Net als Van Gogh, maar anders

tentoonstelling | Het kleurgebruik van Van Gogh blijkt een inspiratiebron voor kunstenaars als Matisse en Kandinsky.

In het Van Gogh Museum is de komende maanden een kleine tentoonstelling te zien van kunstwerken van kunstenaars die zich door Vincent van Gogh lieten inspireren. Grote namen - Kirchner, Kandinsky, Matisse - die allemaal op een gegeven moment iets van de kunstenaar oppikten. De veertien schilderijen komen uit de Merzbacher-collectie, de kunstverzameling van Werner en Gabrielle Merzbacher. Dit Zwitserse echtpaar verzamelt sinds de jaren zeventig vooral kunst van vroege moderne kunstenaars - ze hebben zelf ook één schilderij van Van Gogh.

Van Gogh inspireert: Matisse, Kirchner, Kandinsky. Hoogtepunten uit de Merzbachercollectie tot 27 november in het Van Gogh Museum, Amsterdam.

Matisse 'Interieur in Collioure', (1905, olieverf op doek)

Hoewel Henri Matisse (1869-1954) Paul Cézanne als 'de grote meester voor iedereen' zag - hij koesterde zelf het schilderij dat hij in 1900 van de kunstenaar had gekocht- was hij ook erg onder de indruk van Van Gogh. In de zomer van 1905 werkte Matisse samen met Derain in het Zuid-Franse kustplaatsje Collioure, waar hij ook dit interieur maakte. Het onderwerp doet al sterk denken aan de bekende slaapkamer van Van Gogh - het bed staat op dezelfde plek, en ook Matisse zet een paar stoelen in de kamer - de grootste invloed van Van Gogh is te zien in de kleurkeuze. 'Kleur drukt uit zichzelf iets uit', schreef Vincent in 1885 aan zijn broer Theo, 'dat kan men niet missen, daar moet men gebruik van maken.' Ook Matisse geeft de wanden van de kamer alle mogelijke kleuren, het onderscheid tussen vloer en wand is zelfs nauwelijks nog terug te zien.

Von Jawlensky 'Donkerblauwe tulband' (olieverf op karton, 1910)

Het enige portret in de tentoonstelling werd geschilderd door Alexej von Jawlensky (1865-1941). Jawlensky was een groot liefhebber van Van Gogh: in 1908 had hij zelfs een landschap gekocht van de Nederlander. "Van Gogh is voor mij een leermeester en voorbeeld geweest. Al jaren was het mijn vurige wens een schilderij van hem te bezitten", zei Jawlensky daarover. In zijn portretten koos Van Gogh heel gericht een achtergrondkleur. Bij 'De zoeaaf', een soldaat in Ottomaans kostuum, maakte hij bijvoorbeeld een achtergrond die volks en schreeuwerig moest zijn. Jawlensky lijkt Van Gogh in dit portret goed te hebben gevolgd. De donkerblauwe tulband zit op het hoofd van Helene Nesnakomoff, die eerst zijn dienstmeisje was, later zijn vrouw. Maar het is vooral het rood uit haar kleding dat heel krachtig contrasteert met het roze uit de achtergrond. Haast onzichtbaar kan hij zo het gezicht diepte geven met groene en blauwe strepen.

Kandinsky 'Herfstlandschap met boten' (olieverf op karton, 1908)

Dit 'Herfstlandschap met boten' schilderde Wassily Kandinsky (1866-1944) toen hij dankzij Alexej von Jawlensky kennismaakte met Van Gogh. Vooral het los schilderen van de verschillende kleuren, dat Van Gogh zo duidelijk deed, probeerde Kandinsky zelf ook uit, zoals in 'Herfstlandschap' duidelijk is te zien. Als in een mozaïek zet hij de kleuren naast elkaar.

Tot dan toe had de oorspronkelijk als jurist opgeleide kunstenaar in impressionistische stijl gewerkt. Na een korte periode bij de 'Neue Künstlervereinigung München' (1909-1911) richtte Kandinsky in 1911 'Der Blaue Reiter' op. Datzelfde jaar stapte de kunstenaar over op zijn bekende abstractere werken. Ook de titels van zijn werken werden steeds abstracter. In het 'Herfstlandschap' is al niet duidelijk welk 'landschap' het is, vanaf 1911 maakte hij alleen nog maar 'composities' en 'impressies' - vaak geïnspireerd door de net zo abstracte muziek van Arnold Schönberg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden