Complottheorieën

Nee, Bill Gates heeft (voor zo ver bekend) niets met het virus te maken, zo herken je nepnieuws over corona

Beeld Fadi Nadrous

Nepnieuws en complottheorieën over het coronavirus steken de kop op. Met deze tips leer je nepnieuws van echt nieuws te onderscheiden. 

Een van de populairste complottheorieën op Twitter en Facebook is dat Bill Gates het coronavirus heeft ontworpen én gepatenteerd om de Chinese economie te ondermijnen. De oorsprong van het bericht is onduidelijk.

Een opmerkelijk bericht op de Vlaamse site Sceptr enkele weken geleden ging over de Iraanse ayatollah Tabzizian die adviseert om de anus te behandelen met etherische oliën. Hij adviseerde zijn 120.000 volgers op Telegram om Covid-19 te bestrijden met ‘traditionele islamitische ­geneeskunde’, waaronder bruine suiker eten, kruiden verbranden en snuifpoeder inhaleren.

De site Xandernieuws houdt het vooral bij verzonnen feiten en kopte in maart met ‘Als het coronavirus niet wordt gestopt, zijn op 13 mei 2,2 miljard mensen besmet en 140 miljoen gestorven’. Het bericht was gebaseerd op ‘officiële cijfers’, waarvan de herkomst volstrekt onduidelijk is.

Nepnieuwsberichten worden vaak voorzien van screendumps van echte sites, zodat ze geloofwaardiger lijken. Zo stond er bij een bericht over het beboeten van hamsteraars op de dubieuze site de actualiteit.nl een plaatje van de RIVM-site en een foto van premier Rutte met bewerkte ondertitel.

De verspreiding van nepnieuws blijft niet beperkt tot sociale-media­bubbels. Zo circuleerde er op Twitter een plaatje dat leek op een wereldkaartje waarop een kleuter met een rood potlood was losgegaan. Een beangstigend beeld zei een presentatrice van de ontbijtshow van de Australische zender Channel 7. Volgens haar waren het de vliegbewegingen die reizigers vanuit Wuhan hadden gemaakt sinds de uitbraak van het virus. Het bleek een kaartje te zijn van alle mondiale vliegbewegingen in 2010.

Zelf factchecken

Een nepnieuwsbericht is niet altijd eenvoudig te herkennen. Vaak zitten er elementen in zo’n bericht die wel kloppen, zegt Jerry Vermanen van Pointer. In het verhaal van de moslim in Italië die opzettelijk mensen zou hebben besmet, zou het bijvoorbeeld best kunnen dat er iemand met het virus is geweest die is gaan rondreizen. Het zou beter zijn als mensen dubieuze berichten niet zomaar zouden delen, maar eerst uitzoeken of iets waar is of niet, zegt onderzoeker Peter Burger.

Gebruik voor het ontkrachten van een bericht de methode HALT, adviseert de website nieuwscheckers.nl.

Ho: gaan er alarmbellen af bij een bericht, stop even en pas de volgende stappen toe.

Analyseer de bron: kijk naar het adres van een website en zweef met de muis over een afbeelding om ook daar de bron van te zien. Is die betrouwbaar?

Lokaliseer betere berichtgeving: zoek of andere sites ook over het onderwerp berichten. Zijn die betrouwbaarder? Idem voor de afbeelding.

Traceer de originele context: kijk naar de datum, en of het bericht misschien op een verkeerde manier is geïnterpreteerd.

Wil je een bericht ontkrachten op sociale media, gebruik dan een ‘broodje waarheid’, adviseert Peter Burger. Eerst uitleggen wat er wel waar is en dan wat er niet klopt, en vervolgens de juiste ­feiten herhalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden