Neo-nazi's groeien niet in aantal, wel in slagkracht

Extremisten worden gewelddadiger nu ze zich gesteund voelen door de gewone Duitser

Het wordt een 'bruine herfst', vreest columnist Sascha Lobo. "Een decentrale, tot geweld bereide, terroristische mobilisering is begonnen", schrijft hij op Spiegel Online. "Sinds de aanslag in Keulen leven wij niet meer in dezelfde Bondsrepubliek."

De man die afgelopen zaterdag in Keulen met een mes instak op Henriette Reker, de politica die een dag later tot burgemeester werd gekozen, heeft een verleden als neonazi. Frank S. zou hebben gehandeld uit vreemdelingenhaat. "Ik heb het voor jullie allemaal gedaan!", riep hij na zijn daad. De partijloze Reker steunt de ruimhartige vluchtelingenpolitiek van de bondsregering.

Steeds vaker gaan rechts-radicale oproerkraaiers in Duitsland over tot geweld in hun verzet tegen de komst van honderdduizenden vluchtelingen. Bijna dagelijks wordt er door tegenstanders van bondskanselier Merkels 'Willkommenskultur' brand gesticht in of bij een asielzoekerscentrum. Onlangs urineerde in Berlijn een neonazi in een tram op buitenlandse kinderen. Vrijwillige hulpverleners, die zich inzetten voor vluchtelingen, worden door neonazi's bedreigd.

De vrees voor toestanden als die aan het begin van de jaren negentig, toen het land werd geteisterd door aanslagen op buitenlanders en hun onderkomens, neemt toe. Na ernstige incidenten in Heidenau, in de oostelijke deelstaat Saksen, waarschuwde Angela Merkel deze zomer voor een 'nieuwe rechtse terreur'.

Wie zitten er achter die intimidaties? In Saksen wordt de stemmingmakerij tegen asielzoekers aangewakkerd door de NPD, de aan de neonazibeweging gelieerde partij, die stevig is verankerd in de voormalige DDR.

Naast de NPD is landelijk een nieuwe generatie neonazi's actief: jongeren uit de los georganiseerde 'Freie Kameradschaften'. Zij zijn bijzonder bedrijvig op internet, waar ze op speciale fora en via sociale media acties aankondigen en hun sympathisanten oproepen om in verzet te komen.

Die 'neonazi's 2.0' hebben zich een moderner imago aangemeten: in plaats van kaalgeschoren hoofden, bomberjacks en legerkistjes kiezen zij voor hipster-kapsels, zwarte hoodies, baseball-petten en sneakers. Met die uitdossing onderscheiden zij zich niet van hun felste tegenstanders: de vechtersbazen van het al even gewelddadige 'Zwarte Blok', de harde kern van de extreem-linkse Antifa ('Antifaschistische Aktion').

De rechts-radicalen zien de vertwijfeling van de gevestigde orde en worden steeds brutaler, nu de komst van mogelijk meer dan een miljoen asielzoekers de autoriteiten boven het hoofd groeit. Commentatoren maken zich zorgen over de kruisbestuiving tussen neonazi's en 'rechts-populisten'.

Met die laatsten worden de anti-islambeweging Pegida en de snel aan populariteit winnende, rechts-conservatieve splinterpartij Alternative für Deutschland (AfD) bedoeld. Bij de recente Pegida-mars in Dresden, afgelopen maandag, liepen behalve 'bezorgde burgers' ook weer neonazi's mee.

Radicaal-rechts is niet een exclusief Oost-Duits fenomeen. In Dortmund bijvoorbeeld, in het Ruhrgebied, is de partij Die Rechte in de gemeenteraad vertegenwoordigd. De wijk Dorstfeld gold hier lang als een 'nationaal bevrijde zone', waar neonazi's zich heer en meester waanden.

Hoewel de huidige berichtgeving anders doet vermoeden neemt landelijk het aantal neonazi's niet toe, maar af. Volgens cijfers van de Duitse veiligheidsdiensten kent de Bondsrepubliek zo'n 22.000 mannen en vrouwen die tot het 'rechts-extreme spectrum' worden gerekend, met een harde, gewelddadige kern van 9600. In 2008 lag dit cijfer nog rond de 30.000.

Maar de extreem-rechtse knokploegen worden gewelddadiger, nu zij merken dat zij steeds vaker bijval krijgen uit debevolking. De toenemende weerstand tegen Merkels vluchtelingenpolitiek sterkt de nationaal-socialisten in het idee dat zij bij burgers die meelopen met Pegida en die voor de AfD kiezen op instemming kunnen rekenen.

"In Keulen heeft Pegida mee gestoken", oordeelt daarom de Amadeu-Antonio-Stiftung, die rechts-extremisme in Duitsland in kaart brengt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden