'Neem terug dat voorstel'

Nog éénmaal trapt de Gereformeerde bond op de rem van de kerkenfusie en stelt men een unie voor (links). De Sow-bestuurders reageren als op kinderen die dreinen om hun zin door te drijven. Of zijn het krokodillentranen voor intern gebruik? Draait alles om geldbeheer en homozegen? Of is het ideetje zo gek nog niet. Reacties (onder).

Redactie religie & filosofie

Ondeugdelijk en onkerkelijk - zo noemt dr. B. Plaisier, scriba van de Samen-op-wegkerken, het jongste voorstel om van de kerkfusie af te zien. Uiterst geprikkeld vraagt Plaisier de indieners 'met klem' het stuk terug te nemen. Hun voorstel (geen 'fusie' maar slechts een 'unie') grijpt terug ,,op wat al door vele synodes is gezegd en afgewezen''. Plaisier is bang voor een herleving van de negentiende-eeuwse 'besturenkerk', als de Unie er zou komen.

De kerkorde zoals die er nu ligt, zegt Plaisier, rekt het presbyteriaal-synodale systeem 'tot het uiterste' op 'om de eigen identiteit van de gemeenten te waarborgen'. Tegen de mensen van het Unieplan zegt hij: ,,We hebben naar u geluisterd, we hebben uw worsteling gehoord en tot de onze gemaakt en het heeft vorm gekregen in de kerkorde. En wat is het resultaat? U begint weer bij 1994 alsof er niets gebeurd is.''

De gereformeerde bond heeft altijd op deze lijn gezeten, zegt ds. A. Romein, voorzitter van de Raad van Deputaten Samen-op-weg. ,,Maar de bonders moeten meebouwen aan die ene kerk.'' Doet men dat niet, dan 'is dat voor de buitenwereld een aanfluiting' en draagt de bond 'verantwoordelijkheid voor God en mensen' over de 'apartheid van de kerken'.

Romein, zelf bonder, verklaart het 'moratorium' uit 'angst voor het definitieve van Sow'. Dat de voorgestelde unie een tussenstap is, daar gelooft Romein niets van. ,,Ze heten niet voor niets 'bezwaarden': ze zien niets in Sow.'' Het plan om plaatselijke kerken zeggenschap te laten houden over hun bezit zal goed vallen bij 'vrijbeheergemeenten' -ultra-orthodoxe hervormden die liefst uit Sow stappen met medeneming van (veel) geld- én bij een aantal gereformeerde kerken, vanouds gewend hun eigen geld te beheren.

Hoe dichter de fusie nadert, hoe meer de Gereformeerde bond 'verstrakt', zegt dr. H. Donga, luthers predikant te Amsterdam. Echt zenuwachtig zijn de orthodoxen van het homohuwelijk, waarmee de triosynode onlangs instemde. ,,Altijd die krokodillentranen, dat 'immense verdriet om het verval der kerk'. Daarom grijpt men terug naar het federatiemodel, dat is nu: bevriezing van Sow. Deze dáppere stap'', zegt hij ironisch, ,,is vooral voor intern gebruik, om te laten zien hoe zij pal staan voor de identiteit''.

Krijgt de bond zijn zin, zegt Donga, ,,dan torpederen ze alles, om te beginnen het homohuwelijk. Het past in de Nederlandse traditie van burgerlijk anarchisme: ieder zijn kerkje. Hier zie je dat de hervormde kerk altijd een hotelkerk is geweest, waarin men langs elkaar heen leefde.''

De hereniging van lutheranen in 1952 was volgens Donga een goede zaak, maar hij vraagt zich met al die enorme verschillen binnen Sow af, ,,of deze vereniging ook goed is''.

Ds. Corrie Jacobs, secretaris van de Vereniging van Vrijzinnige Hervormden, noemt het plan 'een stapje achteruit'. ,,Vrucht van Sow is dat de kerken allang niet meer drie verschillende grootheden zijn. De vrijzinnigheid loopt door alle kerken heen, de middengroepen vind je overal en rechtzinnigen ook. Mensen groeperen zich langs andere lijnen, in de toekomst nog meer.''

Ook Jacobs denkt dat het plan nu komt om de nieuwe kerkorde (met de homozegen) te dwarsbomen. ,,Een pijnlijk moment: Sow staat onder zware druk. Ze proberen het proces te vertragen, zodat het er helemaal niet meer van komt.'' Het streven naar 'één heel heldere belijdenis' noemt Jacobs onzinnig. ,,Het moet dan een kerkorde worden waar zíj het mee eens zijn. Alleen komen anderen dan in gewetensnood. Keer het liever om: niet de eenheid, maar de verscheidenheid maakt de vrede mogelijk. Je moet niet streven naar een belijdende kerkorde. Regel kerkordelijk alleen de praktische zaken. We zullen het nooit redden om het samen eens te zijn.''

Ds. P. Verhoeff, voorzitter van het platform Op Goed Gerucht, is 'teleurgesteld'. Hij kan er niet positief op reageren: ,,Niets nieuw en mosterd na de maaltijd. Ten diepste willen ze geen pluriforme kerk accepteren. Dat de kerk meer gezichten heeft dan Putten of Harderwijk. Dat je ook Alkmaar hebt. De kerk moet een belijdende kerk zijn, vinden ze, maar dan wel met hún belijdenis. Dat moet je in een postmoderne tijd niet meer zo willen. Mensen zijn mondiger geworden, en daar zul je je organisatie op moeten aanpassen. Nog steeds is er, ook binnen de hervormde kerk, een ruime meerderheid voor een fusie.''

,,Dat ze die handreiking doen aan gemeenten die wel willen uniëren vind ik eerlijk gezegd een sigaar uit eigen doos.''

,,Het grote probleem is dat het proces zich maar blijft voortslepen. Hoe lang nog? En al die tijd komen we niet toe aan waar we werkelijk voor zijn: kerk zijn midden in een geseculariseerde samenleving.''

De gereformeerde kerkrechtdeskundige ds. L. van Drimmelen zíet daarentegen juist wél wat in het Bondsplan. Natuurlijk, het is inspelen op de huidige onvrede van vooral orthodoxen, maar wat dan nog? ,,Er zijn nog zoveel obstakels - opleidingen, zeggenschap over eigen vermogen, gevolgen van uittreden van gemeenten, homohuwelijk, de naam - vijf jaar rust kan geen kwaad. Kerkordelijk kan het als de wil er is, nu doorduwen vraagt een groot offer. Is het dat waard? Er zijn zo'n 20 gereformeerde kerken die eruit willen als Sow doorgaat en dan zwijg ik nog over de hervormden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden