Nee tegen idee van dominante cultuur

Het CDA moet ook stelling nemen tegen cultuurabsolutisme, betoogt Bas de Gaay Fortman

Ineens zijn ze weer terug in het politieke debat, die 'normen en waarden', door Van Kooten en De Bie ooit gepersifleerd als 'de wormen in Naarden'. Daar komt niet veel uit, wilden zij daarmee zeggen. Kan zulke discussie nu wel wat opleveren? Eerst eens nagaan wat de bedoeling is van termen als 'onze Leitkultur' verbonden met 'de joods-christelijke traditie'.

In een pas verschenen nummer van CD Verkenningen pleiten de Kamerleden Sybrand Buma en Pieter Heerma (beiden CDA) voor 'gezonde vaderlandsliefde en de onderkenning van het belang van de dominante joods-christelijke cultuur.' 'Cultuurrelativisme' zal daarvoor plaats moeten maken. Nadat in zijn zaterdagcolumn Hans Goslinga had gewezen op het gevaar van een overheid die een uniforme publieke moraal gaat uitdragen, volgde een verweer van Hans Janssens, hoofd communicatie en campagneleider van de partij (Opinie, 19 april). Enerzijds blijkt die 'de religieuze en culturele eigenheid in onze samenleving' te willen bewaren; anderzijds wil hij als samenleving 'de tolerantie tegenover andersdenkenden en de menselijke waardigheid koesteren en doorgeven.'

Wat kunnen we hiermee? Helemaal niets, is het simpele antwoord. De Nederlandse natiestaat is gegrond op nationale eendracht, plichtsbesef en gemeenschapszin, waarden die in bijna vierenhalve eeuw geworteld zijn geraakt. Eén land, één samenleving, gegrond op religievrede, dat was vanaf het begin van de opstand tegen Spanje de inzet van Willem van Oranje, onze Vader des Vaderlands. Hierbij past niet de idee van een dominante religie of cultuur, want die gedachte brengt scheiding tussen burgers in plaats van hen te verbinden. In de Unie van Utrecht (1579) begon het dan ook met niet alleen nationale onafhankelijkheid en staatsvorming, maar ook met gewetensvrijheid en een verbod om mensen op hun geloof te onderzoeken. Vanuit welke levensbeschouwing en cultuur burgers zich verbonden voelen met ons land is een tweede, zolang de grondwaarden van de natiestaat maar niet worden aangetast.

Verankerd

Die waarden zijn het product van een eeuwenlange beschavingsgeschiedenis. "Het is de plicht aan onze voorouders om de rechtsstaat, democratie, vrijheid en menselijke waardigheid te koesteren en uit te dragen", citeert Janssens de Belgische hoogleraar Holslag in dat recente Vluchtelingennummer van de CD Verkenningen. Welnu, die raakten verankerd in de Grondwet en in de internationale rechten van de mens. Ze werden uitgewerkt in een compleet staatsbestel en rechtsstelsel. De uitdaging is om die waarden van dag tot dag wáár te maken, dwars tegen alle weerstanden en stoorzenders in. Een concept als Leitkultur helpt daarbij niet. Integendeel, het leidt daarvan af.

Een afschrikwekkend voorbeeld van misbruik van 'joods-christelijke traditie' in het publieke debat deed zich voor bij de laatste Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer. Nadat het lid Wilders tot tweemaal toe een interruptie van een collega had beantwoord met het scheldwoord 'grote leugenaar' liep SGP-voorman Van der Staaij naar de interruptiemicrofoon. "Ik juich het toe dat de heer Wilders spreekt over het opkomen voor christelijke waarden", zei hij, "kan hij daar een voorbeeld van geven?" Na enig aarzelen en nadenken kwam het antwoord: "Opkomen voor je eigen volk." Cynisch gelach. Inderdaad, wie ook maar enig inhoudelijk besef heeft van het christelijk geloof, weet dat het daarin gaat om liefde die muren tussen mensen en volken niet opricht, maar juist afbreekt.

Zolang de regering verabsolutering van 'eigen volk' afwijst zal Wilders de Staten-Generaal blijven beschouwen als een 'nepparlement'. Er is hier geen sprake van cultuurrelativisme, maar van cultuurabsolutisme. Dat heeft de PVV gemeen met de radicale islam. Beide bestoken de burgers met valse ideologie. Het wachten is op een CDA dat niet alleen tegen cultuurrelativisme maar ook tegen elke vorm van cultuurabsolutisme onverbloemd stelling neemt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden