Nelleke Noordervliet en de magie van het leven

Het begon met een wind van Kees van Kooten in 'Hadimassa' en het eindigde met 'When I am laid in earth' van operazangers Jessye Norman. Eigenlijk was met die twee fragmenten precies de bandbreedte afgetekend waarbinnen de favoriete tv-avond van Zomergast Nelleke Noordervliet zich afspeelde. Van gewaagde grappen tot schrijnende diepgang, een programma vol uitersten. Of waren het wel uitersten? Noordervliet is vast heel blij met deze vraag, 'want', zo zei ze, 'Zomergasten moet ons aan het denken zetten.'

Nou, dat is haar gelukt. Zo vraag ik me af: waar in Noordervliets ziel raken de provocaties van 'De grote Gerard Reve show' aan het hersenonderzoek in de docu 'Is your brain really necessary?' Is 'bevrijding' het verbindende woord? Het mogen lachen om 'verboden' grappen, zoals een weinig verhullende contactadvertentie van Reve? Of de gelukzalige ontdekking dat een meisje met een waterhoofd toch bovenmatig intelligent blijkt te zijn?

Een antwoord kwam niet, en het is maar de vraag of de schrijfster en Trouw-columniste het had willen of kunnen geven. Ondanks een groot vermogen tot zelfreflectie - een onontbeerlijke eigenschap voor een goede Zomergast - was een terugkerende opvatting dat we onszelf niet volledig kunnen doorgronden. Ook nergens voor nodig, meent de auteur. Presentator Wilfried de Jong probeerde een beetje te peuren, maar tevergeefs. "Wetenschappelijke vooruitgang hoeft niet te betekenen dat we geen raadsels meer mogen koesteren", zei Noordervliet. "Het is niet nodig om alle pijn in jezelf te ontdekken en je hoeft ook niet alles in jezelf te genezen." Een wijs observator, niet alleen van haar eigen innerlijk, maar ook van de geschiedenis. Een vrouw die weet uit te leggen waarom Griekse tragedies ons tot vandaag iets hebben te zeggen - 'wat gaat óns aan, en wat is van de goden?' - en waarom revoluties per definitie gedoemd zijn te mislukken. Flower Power ontaardde in RAF en Rode Brigades, en Woodstock in Bhagwan. Ze ziet het ook weer bij de Arabische Lente. "Egypte verkeert op de rand van een burgeroorlog. Bij elke revolutie moeten we gewaarschuwd zijn: de kracht van het nieuwe voert automatisch ook de kracht van het kwaad mee."

Een plausibele redenering, maar ook eentje die vragen oproept. Zoals: zijn vreedzame omwentelingen überhaupt mogelijk? En: is evolutie een werkbaar alternatief voor revolutie? Noordervliet liet ons er rustig over door mijmeren zonder zelf pasklare oplossingen te lanceren. Wat, zoals u inmiddels begrijpt, ook niet haar bedoeling is. Haar overpeinzingen over de geschiedenis, brachten bij mij meer kwesties naar boven, zoals: moeten we het verleden bekijken door de bril van het heden, wat de gebruikelijkste weg is, of moeten we juist het verleden tot maatstaf nemen bij de beoordeling van het heden?

En zo borrelde het nog even verder. Totdat Jessye Norman aan Purcells hartverscheurende compositie begon: "Als ik te ruste ben gelegd in de aarde, laat mijn fouten dan niet leiden tot kommer in uw hart." Het was van een pijnigende schoonheid die niet in woorden is te vangen. Een magie die je, in de ogen van Noordervliet, helemaal niet moet wíllen onttoveren. Het werd even heel stil in de studio. En niet alleen daar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden