Nederlandse voorgangers leren van Oeganda

null Beeld RV
Beeld RV

Hoe plaats je de kerk middenin de samenleving? Kerkleiders in Oeganda weten dat. Nederlandse voorgangers gingen er op bezoek om te leren en luisteren.

Toen Jane Achaloi onlangs Engeland bezocht, trof de ongelijkheid tussen het Westen en Afrika haar diep. "Ik was boos op God. Hoe kon hij zijn rijkdom zo oneerlijk verdelen!" Achaloi groeide op in een van de dorpen van de Oegandese regio Soroti, kent de armoede van binnenuit en verloor familieleden door gewelddadigheden van de LRA, het rebellenleger dat tot voor kort actief was in het noorden van Oeganda. Ze werkt nu mee aan een project dat kerken mobiliseert om problemen in de eigen gemeenschap op te lossen.

Een week lang begeleidt ze voorgangers uit Nederland over de hobbelige wegen van haar land. "Al gauw kwam ik erachter dat de rijkdom helemaal niet oneerlijk verdeeld is. Waar is jullie community, de diepe gemeenschap die je met elkaar kunt hebben? De vrouw bij wie ik in Engeland logeerde, kapte een gesprek met haar doodzieke buurvrouw af omdat ze naar de kerk moest. Maar dat gesprek, dat was toch juist kerkzijn?"

Een paar dagen eerder al kregen de voorgangers - afkomstig uit diverse denominaties in heel Nederland - dezelfde spiegel voorgehouden in het hoofdkantoor van de Pentecostal Assemblies of God, waar Achaloi werkt. Aartsbisschop Simon Peter Emiau begeleidt met zijn team honderden evangelische kerken in arme districten. Met hun programma stimuleren ze kerkleiders hun mindset te veranderen, vertelde hij. "Wij zijn te lang afhankelijk geweest van jullie hulpgevers, het wordt tijd om onze eigen bronnen te herontdekken en te gebruiken in plaats van lijdzaam af te wachten tot er weer een hulpkonvooi langskomt. Onderzoek met de kerk en de buurt de noden van een gemeenschap en zet je daar samen voor in met de bronnen die je hebt." Achterliggend idee is het verhaal van de vijf broden en twee vissen uit Johannes 6: geef wat je hebt, deel ervan, ontdek wat eruit voortkomt en bouw zo natuurlijkerwijs aan Gods koninkrijk. In Oeganda heet dit programma PEP, in Nederland wordt het idee de komende jaren door hulporganisastie Tear en Stichting Present uitgerold onder de noemer Umoja, Swahili voor 'samen'.

Een nieuwe mindset

Van dit kerkzijn met hoofd, hart en handen valt veel te leren, merken de Nederlandse voorgangers. Dus trekt het busje van dorp naar dorp en bevinden voorgangers, migrantenpastors en diaconaal werkers zich onder het gehoor van eenvoudige dorpsbewoners. De lokale bevolking vertelt enthousiast hoe de manier van denken die ze in de kerk leerden hun eigen leven en dat van de gemeenschap heeft veranderd.

Neem de sinaasappelboer Steven Enyagu, die jarenlang geen baan had en zijn vrouw sloeg. Via een vriend hoorde hij van de speciale bijbelstudies van PEP, die mensen bewust maken van hun eigen kracht en mogelijkheden. Al gauw vroeg hij aan zijn vrouw of hij de koeien mocht verkopen - hij had een plan om zaad voor sinaasappelbomen te kopen. Geen goed idee, vond zijn vrouw: ze kwamen nu al amper rond. Hij sloeg haar niet toen ze weigerde. Hij bleef het proberen - deze keer met argumenten - en met tegenzin ging zijn vrouw overstag.

Toen na drie jaar de eerste veertig sinaasappels geoogst werden, besefte ze dat haar man werkelijk veranderd was en besloot ze hem te ondersteunen. Inmiddels runnen ze een plantage van 700 bomen en zijn er nog 600 bomen in aanplant, is een coöperatie gestart, doneert Steven een gedeelte van zijn sinaasappels aan de kerk en zorgen ze voor weeskinderen uit de gemeenschap. Zijn voorbeeld stimuleert ook anderen om aan de slag te gaan.

Werkt dit in Amsterdam?

Klinkt het niet te mooi om waar te zijn? Na een paar dagen van enthousiaste ontvangsten en positieve verhalen, knelt het. "Op microniveau worden er resultaten geboekt, maar hoe zit dat op macroniveau?", zegt Elsbeth Gruteke, predikante in de Amsterdamse Jeruzalemkerk. "Is het niet dweilen met de kraan open, gaan de ontwikkelingen niet te traag en: hoe kunnen we dit idee toepassen in een stad als Amsterdam?"

Het district Teso is verwaarloosd door de overheid, vanwege de rebellen die hier jarenlang huis hielden. In vergelijking met de jaren tachtig is de situatie in het gebied zelfs drastisch verslechterd, vertelt bisschop David Zac Niringiye een paar dagen later. Toch ziet de Anglicaanse bisschop - die zich de laatste jaren vooral inzet als activist tegen de corrupte overheid - geen reden om dan maar met kortdurende mission trips en subsidies naar Oeganda te komen: "Zo blijft de verdeling van de dominante westerling en de minderwaardige hulpbehoevende Afrikaan intact. Wij hebben jullie geld niet nodig, we verlangen naar een ontmoeting; daarbij zetten we elkaar in onze kracht - daar hebben we beiden behoefte aan. En ja, de ontwikkelingen gaan traag: daarom moeten we samen vechten voor gerechtigheid en zorgen dat overheden meewerken." Op de vraag welke kennis van deze trip thuis kan worden overgebracht, wijst hij naar zijn hart: "Wacht even met de toepassing op macroniveau. Vraag je eerst eens af: hoe verandert deze ervaring in Oeganda jouzelf?"

Tussen de bezoeken door is er genoeg tijd om daarover te praten en, meer nog, te voelen wat de kerk van Oeganda met je doet. Samen dansen - hoe integreren we ook het lijf in onze christelijk gereformeerde diensten? Samen huilen - begrafenissen zijn hier het meest verbindend - hoe ben je samen kwetsbaar? Samen je ondernemersvaardigheden ontdekken - hoe delen we onze kennis met de buurt en zoeken we elkaars noden? Herman Dubbeldam, coördinator bij Stichting Present Den Helder: "Ik voel hier een veerkracht die ik bij ons in Nederland mis. Dit inclusief leven, daar wil ik meer van. Als ik dit in mijn eigen leven toepas, komt het vanzelf mijn wijk in."

Tekst loopt door onder afbeelding

Steven Enyagu, boven, zette geïnspireerd door de kerk een sinaasappelgaard op. Onder: Nederlandse voorgangers worden rondgeleid door bewoners. Beeld RV
Steven Enyagu, boven, zette geïnspireerd door de kerk een sinaasappelgaard op. Onder: Nederlandse voorgangers worden rondgeleid door bewoners.Beeld RV

Dat is ook de conclusie van Theodoor Meedendorp, dominee in pioniersgemeente Hoop van Noord in Amsterdam: "Ik hoef me niet uit te putten in projecten om iedereen te bereiken. Van mij wordt gevraagd integraal, holistisch, kwetsbaar en uitnodigend te leven. Gericht op de werkelijke ontmoeting en het delen van elkaars leven."

"Dat is een uitdaging," weet Elsbeth Gruteke. "Al lang proberen wij in Amsterdam-West aan te sluiten bij de buurt waarin we kerk zijn. Wie wonen er, wat hebben zij nodig? Echte aansluiting en uitwisseling komen mondjesmaat van de grond. Hier zie ik mogelijkheden voor Umoja, al is de agrarische setting niet over te zetten naar de Baarsjes, waar de enige boerderij de kinderboerderij in het stadspark is."

Bij Umoja hoort ook dat je als kerk samen de Bijbel gaat lezen en je er samen door in beweging komt. Gruteke: "Op dat gebied is er veel te leren van onze Oegandese zusters en broeders die zich in alles afhankelijk weten van God. En we zullen moeten wennen aan de tijd die zo'n proces kost. Dat wordt nog lastig voor de ongeduldige westerling die gewend is geraakt aan een onmiddellijke vervulling van alle wensen."

Misschien heeft de ongeduldige mens iets aan de wijsheid die Jane Achaloi op haar buitenmuren geschilderd heeft. Een schildpad en een antilope zijn op die schildering beide op weg naar water. De boodschap is helder: zolang je je visie voor ogen houdt, maakt snelheid niet uit.

www.umojanederland.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden