Net als Kounellis had Paolozzi het heel anders bedoeld

In Londen speelt op het ogenblik een curieuze zaak die enige verwantschap toont met de 'Kounellisaffaire' die vorig jaar de gemoederen in Den Haag en wijde omstreken verhitte. De afloop zou wel eens eender kunnen zijn: een aardig plan voor het plaatsen van een beeldhouwwerk legt het af tegen zedenmeesterij.

Ter herinnering. Minister D'Ancona van cultuur bood vorig jaar het parlement een cadeautje aan. Een beeld van de GrieksItaliaanse kunstenaar Jannis Kounellis, ter gelegenheid van de ingebruikname van de nieuwe vergaderzaal van de Tweede Kamer. Op het Hofcingelplein had, blijkens het ontwerp, op een sokkel een ijzeren schacht met steenkolen moeten verrijzen, een mooi alternatief voor het geijkte Ruiterstandbeeld of een Beeld van een Bekend Persoon. Uiteindelijk wist de Tweede Kamer niet de moed op te brengen een dergelijk verrassend cadeau te accepteren. Te pas en te onpas werden ingenieuze argumenten aangedragen om toch maar zo snel mogelijk van de 'kolenkit' af te komen. Zoals: "Gegeven de weersomstandigheden in ons land is twijfel ontstaan over de houdbaarheid van de gekozen materialen. De metalen sokkel kan een roestend aangezicht gaan tonen. De steenkool op de sokkel zal verpulveren in weer en wind. Steenkool is bovendien brandgevaarlijk, hetgeen risico's schept op een plek die niet eeuwig vrij zal zijn van vandalen." Maar ook D'Ancona's ongelukkig geformuleerde interpretatie van het beeld werd door Kamerleden aangegrepen om het ontwerp van Kounellis onder het vloerkleed te vegen: "De sokkel draagt geen ruiter, engel of ander symbool van door de Hemel verleende macht, maar een hoop uit de aarde opgedolven versteende energie. Democratie is mensenwerk." Inderdaad. De democratie besliste, exit Kounellis.

Londen. Ook hier een minister van cultuur (Richard Luce, inmiddels vervangen) die, zo'n twee jaar geleden, geld beschikbaar stelde voor de verfraaiing van een nieuw gebouw in de wijk St. Pancras, in de vorm van enige kunstwerken. Het nieuwe onderkomen voor de British Library, dat ontworpen werd door de architect Colin St John Wilson en volgend jaar na een feestelijke opening in aanwezigheid van de Queen voor studerenden en ander lezerspubliek toegankelijk moet zijn, lijkt die kunst wel te kunnen gebruiken. Althans, dit naar het oordeel van Prins Charles, die onlangs nog het ontwerp voor het uit rode baksteen opgetrokken bibliotheekgebouw minzaam bestempelde als 'an academy for secret police'.

Het kunstproject had vrijwel direct na de instelling van een commissie - waarin vertegenwoordigers van de Britse museumwereld de taak hadden om opdrachten voor enige verfraaiende kunstwerken te verstrekken - te lijden onder een eerste tegenslag. Het ministerie van financien trok eind vorig jaar zonder morren van de nieuwe minister van cultuur (Tim Renton) de subsidie voor het project in. Reacties volgden uiteraard. Vier leden van de commissie stapten uit protest op en een commentator van de Times uitte in bloemrijke bewoordingen zijn verontwaardiging in de kolommen van zijn krant: Stel je toch eens voor, dat de scheppers van de grootse Gotische Kathedralen hun bouwsels onversierd hadden gelaten!

Tot grote opluchting van de voorstanders van het kunstproject diende zich echter een nieuwe geldschieter aan, The Foundation for Sports and the Arts. Overigens is het toch merkwaardig, die uit de laatste decennia stammende, voortdurende pogingen tot uithuwelijking van de Kunst aan de Sport, gebaseerd op de misvatting dat het in beide gevallen om vrijetijdsvullerij gaat; eind deze maand zingt Pavarotti in Italie voor, tijdens en na een concours hippique. Maar dit terzijde. De drie opdrachten die door de commissie aan evenzovele kunstenaars waren toebedacht, konden alsnog hun uitvoering krijgen.

Inmiddels is er een nieuw addertje uit het gras opgedoken. De realisering van een van de kunstwerken dreigt op losse schroeven te komen staan, dankzij een toenemende discussie over de inhoud ervan. Net als vorig jaar in Den Haag, vreest een partij dat het decorum rond een belangrijk nationaal gebouw te grabbel wordt gegooid.

Het gaat om het ontwerp voor een drie meter hoge sculptuur van de Britse kunstenaar Sir Eduardo Paolozzi, die op het voorhof van het nieuwe bibliotheekgebouw zal komen te staan. Paolozzi baseerde zijn beeld, een zittende Sir Isaac Newton (16421727) met passer, op een prent waarmee de 18de eeuwse kunstenaar en dichter William Blake Engelands beroemdste wis- en natuurkundige vereeuwigde. Paolozzi dacht zo een waardige ode te brengen aan twee opvallende historische figuren van Engeland. Voor het eerst worden in de nieuwe British Library de natuurwetenschapsliteratuur en de humaniora bijeengebracht, dus, geen passender symbool dan het Newton-Blake-beeld....

Wacht eens even!, riepen Blakekenners in de krantekolommen, de mysticus, dromer en dichter Blake moest eigenlijk niets van de exacte-wetenschapper Newton hebben. In zijn visionaire belevingswereld rekende de kunstenaar de wetenschapper tot de wereld van de demonen, en hij beeldde Newton op satirische wijze af als een geobsedeerd mathematicus die, op de oceaanbodem gezeten, met zijn passerspel de wereld in maten en wetten probeert te vatten, blind voor de wonderen om zich heen. Ho, ho!, riepen vervolgens opgewonden wetenschappers in koor, dat betekent dus dat Paolozzi's beeld voor de British Library wetenschapsvijandig is, en dat past geenszins bij de functie van het gebouw. En de architect van het nieuwe gebouw, Colin St John Wilson, wakkerde het vuurtje nog eens aan door vorige maand in de Times te verklaren dat Blake's verachting voor wetenschappelijke bezetenheid behalve door leken wel degelijk ook door eminente wetenschappers zelf gedeeld wordt. Paolozzi zelf verklaarde - net als Kounellis na D'Ancona's ongevraagde interpretatie van zijn sculptuur - dat hij het allemaal zo niet bedoeld had. Hij dacht bij aanschouwing van Blake's 'Newton' meer aan de Denker van Rodin.

De discussie over Paolozzi's ontwerp duurt voort. Na exit Kounellis, ook exit Paolozzi? Of zijn ze in Londen meer 'culture minded' en overwint uiteindelijk de Engelse humor?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden