Nederlandse werknemers hebben baat bij Europa: ‘De totale cake wordt groter’

Poolse aspergestekers, hier ten zuiden van Berlijn, waren in de EU-landen al jaren vóór Polen toetrad tot de EU een fenomeen. Beeld AP

Is Europa er alleen voor bedrijven of ook voor werknemers? Dat is niet altijd helder. Volgens Europarlementariër Agnes Jongerius komt er stap voor stap meer Europees sociaal beleid.

Een Griekse vrachtwagenchauffeur zit een potje te koken naast zijn vrachtwagen op een Nederlandse parkeerplaats. Een Poolse aspergesteker wordt met een busje opgehaald bij een vakantiehuisje om asperges te steken in Limburg. En een Nederlandse bouwvakker ziet dat Oost-Europese collega’s steeds vaker woonhuizen renoveren.

Wat moeten deze werknemers met Europa? Er is meer concurrentie op de arbeidsmarkt en Europese regels bieden niet voor iedereen voldoende bescherming. Bovendien is er soms commotie over fraude met Nederlandse sociale uitkeringen door buitenlandse werknemers.

Toch hebben ook Nederlandse werknemers baat bij Europa, zegt Henri de Groot, hoogleraar regionaal economische dynamiek aan de Amsterdamse VU. In de eerste plaats omdat de totale economie door samenwerking tussen landen groeit. “De totale cake wordt groter. Maar dat wil niet zeggen dat iedereen er uiteindelijk ook daadwerkelijk op vooruit gaat.”

De Groot wijst erop dat Nederland een van de rijkste landen is in de Europese Unie. Nederlandse bedrijven kunnen door open grenzen meer goederen en diensten verkopen. Hij bepleit te accepteren dat inwoners van andere landen ook kijken wat er te halen valt en dus op zoek gaan naar werk in West-Europa. “Ik vind het belangrijk dat we oog hebben voor solidariteit.”

Lonen in Zuid- en Oost-Europa stijgen

De Groot was betrokken bij een eind april verschenen advies van de Sociaal-Economische Raad over sociaal Europa. Hij constateert dat dankzij samenwerking in Europa de lonen steeds dichter bij elkaar komen te liggen in oude en nieuwe lidstaten van Europa. De economische wet daarachter: mensen gaan werken waar zij het meest kunnen verdienen. Dat betekent in Europa dat zij van Oost- en Zuid- naar Noordwest-Europa trekken. Er blijven minder arbeidskrachten achter in Zuid- en Oost-Europa waardoor de lonen in die regio’s stijgen.

De rechten van werknemers verbeteren ook, zegt Agnes Jongerius, lid van het Europees Parlement namens de PvdA. Zij hield zich de afgelopen jaren veel bezig met arbeidsmigratie. Zij constateert nog een beetje zuinig: “Als je weet waar we vandaan komen, kun je echt zeggen dat er de laatste jaren vooruitgang is.”

Europa bedenkt van alles, maar de plannen worden pas concreet zodra landen ze omzetten in nationale wetten. Jongerius: “Dat komt eraan. De afgelopen jaren is geprobeerd om te laten zien dat Europa er niet alleen voor bedrijven is, ook voor werknemers. Die voortgang is nog niet in de dagelijkse wereld van mensen geland maar hij is onderweg. Het duurt soms verschrikkelijk lang, dat weet ik. Ik ben zelf ook een beetje ongeduldig.”

Wat is er al afgesproken en wat komt er aan? Wat betekent Europa voor bijvoorbeeld de Nederlandse bouwvakker, de Poolse aspergesteker, een Westlandse tomatenkweker en de Griekse vrachtwagenchauffeur?

Beeld ANP

De Nederlandse bouwvakker

“Er zijn pas nieuwe afspraken gemaakt over extra zwangerschapsverlof, voor moeders en voor vaders”, zegt Jongerius. Die regels moeten over drie jaar in Nederland zijn ingevoerd. Wie al vader is, heeft er dan mogelijk ook nog wat aan, want je kunt er gebruik van maken tot het kind acht jaar is.

Vaders krijgen recht op tien dagen kraamverlof, met behoud van salaris. Nu is dat nog vijf dagen. Daarbovenop krijgen beide ouders recht op twee maanden ouderschapsverlof. De lidstaten moeten zelf regelen dat er een redelijke beloning blijft. Nu is er in Nederland al recht op zes maanden verlof, maar dan onbetaald.

Best aardig dat verlof, maar veel bouwvakkers ervaren concurrentie van goedkopere buitenlandse collega’s. “Dat zie ik ook”, zegt Jongerius. “Maar een bouwvakker hoeft daarvoor straks niet meer te vrezen. Een Poolse of Roemeense bouwvakker die op dezelfde steiger aan de slag is, hoort hetzelfde loon te krijgen als een Nederlander.”

Detacheringsrichtlijn

Daarvoor is de zogeheten detacheringsrichtlijn aangepast. Die regelt de voorwaarden waaronder werknemers die in dienst zijn van een bedrijf uit het ene land, tijdelijk aan de slag mogen in een andere lidstaat. De verandering, die ook wel wordt aangeduid met de leus ‘Gelijk loon voor gelijk werk’, moet volgend jaar zomer in Nederland zijn ingevoerd.

De concurrentie op arbeidsvoorwaarden is straks nog niet helemaal verdwenen. Werknemers die tijdelijk in Nederland werken en in dienst zijn van een Pools bedrijf, vallen onder de Poolse sociale zekerheid. De sociale premies daarvoor zijn lager dan in Nederland. Zo blijft een gedetacheerde Pool of Roemeen 20 tot 30 procent goedkoper. Jongerius: “Er is nog werk aan de winkel.”

Henri de Groot benadert het belang van Europa voor de Nederlandse bouwvakker breder. “Samenwerking in Europa is gunstig voor onze economie. Daarvan profiteert iedere bouwvakker. Bovendien levert het werk dat een Pool of een Roemeen in Nederland kan doen de economie in het land waar ze vandaan komen geld op.

“Dat maakt hen rijker en daar profiteren wij ook weer van. Er zijn afspraken over arbeidsvoorwaarden zodat werknemers uit verschillende landen elkaar niet te veel beconcurreren. Daarmee kan een race naar de bodem enigszins worden voorkomen. Ik zie dingen die niet goed zijn. Vaak komt dat omdat al bestaande regels niet worden nageleefd en ik denk dat betere handhaving al veel helpt.”

De Poolse aspergesteker

“Een Pool kan aan de slag in Nederland dankzij de Europese integratie. Hij kan hier een goed loon verdienen, vaak meer dan hij in Polen opstrijkt”, zegt De Groot. De meeste Polen in Nederland werken voor een Nederlands uitzendbureau tegen Nederlandse arbeidsvoorwaarden en dragen hier ook sociale premies af.

Jongerius benadrukt ook dat er Nederlandse salarissen moeten worden betaald. “In de nieuwe detacheringsrichtlijn waarin dit is afgesproken staat ook dat er geen huur meer mag worden ingehouden voor huisvesting van werknemers. We weten dat huisvesting soms erbarmelijk is.”

Niet alles is goed geregeld voor de Poolse aspergesteker, betoogt ze. “Er zijn natuurlijk altijd handige Harrie’s die misbruik maken van arbeidsmigranten en die de regels ontduiken.” Daarom is er een Europese arbeidsinspectie in de maak. Die moet meer samenwerking tussen inspecties in diverse landen organiseren.

Jongerius vertelt dat controleurs van de Nederlandse inspectie nu regelmatig buitenlandse werknemers aantreffen die hele stapels met valse formulieren op zak hebben. Daarmee moeten zij van hun werkgever aantonen dat zij in eigen land sociale premies hebben betaald. “Dat geldt voor aspergestekers, maar ook voor buitenlandse chauffeurs waarmee ik op parkeerplaatsen langs de snelweg A13 heb gesproken. Als inspecties gaan samenwerken, is sneller duidelijk of er aan de regels wordt voldaan.”

In de Tweede Kamer was vorig jaar commotie omdat malafide bureautjes regelden waar tientallen buitenlandse werknemers zouden wonen. Zij verblijven in het buitenland en krijgen ten onrechte een uitkering.

Jongerius: “Je kunt mensen hun rechten niet ontzeggen, maar zij moeten zich wel aan de regels houden. Hier geldt: we moeten beter handhaven en fraude door dat soort bureautjes bestrijden.”

Beeld ANP

De Nederlandse tomatenkweker

Een tomatenkweker heeft door de samenwerking in Europa een hele grote afzetmarkt voor zijn producten, stelt Jongerius. “Ik zal niet beweren dat iedere kweker erop uit is om goedkoop personeel aan te trekken. Maar door de aanpassing van de detacheringsrichtlijn mag een bedrijf een buitenlandse werknemer niet meer een lager loon geven dan een Nederlandse arbeidskracht die hetzelfde werk doet. Het voorkomt oneerlijke concurrentie. Ik weet niet of iedere tomatenkweker daar heel blij mee is.”

De tomatenkweker heeft arbeidskrachten nodig en een Pool een baan. De Groot vindt dat prima. “Je kunt het natuurlijk moeilijk maken voor een tomatenkweker om Polen aan te trekken, maar dan lopen wij het risico dat die kweker zijn boeltje oppakt en het bedrijf naar Polen verhuist.”

Dat Nederlands personeel niet gaat werken bij de tomatenkweker, heeft niks met Europa te maken, zegt De Groot. “Kijk naar het experiment dat in Rotterdam is uitgevoerd. Daar probeerde de gemeente werklozen met de bus naar het Westland te brengen om daar te werken. Dat bleek heel erg moeilijk. Er was vaak een mismatch: de werklozen konden het werk fysiek niet aan, er was onvoldoende motivatie of er was een ander probleem. Het is dus logisch dat werkgevers in het Westland hun heil zoeken bij arbeidskrachten uit Oost-Europa.”

De Griekse vrachtwagenchauffeur

Jongerius en De Groot kennen beiden het beeld van de buitenlandse vrachtwagenchauffeur die ’s nachts in de cabine van zijn truck slaapt op een Nederlandse parkeerplaats. Vaak zijn deze werknemers dagen onderweg met hun spullen en rijden zij door heel Europa. Zij kunnen geld verdienen door het wegvallen van de grenzen.

Wat is er voor deze werknemers geregeld? Heel weinig, constateren Jongerius en De Groot. Zij vallen niet onder de richtlijn die werknemers recht geeft op gelijk loon voor gelijk werk. Ze zijn immers vandaag in het ene land en morgen in het andere.

Een buitenlandse chauffeur die naar Nederland rijdt en hier allerlei ritjes uitvoert zou, net als in andere sectoren, volgens de Nederlandse normen moeten worden betaald. Maar dat is nog niet geregeld. Hoe moet het met een Griekse chauffeur die met een lading olijfolie naar Nederland rijdt en weer terug?

Het Europees Parlement vindt dat chauffeurs het loon moeten verdienen van het land waar zij hun lading lossen. Dat is makkelijk te regelen, meent Jongerius. De tachograaf registreert iedere rit die een vrachtwagen maakt. “De cabine zit vol apparatuur”, zegt zij. Het Europees parlement probeert nu de ministers van de 28 lidstaten tot actie te manen. 

Lees ook:

Gelijk loon voor gelijk werk in Europa? Niet echt

Minister Asscher reageerde verheugd op de herziening van de detacheringsrichtlijn. Maar die zorgt niet per se voor verbetering op de arbeidsmarkt, zeggen critici.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden