Nemen tribale leiders macht over in Libië?

Nu er mondjesmaat journalisten via de grens met Egypte het 'bevrijde' oosten van Libië binnenkomen, wordt beetje bij beetje duidelijk wat zich daar de afgelopen week heeft afgespeeld. En ook hoe de Libiërs denken verder te gaan, als Kadafi het veld ruimt.

Iris Ludeker

Een verslaggever van de Wall Street Journal tekende in de stad Al-Bajda op hoe de lokale bevolking met vereende kracht een ingevlogen militaire eenheid van Kadafi versloeg. Die elite-eenheid, naar verluidt onder leiding van een zoon van Kadafi, begon in de stad zonder aanzien des persoons mensen neer te schieten. Het zorgde ervoor dat de lokale politie zich tegen de militairen keerde, die zich daarop moesten terugtrekken op het plaatselijke vliegveld.

Onderhandelingen volgden, waarbij vier plaatselijke sjeiks - stamhoofden - zich ongewapend naar het vliegveld repten. Het liep uit op een schietpartij, waarbij een van de tribale leiders omkwam. Maar uiteindelijk gaven de militairen zich over. Het ziet er niet goed voor ze uit: buitenlandse huurlingen moeten verschijnen voor een volkstribunaal. ¿Ze zullen wel geëxecuteerd worden¿, stelde een bewoner tegenover de Amerikaanse journalist. Libische militairen worden overgedragen aan hun tribale leiders.

De manier waarop de zaken in Al-Bajda afgehandeld worden, is mogelijk illustratief voor de toekomst van Libië. Als Kadafi het veld ruimt, dreigt een machtsvacuüm te ontstaan. Het land kent nauwelijks staatsstructuren - geen parlement, geen politieke partijen, geen maatschappelijke organisaties, niets dat kan fungeren als alternatief mocht de zon waar alles nu om draait, Kadafi, verdwijnen. Stammen zijn eigenlijk de enige onafhankelijke instituten die in Libië bestaan. Daarmee onderscheidt Libië zich van non-tribale buurlanden Tunesië en Egypte, waar in zekere zin het leger de macht greep, en een deel van het oude regime (minus de verjaagde president) kon blijven zitten. Ook de positie van het leger is in Libië heel anders dan in de buurlanden. Het heeft niet het aanzien, en ook niet de kracht van de buurmilitairen.

Kadafi heeft altijd zijn best gedaan het leger zwak te houden, om te voorkomen dat er een alternatieve macht zou ontstaan. De hogere functies binnen de strijdkrachten vulde hij met leden van verschillende stammen, om zo hun loyaliteit te verkrijgen en om ze tegen elkaar uit te kunnen spelen. Dat betekent nu dat het leger uit elkaar kan vallen langs diezelfde tribale lijnen. Een Libische activist in de VS waarschuwde al dat Libië moet uitkijken dat het niet een tweede Somalië wordt, waar elke stam zijn eigen wapens heeft en die ook gebruikt. Het kan misschien ook anders. De stammen - het zijn er zo'n 140 in Libië - zouden een leidende rol kunnen spelen bij het creëren van maatschappelijke orde, zoals ze in Al-Bajda in zekere zin bewijzen. Ook de aan de grens tussen Egypte en Libië hebben stamhoofden de controle overgenomen.

Katherine Carroll van de Amerikaanse Vanderbilt Universiteit onderzocht hoe dat in Irak ging. Zij stelt dat stammen kunnen bijdragen aan het opbouwen van een nieuwe staat, maar dan hangt af van hun interne stabiliteit en van de mate waarin ze willen samenwerken. En van de manier waarop het regime-Kadafi valt, áls het valt. ¿Stammen zijn essentieel voor het herstellen van de orde tenzij er enorme chaos ontstaat.¿

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden