Nepcowboy verdient respect

'Lichtgewicht' Ronald Reagan hielp Amerikaanse economie weer op de been en versloeg de Sovjet-Unie

Kort na de start op 26 januari 1986, ruim dertig jaar geleden, ontplofte het Amerikaanse ruimteveer Challenger. De zeven bemanningsleden waren op slag dood. Enkele uren later verscheen president Ronald Reagan op televisie. In perfect gekozen woorden betreurde hij het verlies van de zeven landgenoten.

Op onnavolgbare wijze wist hij het Amerikaanse volk te troosten en hun toch een gevoel van hoop en optimisme mee te geven. De Verenigde Staten zouden hoe dan ook doorgaan met het verkennen van de ruimte, was zijn boodschap. Hier toonde Reagan zijn grote kracht. Niet voor niets was zijn bijnaam 'de grote communicator'. De gewezen filmacteur wist hoe je een boodschap moest overbrengen.

Maar er was ook een andere Reagan. Twee jaar later las hij tijdens een persconferentie op het Navohoofdkwartier in Brussel van een briefje voor wat de resultaten waren van het topoverleg met de Europese bondgenoten. Toen hij daarmee klaar was, bestookten journalisten hem met vragen. Hulpeloos keek hij naar de zijkant van de zaal waar zijn steun en toeverlaat George Schultz stond, minister van buitenlandse zaken. Die rende bijna naar het spreekgestoelte om de taak van de president over te nemen.

Dat optreden bevestigde de slechte reputatie die Reagan bij velen had: de Republikein die van 1981 tot 1989 in het Witte Huis zetelde, was een lichtgewicht, niet geschikt voor het zwaarste ambt op deze planeet. Enkele jaren na het einde van zijn termijn maakte Reagan zelf bekend dat hij aan alzheimer leed. Zouden de eerste verschijnselen van deze ziekte zich al tijdens zijn presidentschap hebben geopenbaard? Zijn artsen ontkennen dat met kracht.

De veertigste president van de Verenigde Staten had nog meer gezichten. Hij zat vol humor en zelfspot, en ging daarbij regelmatig over de schreef. Ooit zei hij: "Ik heb opdracht gegeven dat ze me in geval van een noodtoestand altijd wakker moeten maken, zelfs tijdens kabinetsberaad." Zo maak je van het presidentschap een lachertje, luidde de kritiek.

Maar voor sommige geschiedkundigen en politicologen - en niet alleen uit Republikeinse hoek - was Ronald Reagan een van de beste presidenten ooit. Hij wist de VS er economisch weer bovenop te helpen (overigens ten koste van een gigantisch overheidstekort), hij gaf de Amerikanen hun zelfvertrouwen terug en kreeg ook nog eens de Sovjet-Unie op de knieën. "Meneer Gorbatsjov, haal deze muur neer", zei hij in 1987 bij de Brandenburger Tor - twee jaar later viel de Berlijnse Muur.

Tot dit kamp behoort de Amerikaanse historicus H.W Brands, hoogleraar aan de Universiteit van Austin in Texas. In het laatste hoofdstuk van zijn vuistdikke biografie (bijna 900 pagina's) schrijft hij dat Reagan op sommige punten zelfs de Democraat Franklin D. Roosevelt de loef afsteekt, die toch vrij algemeen tot de beste presidenten van de twintigste eeuw wordt gerekend (de Republikein Abraham Lincoln was de beste van allemaal).

Brands weet over wie hij praat, want hij heeft óók een biografie van Roosevelt geschreven, en trouwens over nog een hele stoet Amerikaanse presidenten - de man kent een bibliografie om stil van te worden. Roosevelt was inderdaad heel goed, schrijft hij, maar hij had wel het voordeel dat zijn Democratische partij vrijwel permanent gedurende zijn ambtstermijn van maar liefst vijftien jaar een meerderheid in het Congres had. Nadat de VS zich eind 1941 in de Tweede Wereldoorlog hadden gestort, was er van oppositie helemaal geen sprake meer. Reagan daarentegen moest acht jaar lang tegen een vijandig Huis van Afgevaardigden opboksen en de laatste twee jaar ook tegen een Democratische meerderheid in de Senaat. En hij deed dat voortreffelijk, aldus Brands.

Reagan was een gewiekst politicus. Een pure pragmaticus. Hij was tegen abortus, maar als gouverneur van Californië versoepelde hij de abortuswetgeving in deze staat. Hij beloofde voortdurend de belastingen te verlagen, maar verhoogde ze als president net zo makkelijk als hem dat politiek goed uitkwam.

De Republikein had aan twee mensen veel, zo niet alles te danken: Paul Volcker en Michail Gorbatsjov. De eerste was president van de Fed, de Amerikaanse centrale bank. Volcker, een Democraat die deze functie ook al onder Reagans voorganger Jimmy Carter bekleedde, voerde een succesvol beleid om de inflatie te beteugelen en de economie te stimuleren. De resultaten kwamen voor Carter te laat om in 1980 herkozen te kunnen worden, maar ruim op tijd voor de herverkiezing van Reagan in 1984. De positieve campagne die de Republikeinen toen voerden is legendarisch: It's morning again in America.

Het grootste geschenk was Gorbatsjov. Reagan had alles uit de kast gehaald om met diens voorgangers - Brezjnev, Andropov en Tsjernenko - onderhandelingen te beginnen over wapenvermindering, maar tevergeefs. Pas met de komst van Gorbatsjov kwam er een leider in het Kremlin die wél met de Amerikanen wilde praten. Hij zag in dat de Sovjet-Unie de wapenrace met de VS niet kon volhouden. En zo wist Reagan het communisme te verslaan.

De biografie van Brands oogt vrij compleet, maar is bij vlagen toch summier, sommige belangwekkende gebeurtenissen worden in een enkele zin afgedaan. Bijna 900 pagina's lijkt veel, maar in het leven van Reagan is ook veel gebeurd. Hij was een niet al te succesvolle acteur in B-films, een vakbondsleider, een bekende tv-persoonlijkheid, tientallen jaren een overtuigd Democraat, totdat hij begin jaren zestig overstapte naar de Republikeinen.

Er werd een moordaanslag op hem gepleegd, hij had wilde plannen voor een ruimteschild en hij beging blunders die hem bijna de kop kostten, zoals de beruchte Iran-Contra-affaire: geld van illegale wapenleveranties aan Iran werd doorgesluisd naar Contra's in Nicaragua, de tegenstanders van de zittende regering daar. Ook in het privéleven gebeurde het nodige: Reagan trouwde twee keer (de tweede keer met Nancy), tot nu toe is hij de enige gescheiden president. En hij ontroerde velen door open te zijn over de ziekte van Alzheimer waaraan hij uiteindelijk op 93-jarige leeftijd overleed.

Het boek van Brands is goed en nuttig vertaald: regelmatig geeft de vertaler tussen haakjes uitleg bij een bepaald begrip of een historische gebeurtenis die wel voor de Amerikaanse maar niet voor de Nederlandse lezer gesneden koek is. Het is een biografie van het klassieke soort: de auteur loopt het leven van Reagan chronologisch langs. Grote onthullingen staan er niet in, lezenswaardig is het zeker.

H.W. Brands: Reagan, de biografie (Reagan: The Life) Vert. Conny Sykora. Spectrum; 872 blz. euro 39,99

Reagans grootste geschenk was Gorbatsjov, de Sovjet-leider die wél met de Amerikanen wilde praten

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden