Net als Dutroux

Nu het proces tegen Marc Dutroux het einde nadert, valt op hoe zijn gruweldaden overeenkomen met die van de Nederlander Koos Hertogs. Hij zit sinds 1982 levenslange gevangenisstraf uit voor verkrachting, opsluiting en moord op drie meisjes. Zelfs details komen overeen.

Geen mens is het hetzelfde.

Laat staan dat seriemoordenaars, zoals Dutroux (4) en Koos Hertogs (3 of meer) precies hetzelfde leefpatroon hebben (gehad). Om een paar verschillen aan te geven: Hertogs heeft geen slachtoffers van zijn martelingen in leven gelaten. De vrouwen en meisjes hebben nooit tegen hem kunnen getuigen. In de zaak-Dutroux zijn Laetitia Delhez en Sabine Dardenne uit hun kerker bevrijd. Zij hebben hun trieste ervaringen kunnen navertellen, al is de vraag of dat wel de bedoeling van Dutroux geweest is. Hij 'gaf ze aan justitie' tijdens een verhoor. Koos Hertogs heeft nooit bekend; Dutroux legt bekentenissen af waarbij opvalt dat hij vooral poogt zijn daden in een minder belastend licht te plaatsen.

Maar de overeenkomsten tussen de twee zijn frappant. De aandacht voor hun rechtszaak is vergelijkbaar. Begin jaren tachtig publiceerden alle kranten over het proces-Hertogs. Zijn toenmalige advocaat Gerard van Asperen nu: ,,De druk was heel groot. Gruwelijk en onvoorstelbaar vond iedereen het.” Hij is nu rechter bij het gerechtshof in Amsterdam en denkt nog wel eens aan die zaak die voor hem 'een doorbraak' betekende. ,,Dat er niet zoveel van is blijven hangen is, denk ik, omdat de televisie vrijwel geen aandacht had voor zo'n zaak”.

Veertig journalisten woonden het proces van Hertogs bij. Uit vrees voor bevrijding of liquidatie lagen er voor het eerst scherpschutters op het dag van de Haagse rechtbank.

De strafrechtgeleerde Van Asperen weet dat op de Rechercheschool de zaak-Hertogs nog steeds lesstof is. Dat Dutroux aan de stof wordt toegevoegd, zit erin. ,,De parallel met Dutroux met Hertogs' zaak is volledig, als uit de strafzaak in België blijkt dat de meisjes voor hem ook alleen maar zo zijn behandeld voor de kick. Daar ziet het naar uit.”

De omstandigheden waaronder de misdaden zijn gepleegd lijken ook sterk op elkaar. Van Asperen: ,,Het zijn dezelfde typen criminelen, van het soort dat elkaar beschuldigt van medeplichtigheid, In beide zaken blijft ook een zweem hangen dat ook machtige mensen ervan wisten. Dat spoort met elkaar. Een verschil is dat er bij Koos veel indirect bewijs was, bij Dutroux is het bewijs overweldigend.”

Hertogs en Dutroux delen een vergelijkbaar, klassiek crimineel verleden. Hun jeugd wordt getekend door veroordelingen en verblijf in tehuizen, waar ze door listig smoezen uit ontsnappen. Hoewel jong begonnen, stijgt hun criminele status niet. Ze komen niet verder dan diefstallen en geweldpleging. Voor beiden geldt dat het een raadsel is hoe ze hun mobiele en dure levensstijl kunnen onderhouden. Vermoedelijk wordt hun prijzige manier van bestaan bekostigd door (wat) drugshandel, heling van gestolen goed en het verkopen van (opnamen van) meisjes.

Als jongen is Hertogs zo onhandelbaar dat hem op 16-jarige leeftijd jeugd-tbs wordt opgelegd. Een psychiater typeert de Haagse probleemjongere in 1973 als een psychopaat, die in een narcistische schijnwereld leeft en zich voortdurend immoreel gedraagt. Die karaktertrekken, schrijft Sytze van der Zee in zijn boek 'Zuidwal' over Koos Hertogs, ontnemen hem het zich op de werkelijkheid. ,,Nooit doet híj het, altijd zijn het de anderen. Doordat hij geen schuldgevoelens kent, vormt hij een gevaar voor de openbare orde.” De psychiater betwijfelt of behandeling enige zin heeft. ,,Niettemin kan Koos ook aardig zijn, zelfs op het innememde af. Hij is in staat anderen in te palmen, om later genadeloos van hem te profiteren.”

Dat lijkt op de beschrijvingen van Marc Dutroux; die wordt door de psychiater van het gerecht 'zeer asociaal en een meester in het manipuleren' genoemd. De Belgische psychiater stelt ook vast dat Dutroux geen pedofiel is. Hoewel Hertogs boekjes met kinderporno in huis had, wordt dat ook van hem gezegd. Volgens de rechercheurs die hem vijfentwintig jaar geleden oppakten ontvoerde Hertogs om praktische redenen jonge meisjes. Die zijn tenslotte gemakkelijker hanteerbaar dan volwassen vrouwen.

Uit het dossier-Hertogs blijkt dat hij eind jaren zeventig voor die tijd ongewoon grote doses cocaïne snuift. Dutroux is zeker in de perioden dat hij zich schuldig maakt aan ontvoeringen en verkrachtingen onder invloed van buitensporige hoeveelheden spul. De politieonderzoekers van beide zaken noemen dat drugsgebruik niet als reden voor hun zwaar gestoorde gedrag. Voordat ze ongebreideld toegeven aan hun lusten, hebben ze ook zonder geestverruimende stoffen al jarenlang een dossier vol gewelddadige seks opgebouwd. Hooguit hebben de verdovende middelen Hertogs' en Dutroux' lustgevoelens opgezweept.

Als Koos Hertogs op 30-jarige leeftijd op 3 oktober 1980 wordt opgepakt, bevat zijn strafblad vijftig veroordelingen. Vanaf zijn vijftiende heeft de Hagenaar zich schuldig gemaakt aan geweldpleging, joyriding, inbraak, gewapende roofovervallen en poging tot doodslag. Observatieteams hebben hem in de fatale zomer geprobeerd eens echt aan te pakken voor een zwaar delict. Tot hun verbazing is hij niet misdadig bezig maar hangt hij rond bij speelplaatsen en campings.

Koos Hertogs werkt als portier van nachtclubs en sekshuizen. Hij wordt gearresteerd op verdenking van de moord op Edith Post. Het lichaam van het 11-jarige meisje is een paar dagen ervoor gevonden in de duinen bij Wassenaar. Ze is uit haar school verdwenen, nadat ze voor de handwerkles iets uit een kast elders in de school moet halen. Koos Hertogs komt in het vizier omdat hij gesignaleerd zou zijn in de buurt van de school en in de duinen. De rechercheurs zien in Hertogs een treffende gelijkenis met een compositiefoto van de dader van de moord op Tialda Visser, 12 jaar. Het meisje is half mei vermoord gevonden in Haagse Laakhaven. Later komt ook de zaak van de doodgeschoten Emy de Boer in beeld. De 18-jarige Schiedamse zou negen jaar eerder door hem misbruikt en omgebracht zijn. De rechercheurs denken dat hij in de tussentijd nog veel meer jonge vrouwen verkracht en gedood heeft.

Net als bij Dutroux, kunnen politie en justitie bijna niet geloven dat Hertogs in het verborgene zo'n spoor van dood en verderf heeft getrokken. Iemand die zo vaak tegen de lamp is gelopen kan toch geen dubbelleven hebben geleid? De rechercheurs reconstrueren Hertogs' methode. Net als bij de ontvoeringen van Dutroux hebben ze steeds hetzelfde patroon. De meisjes worden met charme bepraat. Eenmaal binnen handbereik bedwelmt hij ze en brengt zijn slachtoffers naar een geprepareerde plaats. Koos H. bedient zich van chloroform. Dutroux gebruikt het slaapmiddel rohypnol.

Dutroux heeft kelders en geheime bergingen waar hij zijn slachtoffers vasthoudt. Hertogs heeft in zijn woning op de Zuidwal op de zolder een 'folterkamer' gebouwd. Aan het plafond zijn metalen handgrepen geklonken. De kamer is dubbelwandig gemaakt en zodoende geluiddicht. Er is ook een bed in de ruimte. De dichtgetimmerde ramen, de vloer, het plafond en de deur zijn met dik tapijt bekleed. Zelf zegt hij later tegen de rechter dat het een sauna in aanbouw was. Dat er lichaamscellen van verschillende vrouwen worden gevonden, verklaart hij doordat hij het kamertje wel eens uitleende aan dames uit een seksclub in de buurt. Een verklaring hoe het DNA van Emy de Boer in de kamer kan zijn gekomen, kan hij niet geven.

De handlangers van de twee seriemoordenaars hebben veel gelijkenis. Dutroux had een groep helpers. Zijn vrouw Michelle Martin, handlanger Bernard Weinstein, en ook junk en helper Michèl Lelièvre wisten van Dutroux' wanstaltige praktijken met meisjes. Ze gedroegen zich als handlangers. De zakenman die zowel in louche als chique kringen verkeert, Michel Nihoul, zou wel eens invloed gehad kunnen hebben op het uit handen blijven van Dutroux van justitie. Bij sommige nabestaanden en procesvolgers bestaat die overtuiging.

Koos Hertogs heeft ook dergelijke figuren om zich heen. Zijn vriendin Ingrid, dan 25 jaar, kan gedurende het proces tegen haar minnaar de verdenking van medeplichtigheid niet wegnemen. Ze beschrijft in de rechtszaal dat ze seks heeft met Koos en er opeens gestommel te horen is op de etage erboven. Hertogs staat op. Even later hoort ze droge bonken. Justitie gaat ervan uit dat hij toen de vastgebonden Emy de Boer doodschoot. Hertogs gaat daarna verder waar hij gebleven is. Uit bewijsmateriaal blijkt dat Ingrid heeft geprobeerd bloedvlekken op de muren van het kamertje weg te witten. Dat haar niets ten laste is gelegd, komt doordat zij optreedt als kroongetuige.

Dan zijn er nog Max B., Freddy de B. en Robbie S. Kornuiten in het kwaad. Niet alleen in de misdaad trekken ze samen op. Ook deelt hij met hen vrouwen die gedwongen worden seks met ze te hebben. Justitie kan weinig met de beschuldigingen over en weer. Net als bij Dutroux, tracht Hertogs met de opmerking 'je moet niet bij mij wezen maar bij Max, Freddy of Robbie', de schuld van zich af te praten. Dutroux beweert dat Weinstein An Marchal en Eefje Lambrecks heeft misbruikt en vermoord. Hij zou zijn handlanger daarna zelf hebben gedood. Julie Lejeune en Mélissa Russo zouden doodgehongerd zijn doordat zijn vrouw Michelle Martin hun geen eten bracht in hun kerker. Dutroux zou haar daar wel opdrachttoe gegeven hebben. Zelf zat hij in de gevangenis.

De rol van de politie is in beide zaken – achteraf geredeneerd – stuitend. Bij Dutroux faalde de opsporing aan alle kanten. Vanaf 1985 is bekend dat hij meisjes kidnapt en verkracht. In 1989 wordt de Belg veroordeeld tot 13,5 jaar cel voor het misbruiken van vijf vrouwen. Als hij vrij is gaat Dutroux door met het lastigvallen van meisjes. De politie laat hem gaan, omdat informatie over zijn seksuele obsessie 'vertrouwelijk' zou zijn. De observatie-operatie met als codenaam 'Othello' wordt zo knullig uitgevoerd, dat hij de Rijkswacht telkens 'ontsnapt'. Zelfs als er huiszoeking bij Dutroux wordt gedaan en er kinderstemmen worden gehoord, gaat er bij de speurders geen lampje branden. Ze denken dat het geroep komt van de straat en niet uit het huis van de bekende kinderverkrachter. Het zijn de wanhoopskreten van Julie en Mélissa.

Boven het proces-Dutroux hangt nog altijd de schijn dat hooggeplaatsteniets met de perverse moorden te maken hebben. Hem daarom lang hebben beschermd. Bij Hertogs was die verdenking nog sterker. Hij zou lang uit handen van justitie gebleven zijn door toedoen van een inmiddels gepensioneerde rechter. Van der Zee noemt hem in zijn boek 'Zuidwal' mr. Kolk (een kleine verbastering van de werkelijke identiteit). De rechter betaalde Hertogs' rijlessen, bezocht het pand aan de Zuidwal, zou ook bij hem in de bajes op bezoek geweest zijn. Van der Zee confronteerde hem met de zaak. De auteur nu: ,,Hij ontkende. Maar die geur van betrokkenheid en pedofilie blijft eromheen hangen.”

Hertogs is gaande het onderzoek ook in verband gebracht met de onopgehelderd moord op Rikie Bartels. Zeventien jaar was de scholiere toen ze in 1977 vermoord werd gevonden op een vuilnisbelt in het Brabantse Wanroy. Ann Jönsson (19) en haar vriendin Gun Johannesson (18) zouden ook het slachtoffer kunnen zijn geweest van Hertogs. De Zweedse toeristes zijn in het gezelschap van Hertogs gezien. Ze werden doodgeschoten gevonden in de bossen bij het Belgische Luik.

De recherche verdacht hem van nog vier tot zes moorden. Justitie besloot de meest bewijsbare te vervolgen. Dat zou genoeg zijn om hem tot zijn dood achter de tralies te brengen. Na een kort uitstapje naar Groningen, zit hij nog steeds in de bijzondere afdeling Biba van de Scheveningse gevangenis. De drie ten laste gelegde moorden heeft hij bekend om zo in aanmerking te komen voor een minder streng regime.

Een opvallende overeenkomst tussen de twee is tot slot ook de manier waarop de politie hen op het spoor is gekomen. Niet hun gedrag gaf de doorslag, of verraad van een verklikker. Observaties, diepgravend speurwerk of een heterdaad ook niet. Hun auto werd beiden fataal. Dutroux kidnapt op 9 augustus 1996 Laetitia Delhez, 14 jaar, op de parkeerplaats van het zwembad in Bertrix. Ze wordt door hem in een witte bestelwagen gesleurd. Ze wordt naar de kelder in Marcinelle gebracht. Een getuige herinnert zich goeddeels het nummerbord van de bestelwagen, FFR en twee cijfers, 72: alleen de zes ontbreekt.

Koos Hertogs' Opel wordt opgemerkt bij de school van Edith Post in Wassenaar. De auto is later gezien nabij het duinengebied waar het levenloze lichaam wordt aangetroffen. De portier wordt aangehouden bij een verkeerscontrole. Omdat hij zijn papieren niet kan tonen wordt hij vastgezet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden