Net als op een filmdoek

Mensen krijgen visioenen. Zij zien God verschijnen, of Jezus, of Maria, of een gestorven geliefde. Mozes zag het braambos van zijn leven in brand staan en hoorde het roepen van zijn naam. Jezus zag de hemel open en de Geest Gods neerdalen als een duif. Paulus werd op zijn beurt door Jezus geroepen op de weg naar Damascus. Bernadette zag Maria in de grot van Lourdes, en de vrouw waar ik u een paar weken geleden over vertelde, zag haar op Hemelvaartsdag ten hemel opgevaren geliefde die nacht nog even terug voor de kastenwand.

Sommigen zeggen: die visioenen komen van Boven. Een nadere verklaring is dan overbodig: de wonderen zijn de wereld nog niet uit, en geen sterveling hier beneden kan ze doorgronden.

Anderen zeggen: die visioenen komen van beneden, een mens maakt ze zelf. Daarom had de man van die vrouw ook het pak aan waarin hij werd gekist, de Maria van Bernadette zag er niet uit als een joodse vrouw uit Nazareth maar als de Maria van de bidprentjes in Lourdes: een blonde vrouw in een blauwe mantel en met een stralenkrans om het hoofd. Aan gereformeerde kindertjes in Groningen zal de moeder Gods niet verschijnen, en dat niet vanwege haar gebrek aan oecumenische gezindheid maar omdat geen van die kinderen een beeld van de heilige maagd heeft en geen van hen haar verwacht. Ook nu is een nadere verklaring overbodig: de visioenen zijn immers slechts vrucht van onze eigen fantasie.

Interessanter - en ook ingewikkelder - wordt het, wanneer wij niet voor één verklaringsmodel kiezen. In dat geval moet je zeggen: wat ooit van Boven in een mensenziel is gezaaid ('God is een God van levenden') en wat sindsdien verankerd ligt in de kom van de ziel, kan, wanneer die ziel in nood is, tot leven worden gewekt: 'Liefste, ik leef. Vrees niet, houd goede moed!' De beelden waarin die visioenen tot ons komen, worden beneden 'aangemaakt', het zijn vertrouwde beelden, maar zij worden ervaren als komend van Boven, en eigenlijk zijn ze dat ook, want God is in het spel, toch?

Ik moge dit illustreren met het verhaal van Susan Atkins, die in de jaren zeventig samen met Charles Manson een aantal geruchtmakende moorden pleegde. Zij werd deswege tot levenslang veroordeeld, en in Amerika is levenslang levenslang. ,,Steeds weer spookten dezelfde gedachten rond in mijn hoofd. Kan de maatschappij iemand vergeven die zulke onmenselijke daden op zijn geweten heeft? Wie kan deze schuld van mijn schouders nemen? De rest van mijn leven in gevangenschap doorbrengen, kan dat ongedaan maken wat is gedaan? Wat kon ik doen?''

,,Ik dacht na over mijn toekomst, mijn mogelijkheden. In de gevangenis blijven. Ontsnappen. Zelfmoord plegen. Ook van binnen liep ik steeds tegen een muur op. Ergens wist ik dat er ook nog een andere mogelijkheid was. Ik kon kiezen voor de weg die velen mij met klem aanraden. Ik kon Jezus volgen. Even helder als het daglicht kwamen woorden mijn cel binnen: 'Je moet beslissen, Susan. Voorwaar, ik sta aan de deur en ik klop.' Hoorde ik iemand die woorden zeggen? Ik nam aan dat ik in mijn gedachten sprak, maar zeker was ik daar niet van. 'Welke deur?'

'Jij weet heel goed welke deur, Susan, en je weet ook waar die deur is. Je hoeft je alleen maar om te draaien en die deur open te doen, en ik zal bij je binnenkomen.' Plotseling, net als op een filmdoek, zag ik in mijn gedachten een deur. Er zat een knop aan die deur. Ik pakte de knop en trok. De deur ging open. Het witste, stralendste wit dat ik ooit zag, omstraalde me. En in het hart van die vloed van licht was een nog helderder schijnsel. Vaag kon je zien dat daar een man stond. Ik wist dat het Jezus was. Hij sprak tot mij, letterlijk, zomaar, alsof het de gewoonste zaak van de wereld was, in die cel van mij van drie bij vier. 'Susan, ik ben gekomen om voortaan in je hart te wonen.' Ik was mij er zeer van bewust dat ik diep inademde en daarna, al even diep, weer uitademde. Er was geen schuld meer! Weg! Helemaal weg! Ook de bitterheid was verdwenen, als bij toverslag. Hoe was dit mogelijk? Voor de eerste maal in mijn leven voelde ik mijzelf rein, helemaal rein, van binnen en van buiten. In zesentwintig jaar was ik nog niet zo gelukkig geweest.''

Er valt over deze bekering natuurlijk van alles te zeggen. Er zit iets van Boven in maar ook zo het een en ander van beneden, en dat geheel moet als het goed is kritisch worden bezien, geloof moet steeds worden gearticuleerd en gezuiverd. De onvolwassen componenten kunnen dan als zodanig worden herkend en plaatsmaken voor grotere zelfkennis en godskennis.

In haar wanhoop over de onherstelbaarheid van haar daden en over haar volstrekt uitzichtsloze detentie, heeft Susan zich kennelijk vastgeklampt aan de evangelist die haar bezoekt. Ik ken die gevangenissen daar van binnenuit: het is een jungle, en dienaren van de gevestigde kerken vind je er doorgaans niet. Je ziet er slechts de eenvoudige boodschappenjongens van evangelische snit. Geen kwaad woord over die lieden, zij komen er tenminste en ze komen er pro Deo.

Je hoort intussen die evangelist op Susan inpraten. 'Jezus staat aan de deur en hij klopt, Susan. Hij klopt op je deur. Ook voor jou is hij aan het kruis gestorven. Hij is het licht der wereld. De moordenaar aan het kruis bekeerde zich en mocht met hem naar het paradijs. Jij ziet alleen maar een muur, Susan, maar ik zeg je: er is een deur in die muur. Het enige wat je moet doen is je hart aan Jezus geven. Hij staat aan de deur en hij klopt. Maar alleen aan jouw kant van de deur zit een knop. Open je hart, Susan, open die deur, en ontvang het eeuwige leven.'

Haar ganse leven lang zullen alle deuren voor de zesentwintigjarige Susan gesloten blijven, behalve die ene deur waar die evangelist haar zo indringend op wijst. Nogmaals: over deze vorm van pastoraat valt het nodige te zeggen, maar dat doen we nu maar even niet. Laten we er eerst maar stil van worden dat in een 'christelijk' land, dat zonder mededogen zijn misdadigers zo misdadig behandelt, er tenminste één knechtje van onze lieve Heer is die zich om haar lot bekommert, die probeert een wanhopig mensenkind nog enig perspectief te bieden en die haar van een niet te dragen schuldenlast zoekt te bevrijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden