Nek-aan-nekrace bij referendum: nee-kamp staat op winst

Een vrouw stemt met haar dochter in openbare basisschool De Wissel tijdens het referendum over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Beeld Kees van de Veen

Politiek Den Haag kan moeilijk om de uitslag van het raadgevend referendum over de nieuwe inlichtingenwet heen. Maar welk antwoord er nu moet worden gevolgd, zal onvermijdelijk een lastige puzzel worden.

Hoewel de tegenstanders met bijna 49 procent in het voordeel zijn, lopen de kampen van voor- en tegenstanders niet ver uiteen. De opkomstdrempel van dertig procent is zeker gehaald. Vanochtend bleek dat zeker 51% van de kiezers zijn stem heeft uitgebracht. Toen de voorlopige uitslag bekend werd, vielen de studenten die achter de referendumcampagne tegen de wet zaten elkaar juichend in de armen – de wet was in de Tweede Kamer bijna als hamerstuk gepasseerd, maar blijkt in het land op groot verzet te stuiten.

Met een nipte winst voor het nee-kamp zal het maatschappelijk debat over de wet automatisch een vervolg krijgen in Den Haag. Volgens de wet op het raadgevend referendum moet het kabinet dan een positie innemen over wat het met de uitslag doet. Als het door wil met de wet, zullen de Eerste en de Tweede Kamer ook opnieuw over de inwerkingtreding moeten stemmen.

Voorstel

CDA-fractievoorzitter Sybrand Buma heeft weliswaar gezegd een nee-stem naast zich neer te willen leggen, maar premier Mark Rutte zei dinsdagavond dat het kabinet zich dan toch op vervolgstappen moet beraden. GroenLinks heeft al een voorstel klaarliggen om de wet op een aantal punten aan te passen. Zo zouden de inlichtingendiensten pas gegevens met buitenlandse partners mogen delen als zij die data eerst zelf onderzocht hebben, en moeten er speciale beschermingsmaatregelen komen om beroepsgroepen zoals de advocatuur en de journalistiek extra te beschermen.

Maar dergelijke aanpassingen druisen dan weer direct in tegen het advies dat ongeveer de helft van de stemmers heeft uitgebracht. Zij stemden voor de wet zoals deze nu is. Voorstanders van de wet hebben in het maatschappelijk debat gezegd dat bijvoorbeeld bij urgente terreurdreigingen nodig kan zijn een pakket gegevens direct aan een bevriende buitenlandse inlichtingendienst door te sturen.

Duidelijke boodschap

Aan de andere ligt er een duidelijke boodschap van de voorstanders dat er flinke maatschappelijke steun is voor een wet die inlichtingendiensten meer bevoegdheden geeft.

Deze referendumuitslag is moeilijk te vergelijken met de overwinning van het nee-kamp in april 2016 bij het referendum over een associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne. De opkomst was met 32 procent toen weliswaar lager, maar het neekamp haalde met 61 procent van de stemmen een meer afgetekende overwinning. Rutte zei destijds al op de verkiezingsavond dat het kabinet aan deze nee-stem tegemoet wilde komen. Uiteindelijk gebeurde dat door in Brussel een bijsluiter bij het verdrag uit te onderhandelen. Maar dit keer zijn er geen Europese partners om mee in gesprek te gaan, en is het aan Nederland zelf om met een antwoord op de uitslag te komen.

Lees ook: 'Sleepwet-student: Dat regering uitslag referendum negeert is kwalijk en arrogant'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden