’Neem intolerantie de wind uit de zeilen’

Antjie Krog: '...Eerste Wereld' kan niet blijven leven zoals ze gewend is...' (FOTO MARK KOHN)

De Zuid-Afrikaanse dichteres Antjie Krog reist vanaf morgen met de schrijverskaravaan Saint Amour langs theaters.

Antjie Krog is uitermate populair in Nederland. De dichtbundels van de Zuid-Afrikaanse worden in tweetalige uitgaven in Nederland uitgebracht, in het Afrikaans met de Nederlandse vertaling ernaast. Ze trekt altijd weer volle zalen.

Ze formuleert zorgvuldig, zoekend naar woorden, nu eens in het Afrikaans, dan weer in het Engels. Maar hoe zacht en betoverend haar stem ook is, en hoe zeer ze ook te spreken is over het land dat haar poëzie vanaf het begin omarmde en dat ze ooit een oase van vrijheid vond, Antjie Krog is niet altijd even zachtaardig voor Nederland en de Nederlanders.

Waarom bent u eigenlijk zo geliefd in Nederland?

„Ik heb werkelijk geen idee. Nederland is een land dat verschrikkelijk goed voor mij is. Het houdt van mijn taal en voedt mijn taal. Elke keer als ik weer vertrek, ga ik weg met nieuwe woorden, woorden die ik vergeten ben, die ergens in het geheugen van mijn taal zitten, maar niet te voorschijn komen.

Er is hier bovendien een intellectueel debat in het Nederlands. Dat vind ik elke keer weer wonderlijk, dat er zo’n rijk intellectueel leven bestaat in een Germaanse taal. Ik lees hier goede couranten, ik zie goede discussieprogramma’s. In Zuid-Afrika is het academische discours schaamteloos overgenomen door het Engels. Dat maakt ook dat je over bepaalde onderwerpen niet goed meer in je eigen taal kunt denken. En dat als bijvoorbeeld Zulu of Xhosa je moedertaal is, je geen toegang hebt tot dat debat. In dat opzicht staat ook het Nederlands overigens onder druk.”

Ziet u overeenkomsten tussen Nederland nu en Zuid-Afrika vroeger?

„Ik kwam ruim twintig jaar geleden voor het eerst in Nederland en ik was overweldigd door de vrijheid, de openheid. Op de voorpagina van de krant stond een stuk over de rechten van homoseksuelen in bejaardenhuizen. Ik vond dat ongelofelijk. In Zuid-Afrika werd niet over homoseksuelen gesproken. Ze bestonden niet. Laat staan dat ze oud konden zijn, laat staan dat ze rechten zouden hebben.

In Zuid-Afrika waren we in de tijd na de Apartheid bezig met thema’s als: Wat is een Afrikaner? Moet je Afrikaans spreken om een Afrikaner te zijn? Hoe komt het dat mensen zich ontheemd voelen in hun eigen land? Waarom zou je zwarte Zuid-Afrikanen, die het land heel anders willen inrichten dan wij gewend waren, moeten accepteren in je regering?

Er was toen veel kritiek van landen als Nederland op dat debat. Nu kom ik in Nederland, en ik lees dingen in de kranten over deze thema’s. Wat is een Nederlander? Moet je Nederlands spreken om een Nederlander te zijn? Wat is de rol van de christelijke traditie? Hoe ga je om met mensen die andere invloeden meebrengen, waardoor de traditionele bevolking zich ontheemd voelt?”

De meeste Nederlanders vinden dat de Ander, zoals u die noemt, moet veranderen. Integreren, inburgeren.

„De islam vormt nu geen meerderheid in Nederland. Maar bij een bepaald percentage – ik geloof dat het 28 procent is – verandert een land, een samenleving. Witte Nederlanders zullen daar rekening mee moeten gaan houden.

Mensen gaan meestal niet weg uit een land vanwege een religie. Mensen gaan weg om aan armoede te ontkomen, aan onderdrukking, ongelijke behandeling van vrouwen, gebrek aan democratie. Dan kom je in Nederland en ziet de immense vrijheid die hier heerst – maar je hebt geen toegang tot die wereld, tot die vrijheid. Tegelijkertijd heb je het gevoel dat anderen het weinige dat je wel hebt, van je af willen pakken. Je identiteit, je religie, je taal. Dat ze je willen veranderen. Daar verzetten mensen zich tegen.

Mensen willen islamitisch zijn, en Marokkaans of Turks of wat ook. Ze willen blijven wie ze zijn, én ze willen toegang tot de vrijheid, de welstand in het Westen. Dat is geen probleem van Zuid-Afrika of Nederland. Het is een internationaal probleem.”

Heeft het te maken met het gemak waarmee, of de schaal waarop mensen migreren?

„Ook wel. Mensen vinden dat ze het recht hebben om daarheen te gaan waar ze hun dromen het best kunnen verwezenlijken – of het beste kunnen overleven. Nederlanders zullen moeten veranderen en anders met de Ander omgaan, met vreemdelingen, met de islam. Maar hoe moeten we dat doen?

Als een deel van de islam intolerant is, moet je heel goed naar dat specifieke stukje kijken. Welk deel is dat, en waarom voelt het zich bedreigd? Je kunt intolerantie niet bestrijden door zelf intolerant te zijn. Je moet tolerantie gebruiken om intoleranten de wind uit de zeilen te nemen, reden voor de intolerantie wegnemen.”

Dat wordt nog moeilijk.

„Ja. Dat wordt heel moeilijk. Maar het zal moeten. Het zal afgedwongen worden.

Het Westen heeft altijd bepaald hoe de rest van de wereld moet leven, hoe landen ingericht moeten zijn. Maar de ’Eerste Wereld’ kan niet blijven leven zoals ze gewend is. Niet omdat het systeem van buitenaf wordt aangevallen. Het systeem heeft zichzelf te gronde gericht. Kapitalisme, individualisme... zelfs democratie is een problematisch concept geworden.”

Hebt u ooit overwogen Zuid-Afrika te verlaten?

„Nee, nooit. In dat opzicht ben ik misschien... het is niet alleen dat ik ergens anders dood zou gaan van verveling, maar ook... ik voel me verantwoordelijk. Ik heb het gevoel dat ik moet blijven en leven met de consequenties van de manier waarop ik leef. Als blanke vrouw in Zuid-Afrika.

Blanken hebben de regels in Zuid-Afrika bepaald, anderen gedwongen op een bepaalde manier te leven. We moeten leven met de schuld die dat achterlaat.”

Uit Nederland emigreren ook veel mensen, of ze zeggen dat ze het gaan doen. Vanwege een gebrek aan ruimte, aan vrijheid. Vanwege de agressie die ze ervaren.

„Nederland is zo’n klein land, en zo barstensvol energie, talent, kennis, ondernemerskwaliteiten. Het is bijna een verspilling, om al dat talent in zo’n overgereguleerd land te laten zitten. Het zou dus een interessant experiment zijn – Nederland sluiten en iedereen wegsturen. Trek de wereld in! En kom bij ons een werkend treinsysteem maken! Of een wegennetwerk. Echt, er is genoeg te doen.”

(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden