Nekt het liefdeshuwelijk Japan?

null Beeld

Hard werken was lang de garantie voor succes. Maar de prijs die Japanners betalen is hoog: het land is op veel fronten vastgelopen. Zo komen er steeds minder kinderen, en lijkt seks 'uit'. Trouw belicht in een korte serie de achtergronden. Vandaag: de jeugd hoeft geen relatie meer.

Ze hebben een roze beschermhoesje voor hun smartphone met aan de bovenkant twee lange oren. Ze dragen een rugzakje van namaak schapenvacht, pluizige, dubbelzachte sokken en druk versierde lingerie. Ze wiebelen op hoge hakken door de lange metrogangen. Soms lopen ze met een schoothondje aan de lijn, en dat heeft dan een broekpakje aan uit een speciale hondenkledingwinkel. Het zijn meisjes.

Ze dragen hun donkere schooluniform met daaronder grote, lichte sportschoenen die maar half zijn dicht gestrikt. Een stoere enkeling heeft zijn haar geverfd of rookt een filtersigaret. Ze houden van gamen en manga's, gewelddadige strips waarin het vrouwvolk on-Japans grote ogen en grote borsten heeft. Het zijn jongens.

Samenwonen is een uitzondering
Deze twee groepen hebben steeds meer moeite elkaar te bereiken. Sterker nog, de meesten proberen het niet eens meer, aldus gezinssocioloog Masahiro Yamada. "Twee derde van de ongehuwde jongeren heeft geen relatie, ook nooit gehad."

Samenwonen is in Japan een uitzondering, het huwelijk staat nog hoog aangeschreven en biedt in Japan veel sociale en financiële voordelen. Kinderen worden in Japan bijna uitsluitend binnen het huwelijk geboren. Het gevolg van later of helemaal niet huwen? Een dalend vruchtbaarheidscijfer, met 1,21 kinderen per vrouw in 2011 (in Nederland is dat 1,66).

Alleenwonen is voor veel jongeren te duur. Van de ongehuwden woont bijna tachtig procent nog thuis, zelfs als ze dertigers of veertigers zijn. Interessant is dat in Japan bijna negentig procent van de ongehuwden graag wil trouwen - dit in tegenstelling tot ongehuwden in de westerse landen. Het aantal gearrangeerde huwelijken is tot 5,2 procent gezakt. Huwelijk uit liefde is de regel.

Definitie van liefde
Maar wat is liefde? Ideeën daarover verschillen sterk tussen de seksen. Voor vrouwen staat liefde voor energie en vertrouwen, mannen vinden het 'complex'. Jongeren willen best wel een relatie, trouwen en kinderen krijgen, maar weten blijkbaar niet hoe.

Yuriko Yamaguchi (22) is keihard in haar oordeel over haar vrouwelijke leeftijdsgenoten. Die zien hun studie en toekomstige werk als tijdverdrijf tot zich een rijke echtgenoot aandient die hen zal onderhouden.

Fantasiewereld
Yuriko kan afstand nemen van die cultuur omdat ze drie jaar in New York en drie jaar in Londen woonde, waar haar vader bankmanager was. Ze heeft er net een studie van een jaar in Londen opzitten en spreekt keurig BBC-Engels. "In Engeland zeiden de meisjes bijvoorbeeld: 'Gary is leuk, want hij doet dit en dat. Zou hij mij leuk vinden?' Hier op de universiteit gaat het heel anders. Meisjes praten wel over jongens, maar niet op een realistische manier."

De tengere Yuriko doet op straat in Tokio voor hoe die meidengesprekjes gaan: "Ik wil een vriend die knap is, leuke kleren draagt, goed verdient, me dagelijks vijf keer sms't. Ze sommen ook nog op wát deze prins moet schrijven in zijn sms'jes. Een meisje zei ronduit dat ze alleen maar vrienden wilde die veel verdienen. Alsof Japan nog steeds een piekeconomie heeft."

Een andere studente uit Tokio: "Een schoolvriendin die ik nog ken van mijn middelbare meisjesschool klaagde dat haar vriend een baan had gekregen bij een bedrijf waarvan zij nog nooit had gehoord. 'Onze relatie heeft op die manier geen perspectief', zei ze. Reden voor haar om het met hem uit te maken."

En de jongens? "Kijk maar naar die reclamepoppen", zegt Yuriko, wijzend op een hoge flat waarop advertenties zijn geschilderd met modellen die je op straat niet tegenkomt. "Jongens vluchten op hun beurt in een fantasiewereld van manga." Of in pornoverhaaltjes en de vele cafeetjes waar leuke meisjes hen bedienen en er voor wat geld nog wel wat bij willen doen.

Een andere meisjesfantasie is in het buitenland een man zoeken. "Ze willen bijvoorbeeld naar Europa om te trouwen en huisvrouw te worden, maar beseffen niet dat bij jullie vrouwen juist doorwerken na het huwelijk."

Bubbel
Ook Yuriko zelf heeft jaren in een luchtbel geleefd. De Japanse jeugd zoekt haar heil in materialisme en een virtuele wereld waarin fictie en realiteit doorelkaar heen lopen. Het naspelen van hoofdrollen uit strips is bijvoorbeeld een populair vermaak onder jongeren.

"Mijn moeder had wel gestudeerd maar was huisvrouw geworden. Mijn vader werkte bij een bank en ik ging in Tokio naar een eliteschool. Je leert op school niet zelfstandig te denken, niet begrijpen waarom de reclame is zoals-ie is. Dus kijk je ook nooit verder dan je eigen kringetje.

"Veel jongeren hebben zo'n ideaalbeeld. Dat heeft het van de echte wereld overgenomen. Ze denken zwart-wit, niet in grijstinten. En waarom zouden zij zich iets afvragen, zolang het goed gaat?" De studente schrikt op als vlakbij een meisje op naaldhakken onderuit gaat bij de metro-ingang.

Tijdens de crisis raakte Yuriko's vader zijn werk kwijt, wat een groot effect op het gezin had. "Hij vraagt zich nu af of dit zijn leven was, en hamert niet meer zo op het belang van een studie. Zegt dat ik moet doen wat ik echt wil." Wie is haar vrouwelijk rolmodel in patriarchaal Japan? Yuriko denkt even na. "Erg hè, dat ik er geen weet", beseft ze. Nou goed dan, haar moeder, een huisvrouw, maar wel een brutale. "Zij heeft toch het gevoel dat ze iets gemist heeft, en wil daarom dat ik wel voor een carrière ga."

Psychologische verklaring
Therapeut Yuichi Hattori in Sayama, een voorstad van Tokio, voert psychologische redenen aan om te verklaren waarom jongeren de realiteit ontvluchten. "Aangezien hun ouders vaak uit een gearrangeerd huwelijk komen, hebben ze niet kunnen zien hoe je een liefdevolle relatie vormgeeft." Zelfs binnen het huwelijk bestaan in Japan de naar sekse gescheiden sferen: thuis voor de vrouw, het werk voor de man.

Die sferen handhaven was tot voor kort belangrijker voor de slagingskans van een huwelijk dan liefde of romantiek. Tot de pensionering nadert, het moment dat de kilte in combinatie met gedwongen samenzijn vooral echtgenotes te veel wordt. Zelfhulpgroepen voor 60+ mannen leren hun nu hoe ze een scheiding kunnen voorkomen. Tips zijn onder meer: Laat je kleren niet op de grond liggen; reageer als zij wat zegt; geef een compliment als het eten lekker is.

"Vaders zijn slachtoffer van de Japanse werkcultuur. Ze zijn extreem veel van huis", vervolgt Hattori. "Veel vrouwen uit de midden- en hogere klassen spelen hun moederrol voor de buitenwereld heel goed, maar hebben er moeite mee echt van hun kinderen te houden. Zij voelen zich geïsoleerd, met een afwezige echtgenoot en ouders die niet echt van hen als persoon hielden."

Geen individualiteit

Japanse kinderen leren voor alles meegaand te zijn. Harmonie in de groep is uiterst belangrijk, dus zijn indirectheid, vaagheid en ambiguïteit gewenste karaktereigenschappen. Maar leggen van wezenlijk contact is moeilijk als je niet eerlijk kunt zijn. Je gevoelens uiten of opkomen voor jezelf is niet de bedoeling zoals in de westerse, op het individu gerichte wereld.

Hattori: "Zo zie je dat alle meisjes dezelfde haarstijl hebben, en lange kousen dragen tot boven de knie. Er is geen individualiteit, jongeren vinden het heel moeilijk een besluit te nemen. Liever volgen zij anderen in de groep."

Hattori denkt dat de jeugd wel probeert uit die patronen te breken en relaties te smeden, maar eigenlijk niet weet hoe dat moet. "Het is moeilijk je gedrag te veranderen." En vergeet niet dat de huidige tieners zijn opgegroeid in hun kamertje vol elektronica. Kijken naar een cybermeisje is eenvoudiger dan praten met een echt exemplaar.

In enquêtes geeft een meerderheid van de jongens onder de 25 jaar aan dat zij zich 'herbivoor' voelen, een term die het tegengestelde is van macho. Zij haken af in de ratrace voor werk, de aankoop van luxegoederen, het moeten presteren, en ze houden ook de jacht op vrouwen voor gezien onder het motto 'te veel gedoe'. Een deel verzorgt zich tot in de puntjes - de Europese metroseksueel - een deel verliest zich in technologie.

Oudere Japanners kijken vol verbijstering toe hoe het ideaal van de samoerai en het willen sterven voor de baas op kantoor bij de nieuwe generatie mannen verloren gaat. "Die willen wel hun gevoelens uiten en weigeren zich aan de dwingende bedrijfscultuur over te geven", zegt Hattori.

"Het is natuurlijk ook beter om niet met je werk te trouwen, zoals zoveel Japanse mannen gedaan hebben. Ik adviseer jonge cliënten: wees een goede vader, een goede echtgenoot, een goede buurman. Maar tegelijk zijn ze bang voor de toekomst, omdat ze geen vaste baan, geen relatie hebben."

Dus is een relatie ontwijken voor jongens ook een vlucht naar voren. Door de aanhoudende crisis is de kans op een goedbetaalde baan gering, terwijl massa's meisjes juist wachten op een rijke verloofde. De vrienden Yoshi en Naotaro in Fukushima-Stad kennen op hun universiteit veel 'graseters'. "Zij genieten van een leven zonder meisjes. Ze drinken samen, gaan naar feesten, maar met meisjes zijn ze erg verlegen." Zelf zijn ze 'vleeseters', echt wel, grinniken ze.

"Meisjes stellen hoge eisen. Als we niet veel verdienen, een vette auto hebben of een mooi huis, zijn ze zo weer gevlogen", zegt Yoshi. Hij is pas 22 en wordt een beetje zenuwachtig op momenten dat zijn vriendin vist naar een mogelijk huwelijk. "Ik wil best trouwen, maar later." En niet met haar, klinkt uit zijn woorden door. Naotaro is niet zo bang voor een afwijzing, hij verwacht binnen een paar jaar een goede baan als leraar te hebben. "Binnen zes weken heb ik een vriendin", bluft hij vol zelfvertrouwen.

Carnivoren
Er bestaat geen equivalent van 'graseters' voor meisjes, hoewel ook van de ongehuwde (jonge) vrouwen de helft nooit een vriendje of vriendinnetje heeft gehad. "Van hen wordt passiviteit verwacht, dus dat wijkt niet af", zegt gezinssocioloog Yamada. Meisjes die wél op jacht gaan naar seks zijn 'carnivoren'. Zijn eigen dochter is twintig jaar, en eigenlijk een perfect voorbeeld van de huidige jongere: "Ze heeft weinig interesse in jongens, nog nooit een vriendje gehad, en ze wil naar het buitenland."

De gescheiden leefsferen in Japan dragen evenmin bij aan spontane omgang met het andere geslacht: meisjes gaan samen uit en jongens gaan samen uit. Zelfs het daten gebeurt in groepen, waarbij de evaluatie nog dezelfde avond in de eigen seksegroep plaatsvindt.

Gemengde stellen zie je niet veel met elkaar optrekken. Uit onderzoek van het Nationale Instituut voor Bevolkingsonderzoek in 2006 bleek dat 52 procent van de single mannen en 45 procent van de alleenstaande vrouwen tussen de 18 en 34 jaar geen enkele sociale relatie met het andere geslacht heeft, niet eens vriendschappelijk - uniek voor ontwikkelde landen.

2006 was voor Japan het keerpunt, sindsdien neemt de bevolking af. Volgens ramingen daalt de bevolking van 128 miljoen inwoners nu naar 100 miljoen of minder in 2050. Een cynische therapeut Hattori over de dramatisch lage geboortecijfers in zijn land: "Het huwelijk uit liefde kon wel eens het einde van Japan betekenen."

Seks? Te veel gedoe

Het aantal ongehuwden in Japan stijgt al jaren. Bovendien stijgt onder de ongehuwden het aantal vrijgezellen ook. Een meerderheid van de ongetrouwde mannen (61 procent) en de helft van die vrouwen tussen 18 en 34 jaar heeft geen partner, blijkt uit een enquête van het Nationale Instituut voor Bevolkingsonderzoek uit 2010. Vergeleken met onderzoek in 2005 is dat een toename van negen procent voor mannen en vijf procent voor vrouwen. Veel jongeren zeggen nog geen vastigheid te willen.

Nog opvallender: meer dan een kwart van die mannen en 23 procent van die vrouwen zoekt niet eens een partner. Van de singles tussen 35 en 39 jaar heeft een kwart nog nooit seks gehad.

Cijfers over de condoomverkoop bevestigen de afnemende seksuele activiteit. Werden er tot 1998 jaarlijks 4 miljard condooms aan de detailhandel geleverd, in 2005 was dat aantal gedaald tot 2,4 miljard. Enquêtes onder gehuwden wijzen uit dat een derde het afgelopen jaar niet aan seks heeft gedaan. In 2010 was dat cijfer volgens het gezondheidsministerie gestegen tot ruim veertig procent. 'Moe, te veel gedoe', zijn opgegeven redenen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden