Nerds met een groene missie

Wetenschappers zitten vaak vol originele ideeën om de wereld te verbeteren. Voor de ontwikkeling van die vondsten wordt vandaag een nieuwe aanmoedigingssubsidie verstrekt. Drie kanshebbers.

1 Bouwen met zeewater

Het lijkt een fata morgana, een mooie witte stad in de woestijn gebouwd van zoutblokken gemaakt van zeewater. Eromheen liggen stukjes grond waarop gewassen worden bewaterd met het ontzilte restwater. Als het aan de 24-jarige pasafgestudeerde architect Eric Geboers ligt, is dit geen luchtspiegeling maar binnenkort realiteit. "In 2020 is de Wereldtentoonstelling in Dubai. Het zou mooi zijn als dit dan de Nederlandse inzending is."

Geboers, die al enkele prijzen voor zijn Salt Project won, dingt daarom nu mee naar de Open Mind subsidie. Als hij wint, wil hij de 50.000 euro gebruiken om het recept en productieproces van zijn zoute bakstenen te verfijnen en om een proefmodel van zijn huis van zeewater te bouwen. Hij kwam op het idee voor dit project tijdens zijn studie in Delft. "Ik ben altijd gefascineerd geweest door ecosystemen, daarin worden alle materialen gebruikt, er is geen sprake van afval. Dat wil ik ook toepassen in de architectuur. Het leek me mooi om iets te doen met zeewater, een eindeloze bron die vaak aanwezig is in landen die kampen met verwoestijning en droogte."

Dus haalde hij in de supermarkt een pak zout en een pak zetmeel en ging aan het experimenteren. Al gauw kwam daar een geschikt bouwmateriaal uit. "Het voordeel van zout is dat het wit is en dus het felle zonlicht en de hitte reflecteert. Bovendien heb je voor gebouwen van zout geen staal nodig. Het is een natuurlijk materiaal dat je eindeloos kunt hergebruiken."

Bouwen met zeewater hoeft volgens Geboers niet duur te zijn. Het idee is om met zonne-energie het zeewater op te pompen en te ontzouten. Het zout kan vervolgens als bouwmateriaal worden gebruikt en het water als drinkwater en voor irrigatie. "Zo kun je nieuwe ecosystemen in de woestijn creëren."

2 Yakult voor het koraal

Probiotica zijn niet alleen goed voor onze darmflora, ze helpen ook koraalriffen om zich te beschermen tegen olievervuiling. Jan Dirk van Elsas, microbieel ecoloog aan de Rijksuniversiteit Groningen, kweekt samen met zijn Braziliaanse collega Raquel Peixoto in zijn lab koraaleigen bacteriën die olie opeten. Met hulp van de Open Mind-subsidie hoopt hij hiermee een methode te kunnen ontwikkelen om koraalriffen te beschermen tegen olievervuiling.

"Koraal is een holobiont, het is een symbiose tussen een aantal organismen waaronder het koraal zelf en micro-organismen die op het koraal leven", legt Van Elsas uit. "Het koraal is voor zijn gezondheid afhankelijk van die micro-organismen." Maar bij een olieramp leggen die micro-organismen en de algen die op het koraal leven nu het loodje.

Van Elsas en zijn collega willen de afweer van het koraal een boost geven. Daarvoor hebben zij bacteriën die op koraalriffen leven zo gekweekt dat ze olierestjes te lijf gaan. "Die verschillende bacteriën verpakken we in kleine gelatinebolletjes die we vervolgens op het koraal plakken. Zo komen de nuttige probiotica langzaam vrij en zorgen ze voor een langdurige bescherming."

Omdat het om micro-organismen gaat die van nature al op het koraal leven, verwacht de wetenschapper niet dat deze nieuwe, nuttige bacteriën voor een verstoring van het leven op de oceaanbodem zullen zorgen. Ze zouden een aanvulling kunnen zijn op andere methoden die worden ingezet na een lekkage. "Want die blijven ook nodig. Als er immers een grote plak olie richting het rif drijft, is het koraal ten dode opgeschreven. En dat is niet alleen zonde van het mooie koraal. Koraalriffen zijn een katalysator van veel nieuw leven en belangrijke processen in zee. Het zijn de kraamkamers van de oceaan."

3 Rijden op de zon en mierenzuur

Studenten die een auto op zonne-energie bouwen. Waar hebben we dat eerder gehoord? Toch is de auto die het Team FAST van de Technische Universiteit Eindhoven momenteel ontwikkelt heel anders dan de bekende Nuna-zonneauto die rijdt op stroom afkomstig van zonnepanelen op het dak van de auto. De auto die Tim van Lohuizen en zijn achttien medestudenten ontwikkelen, oogt als iedere andere auto. Het is de brandstof die erin gaat die bijzonder is, legt Van Lohuizen uit. "FAST staat voor Formic Acid Sustainable Transportation. Formic Acid is mierenzuur, een vloeibare brandstof die wordt gemaakt van waterstof en CO2. Georgy Filonenko, een promovendus aan onze universiteit, heeft een katalysator ontwikkeld waarmee van deze twee stoffen snel mierenzuur kan worden gemaakt. Wij gaan deze techniek verder verfijnen en zijn bezig om een systeem te ontwikkelen dat gemakkelijk in een bestaande waterstofauto kan worden ingebouwd. Binnen een jaar moet die rijden en daarvoor kunnen we de Open Mind subsidie goed gebruiken."

De energie die nodig is om mierenzuur te produceren zou van duurzame energiebronnen zoals de zon moeten komen. Het aanbod daarvan is in Nederland nog gering, moet Van Lohuizen erkennen. "Maar landen als Duitsland kampen regelmatig met overschotten van zonne- en windenergie. Die zouden ze voor de productie van deze CO2-neutrale brandstof kunnen gebruiken."

Van Lohuizen en zijn medestudenten denken dat rijden op mierenzuur voordelen heeft ten opzichte van andere alternatieven voor benzine en diesel zoals elektrisch rijden en rijden op waterstof. "Het bereik van elektrische auto's is nog klein. Het nadeel van waterstofauto's isdat de opslag van waterstof onder hoge druk moet gebeuren. Dat maakt de omgang met dit gas een stuk lastiger. Mierenzuur is een vloeibare brandstof die niet kan exploderen en makkelijk te vervoeren is. Bovendien kan hiervoor het gangbare netwerk van tankstations worden gebruikt. Er zou alleen een speciale coating in de tanks moeten worden aangebracht."

Open Mind niet alleen voor labnerds

De vlieger die Wubbo Ockels ontwikkelde die windenergie kan opslaan en de drijvende armen waarmee student Boyan Slat plastic uit de oceaan wil vissen, zijn de inspiratiebronnen voor de Open Mind subsidies die vandaag voor het eerst worden toegekend. "Bij de toekenning van wetenschapssubsidies is vaak geen ruimte voor kleine projecten die op korte termijn maatschappelijke impact hebben", legt Lise de Jonge van Technologiestichting STW uit. STW, een onderdeel van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) dat zich richt op praktische toepassing van technische wetenschappen, keert daarom dit jaar drie laagdrempelige subsidies van maximaal 50.000 euro uit waarmee maatschappelijk betrokken onderzoekers een jaar de tijd krijgen om hun vernieuwende idee uit te werken. De subsidie is niet alleen bestemd voor labnerds. Wetenschappers die een creatieve aanpak hebben bedacht om een ziekte te bestrijden, het onderwijs te verbeteren of sneller te communiceren bij rampen maken ook kans. Uit de 132 inzendingen zijn vijftien finalisten gekozen. Die houden vandaag op het jaarcongres van STW een presentatie voor de jury die onder andere bestaat uit oud-minister en hoogleraar duurzame innovatie Jacqueline Cramer en afvalexpert professor Maaike Kroon. Hun belangrijkste criterium: heeft de vondst maatschappelijke impact.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden