Nee tegen Swiebertje's Nederland

'Aansprekend burgerschap', het rapport van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, is een proeve van verstikkende dorpsmoraal. Het bepleit een levenshouding die verantwoordelijkheid verwart met onbeperkt verantwoording afleggen. Weg ermee.

Amanda Kluveld

De burger doet het niet goed. Hij heeft geen verantwoordelijkheidsgevoel meer, is te veel gericht op zijn eigenbelang terwijl het hem tegelijkertijd ontbreekt aan initiatief en zelfredzaamheid. En juist nu wordt er zoveel van hem verwacht, in zijn dubbelrol van consument en co-producent van het overheidsbeleid.

Op de golven van een veronderstelde breed gedeelde bezorgdheid over dit gebrek aan betrokkenheid, heeft het kabinet de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) gevraagd te onderzoeken hoe de burger tot maatschappelijke betrokkenheid kan worden aangezet. Het advies van de RMO, uitgebracht onder de titel 'Aansprekend burgerschap', richt zich op de inrichting van het publieke domein.

Volgens de raad is het noodzakelijk om menselijke verhoudingen binnen het publieke domein kleinschalig te organiseren. Zo stelt het advies dat kleinschalige scholen mogelijk beter zijn dan grote door fusies ontstane scholengemeenschappen, en wil ze een grotere rol toebedelen aan frontliniewerkers, zoals wijkagenten, thuiszorgers en buurtbeheerders.

Men kan zich afvragen of de door de RMO aangedragen adviezen werken. Een belangrijker vraag is, waar dit advies nu precies toe moeten leiden. Wat is het profiel van de ideale verantwoordelijke burger?

Het rapport geeft daarover wel enige informatie. Een verantwoordelijk burger, zo wordt door RMO omschreven, is iemand die geen misbruik maakt van publieke voorzieningen en bereid is mee te denken over het functioneren van die voorzieningen. Hij is competent en kan zelfstandig een mening vormen, nadenken en zijn mening verwoorden.

In zijn woonomgeving zet hij zich in voor het onderhoud. Hij let op, ruimt op, ziet toe en meldt. Hij spreekt de waarheid, komt afspraken na, respecteert eigendom en biedt hulp aan kwetsbare mensen. De burger onderhoudt goede contacten met flatbeheerders en wijkbeheerders. Hij is bovendien mondig en verbaal begaafd.

De RMO lijkt te pleiten voor een manier van leven waarin verantwoordelijkheid verdacht veel weg heeft van onbeperkt verantwoording afleggen. Voor een burger die geen zin heeft om aandacht te schenken aan huismeesters, toezichthouders en andere klikspanen - laat staan om met dergelijke mensen, zoals in het rapport tussen neus en lippen door ook nog wordt bepleit, een persoonlijke relatie aan te gaan - is in de samenleving die de RMO voorstaat geen ruimte. Onder het mom van betrokkenheid en openheid wordt de burger ingekapseld door een verstikkende dorpsmoraal.

In de samenleving van de RMO vraagt de buurtwachter vriendelijk aan het tienermeisje waar ze vanavond zo laat nog naar toe gaat in haar mooie nieuwe jasje. Als ze hem meedeelt dat het hem 'geen ene fuck aangaat', spreekt hij haar ouders aan op het onredelijke gedrag van hun dochtertje.

In de wereld van het aansprekend burgerschap knijpt de veldwachter een olijk oogje toe als Swiebertje weer eens iets heeft gedaan dat niet helemaal door de beugel kan. Maar wee degene die zich door de veldwachter niet wil laten kennen. Die zijn persoonlijke betrokkenheid wenst vorm te geven in de massaliteit en het netwerk van de laat-moderne samenleving.

Kijk maar uit als je er voor kiest om zonder overleg met de woningstichting vluchtelingen in je huis op te nemen. Met wantrouwen zal je worden nagekeken. De eigengereide burger krijgt voortaan de schuld van alles.

Wanneer de door de RMO gewenste kaboutermaatschappij is geboren, toont men pas werkelijk zinnige betrokkenheid door de terreur van middelmaat en verstikkende sociale beheersing niet aflatend te bestrijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden