'Nee, ik ben geen tweede Ayaan'

Negen jaar zat het Somalisch-Nederlandse gemeenteraadslid Zainab Osman (41) in asielcentra te wachten en te hopen op een verblijfsvergunning. Als geen ander kan zij zich verplaatsen in de vluchtelingen van nu.

Les 1

Zet de deur open voor anderen

"De deur van ons huis in Mogadishu stond altijd voor iedereen open. Mijn vader had zich van analfabete nomadenjongen in de woestijn opgewerkt tot een man van aanzien in de stad. Hij gaf les op een basisschool en op de koranschool. Neefjes en nichtjes van buiten de stad kwamen bij ons wonen om naar school te gaan. Dan gingen er weer een paar weg, dan kwamen er weer een paar bij. En altijd stonden er mensen op de stoep, reizigers of mensen die advies van mijn vader wilden. Meestal om twee uur 's middags, het moment voor de warme maaltijd. Mijn ouders hadden het niet breed met acht kinderen, maar gasten zouden nooit tekortkomen. Zij kregen als eersten eten, wat er overbleef ging naar ons. Vaak bleven ze ook slapen en ruilden wij onze bedden in voor een matje op de grond.

Ik begreep als kind niet altijd waarom andere mensen voorrang kregen. Mijn oudere broers en zussen protesteerden ook wel eens. Niet in het bijzijn van de gasten, dat lieten ze uit hun hoofd. Maar mijn ouders wilden er niet van horen: 'Je mag zulke gedachten niet hebben.' Gastvrijheid, klaar staan voor een ander, was de rode draad in mijn opvoeding. Nu ik ouder ben en de verschillen zie tussen de Somalische en de Nederlandse cultuur ben ik blij dat mijn ouders mij dit fundament hebben meegegeven."

Les 2

Accepteer je littekens

"Voor de zoveelste keer moesten we voor de bommen vluchten. Het was chaos en paniek, de stad stond letterlijk in brand. Met mijn moeder en zussen rende ik de stad uit, naar de veiligheid van de woestijn. Een granaat- of mortierscherf scheurde mijn rechterbovenarm open. De wond was diep maar niet groot, dus we konden verder. Hechten was er niet bij in die situatie, het ging ontsteken, het werd een heel lelijke plek.

Ik heb lang de neiging gehad het litteken te bedekken. Elke keer als iemand ernaar vroeg, werd ik weer geconfronteerd met de bommen, de angst, de doden en gewonden die ik op straat had zien liggen. Het litteken is nu een deel van mijn geschiedenis en mijn geschiedenis heeft me gebracht waar ik nu ben. Sinds ik het geaccepteerd heb, doet het ook minder pijn."

Les 3

Breng een beetje hoop

"In december kwam ik in Nederland aan, ik was negentien. Zeven maanden later lag ik in het ziekenhuis in Wageningen te bevallen. De OK-assistente moet de wanhoop in mijn ogen gezien hebben. Na twaalf uur pijn lijden zag ik haar aan mijn bed staan. 'Als het allemaal niet lukt, zijn er instanties hoor, die voor je kind kunnen zorgen.' No way, dacht ik, dat gaat niet gebeuren. Ik wist meteen dat dit kind mijn redding was. Met hem had ik een nieuw doel: zorgen dat in elk geval híj een goede toekomst zou krijgen. De verpleegkundige die me daarna hielp hem aan de borst te leggen, vroeg: 'Don't you have a bra? De voeding komt op gang, het gaat lekken, je moet een beha hebben.' Ze nam m'n maten op, ging naar de Hema en gaf me zo'n ding. Zij was de eerste in Nederland die met liefde en zonder eigenbelang iets voor me deed. Zij gaf me hoop. Andere Nederlanders waren niet per se onvriendelijk, maar de mensen in azc's lopen met maskers op. Ze zeggen niet meer dan 'ja' en 'nee' en 'ik weet niet hoe lang je moet wachten'."

Les 4

Liefde overwint alles

"Mijn vader overleed toen ik twaalf was, daarom was het een oom die een huwelijk voor me arrangeerde. Iman was ruim twintig jaar ouder. Verliefdheid was er niet bij, maar daar gaat het in Somalië ook niet om. Deze zakenman zou goed voor mij en mijn familie kunnen zorgen. We waren nog geen jaar samen toen de oorlog weer hevig losbarstte. We besloten dat ik eerst zou vluchten en hij me zou nakomen. We wilden naar Denemarken waar mijn broer al woonde, maar dat land heb ik nooit bereikt. Ik zat in een kamertje met vier vrouwen met wie ik niet kon communiceren, het was verschrikkelijk koud en er was niets te doen, ik zat hele dagen naar de muur te staren. Dat zag Iman niet als zijn toekomst. Mijn moeder heeft hem toen gezegd: 'Je moet Zainab laten gaan, misschien kan ze een nieuwe man vinden.' In het bijzijn van mijn familie en een paar getuigen heeft hij drie keer verklaard 'ik scheid van Zainab' en daarmee was onze relatie officieel verbroken. Het deed me niks.

Ik voelde pas weer leven in me opborrelen toen ik Arno ontmoette. 'Zie je dan niet dat ze zwart is? Ze wil je alleen voor haar papieren', kreeg hij te horen. 'Een witte, katholieke man?', schreeuwde mijn moeder. 'Je brengt een vloek over onze familie. Je hoeft niet meer te bellen en zeker niet op mijn begrafenis te komen en als hij je verlaat hoef je ook niet terug te keren.' Dit was de grootste spagaat in mijn leven. In het land waar ik een nieuw bestaan wilde opbouwen, was ik niet gewenst, en waar ik vandaan kwam werd ik door mijn familie en de gemeenschap verstoten. Voor het eerst in mijn leven moest ik zelf een keuze maken, iets wat ik nooit geleerd had. Ik heb voor de liefde gekozen en geleerd dat die alles overwint."

Les 5

Breng taart

"Ik ben negen jaar van mijn leven kwijt. Jaren van eindeloze procedures en afwijzingen. Al die mensen die hier nu komen... ik ken hun hoop en ambities en ik weet hoe ontmoedigd ze zullen raken als ze acht, negen, tien jaar moeten wachten. De wereld gaat verder, maar jij staat stil. Ik ben het hartstochtelijk eens met de twee Brabantse burgemeesters die pleiten voor kleinschaliger opvang waarin meteen aandacht is voor integratie. Je kunt mensen niet jaren afsluiten van de gemeenschap waarin ze straks moeten functioneren.

Vluchtelingen zelf zou ik op het hart willen drukken: zet je voor 200 procent in als je hier bestaansrecht wilt opbouwen. Ik was de taal niet machtig en begreep het sociale verkeer niet. Ik durfde niets in het begin, niet naar de bank of iemand aanspreken. Ik heb het grote geluk gehad dat ik Arno tegenkwam. Hij heeft me gestimuleerd en eindeloos gezegd: 'Je kunt het wél.' En als hij op zijn werk was, moest ik het wel zelf doen. Maak een praatje op het schoolplein, al is het met handen en voeten, kruip niet in je schulp als iemand je aanspreekt, breng een taart naar de buren. Het moet. En het is de moeite waard. Ik heb er vriendinnen voor het leven aan overgehouden."

Les 6

Oordeel niet vanuit je primaire reactie

"Zodra ik mijn verblijfsvergunning had, ben ik gaan solliciteren. Arno's moeder vertelde me dat er vakantiekrachten nodig waren in het verzorgingshuis waar ze werkte. Met Arno had ik een mooie sollicitatiebrief opgesteld voor het uitzendbureau. De reactie kwam per kerende post: 'Geachte heer Osman, helaas hebben wij geen passende vacature voor u.' Ik dacht: oké... wat klopt hier niet? Ik vertelde het mijn schoonmoeder. Zij wist dat er nog steeds mensen nodig waren. 'Jij gaat praten met de dames van het uitzendbureau', zei Arno en hij reed me ernaartoe.

Ik viel in de smaak, kreeg het vakantiebaantje. Ik volgde er mijn opleiding en werk nog steeds voor dezelfde stichting. Ik zou willen zeggen: geef niet vanuit een primaire reactie je mening over iemand. Realiseer je wat het betekent om op je naam afgewezen te worden en om ongefundeerd zó veroordeeld te worden."

Les 7

Heb oog voor wat je mening teweeg- brengt

"Wat lijk je op Ayaan Hirsi Ali! Wat spreek

je ook goed Nederlands! Ben je familie van Hirsi Ali? Wat vind je van Ayaan? Ik hoor het nog steeds. We zijn allebei vanuit Somalië in Nederland terechtgekomen, verder gaat de vergelijking tussen ons niet. Ja, ik zit ook in de politiek, in de gemeenteraad, maar een tweede Ayaan ben ik niet. Ik identificeer me absoluut niet met haar. Zelf zoek ik graag de verbinding.

Veel Somalische vrouwen zijn niet gewend een mening te hebben of deze buitenshuis te uiten. Bij ons thuis werd veel over politiek gepraat, maar dat kwam niet voorbij de voordeur, dan was je je leven niet zeker. Het is een groot goed dat je in Nederland mag zeggen wat je vindt, maar het is wel belangrijk dat je oog hebt voor wat je ermee teweegbrengt. De zorg is mijn vak, ook als raadslid maak ik me sterk voor de zorg. We zitten in de grootste transitie ooit en ik zie dagelijks wat de veranderingen met mensen doen. Mijn fractie helpt om de zorg betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed te houden. Een essentieel onderdeel van de maatwerkvoorziening is de pgb. Wij maken ons sterk voor het behoud hiervan, zodat mensen zoveel mogelijk de regie over hun leven kunnen houden."

Les 8

Je familie kun je ook kiezen

"Mijn beste vrienden zijn oer-Hollands. Ik wist niet dat het bestond, dat je uit zulke verschillende werelden komt en elkaar toch zo goed begrijpt. Mijn vriendinnen zijn geen bloedverwanten, maar ze voelen voor 100 procent als familie. Ieder voor zich hebben ze een steentje bijgedragen aan mijn ontwikkeling en geluk. Ze vullen de gaten die ik van binnen heb en het is voor een groot deel ook dankzij hen dat ik me thuisvoel in Nederland. Ze hielpen me met de taal, ze bouwden een feestje toen ik twintig jaar in Nederland was en ze namen me mee naar carnaval. Onder de foto waarin ik in Oeteldonkse kleuren gehuld ga, schreven ze: Integratie Geslaagd."

Zainab Osman

Zainab Osman (Mogadishu, 1974) vlucht op haar 19de, alleen, voor de Somalische burgeroorlog. Net in Nederland aangekomen, blijkt ze zwanger te zijn. In het ziekenhuis in Wageningen komt zoon Khalid ter wereld. Haar man Iman laat zich in Somalië van haar scheiden. Zainab zit in opvang- en asielzoekerscentra in Zwolle, Wageningen, Groesbeek en Mook.

In het azc in Groesbeek wordt ze verliefd op Arno van Dorland, die daar als beveiliger werkt. Het duurt vele procedures en negen jaar voor ze een verblijfs-vergunning krijgt. Ze volgt de opleiding Verzorgende IG (individuele gezondheidszorg).

Zainab is inmiddels twintig jaar samen met Van Dorland met wie ze nog twee zoons kreeg. Khalid (20) studeert in Tilburg, Giovani (16) en Djino (12) wonen met hun ouders in de Gelderse gemeente Wijchen. Zainab werkt in de thuiszorg en zit voor de PvdA in de Wijchense raad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden