inter

Nederlandse primeur: een Koran voor kinderen

Afbeelding uit de 'De Koran. Uitleg voor kinderen.' Illustraties van Senad Alic. Beeld RV

Nederland kent een rijke traditie van kinder-bijbels. Nu is er ook een kinderkoran. Maker imam Abdulwahid van Bommel: 'Kinderen zijn uitstekende theologen'.

De kleurige plaat van de Ark van Noach, het rode leeslint, de dikke glanzende kaft. In alles lijkt het op een kinderbijbel. Op de fonkelende gouden letters na: 'De Koran. Uitleg voor kinderen'. Imam Abdulwahid van Bommel schreef de eerste Nederlandse kinderkoran.

In de loop der eeuwen zijn er bijna 900 kinderbijbels gemaakt in Nederland. Zo typisch Nederlands als het fenomeen kinderbijbel is, lijkt ook deze kinderkoran. Voor zover Van Bommel weet, bestaat er niets vergelijkbaars in Turkije of Marokko, waar de meeste moslims in Nederland vandaan komen. "Ik heb gezocht in het Turks, in het Arabisch, zelfs in het Urdu. Zeker in kindertaal is er niets. Ja, er zijn wel boekjes voor kinderen over deelonderwerpen, over de profeten bijvoorbeeld, maar niets dat de Koran in zijn geheel behandelt."

Het is zo'n beetje het levenswerk van Van Bommel - hij schreef meerdere islamitische boeken, maar begon al ergens in de jaren tachtig aan de kinderkoran. "Maar ik had er altijd andere werkzaamheden naast, en soms liep er een samenwerking mis, dan moest ik weer opnieuw beginnen."

Mogen we wel 'kinderkoran' zeggen? Onder strenggereformeerden is het woord 'kinderbijbel' oneerbiedig - daar heeft men het bijvoorbeeld over 'bijbelse vertellingen voor kinderen'. Ik zag dat uw boek ook niet de titel 'kinderkoran' draagt.

"Kinderkoran is al die jaren mijn werktitel geweest, maar het boek beslaat niet de hele Koran. Eigenlijk is dit nog maar een aanloop ernaar: Ik leg in dit boek 13 van de in totaal 114 soera's uit. Er volgen de komende jaren nog drie delen.

"Mijn boek gaat weliswaar over de heilige schrift, maar is niet hetzelfde. In de hoofden van veel mensen is de Koran onaantastbaar. Een in de hemel zwevend eeuwig geschrift waar je helemaal niet aan mag komen. Maak je zelf een boek, dan kun je het niet zo noemen. Dan moet het de volledige tekst bevatten, en ook nog in het Arabisch zijn geschreven. Ik hou met mijn titel rekening met die dogmatische benadering van de tekst. En we waren beducht voor al die salafisten die op je nek springen als je iets doet wat hen niet aanstaat. Al krijgen we waarschijnlijk toch wel zware kritiek uit die hoek, want we hebben afbeeldingen gebruikt. Iets wat volgens hen beslist niet kan."

Uw boek kreeg de goedkeuring van Diyanet, de moskeekoepel die onder directe leiding staat van de Turkse staat. Waarom wilde u dat?

"Ik heb dat helemaal niet als eis gesteld. Zij kwamen zelf uit het niets met een forse donatie om dit uit te geven, toen ze via via hoorden dat we hiermee bezig waren. En we hadden niet eens bij hen aangeklopt. Ze vroegen daarna of ze het mochten corrigeren, maar ik heb het gewoon niet naar hen toegestuurd. Nee, dan komt zo'n fijnproever me zeker vertellen wat er volgens hem theologisch allemaal niet klopt. Dan vinden ze het misschien allemaal veel te vrij of zo. Dus heb ik me niets van hen aangetrokken. Maar het grappige is: ze zijn er zeer over te spreken. Ze hebben zelfs gevraagd of ze het in het Turks mogen vertalen. Ik vermoed dat het hen helemaal niet te doen was om het boek te controleren. En dat ze juist zoeken naar een manier om goed over te komen bij hun eigen volgende generaties."

Welk korangedeelte vindt u het moeilijkst om uit te leggen?

"Dat over geweld. Ik heb dat bewaard voor deel vier. De kranten staan er elke keer bol van, en ik vind het ook moeilijk: geweld in de Koran. Theologen zijn al veertien eeuwen bezig met de heilige tekst.

"Op dit moment voeden IS en de PVV-achtigen elkaar met dezelfde letterlijke interpretatie van de Koran, zo van: 'Het staat er nou eenmaal'. Maar de meerderheid van de geleerden heeft over de hele categorie 'geweld' gezegd dat ze in de context van verdediging gezien moeten worden. Dat ze pas in werking treden wanneer het land of de gemeenschap wordt aangevallen, als de vijand aan de poort staat."

En wanneer is iemand de vijand? In de Koran gaat het soms in vijandige termen over ongelovigen.

"Dat is niet zo. Kijk maar in het boek waar ik soera 109 uitleg, soera Al-Kafiroen. Met 'kafr', het woord dat sommige moslims nu als scheldwoord gebruiken voor ongelovigen, wordt iets heel anders bedoeld. Het gaat om 'ondankbaren', volgens de Koran, over een bepaalde groep mensen uit die eerste jaren na de openbaring, die niet dankbaar waren voor datgene wat ze van God ontvingen."

Hoe kwam u op het idee voor de kinderkoran?

"Ik liep er al lange tijd mee rond. Toen ik in 1967 moslim werd, heb ik vier jaar de islam bestudeerd in Turkije. Bij terugkomst kapselde de Turkse gemeenschap in Utrecht mij zo'n beetje in en vroeg me al gauw om kinderen les te gaan geven. Ik deed dat een beetje anders dan zij gewend waren, met een quiz na afloop. Dan waren de ouders erbij, en dan merkte ik dat kinderen al gauw meer wisten dan de ouders. Maar goed, dat waren de weetjes - en daar is het mij nou net niet om te doen.

"Wat ik merkte: kinderen stellen alsmaar weer spontane waarom-vragen. Kinderen zijn uitstekende theologen. Dat boeide mij. In de moslimwereld is het onderwijs veelal zendend, van volwassene naar kind, en net als in de christelijke boekjes van vroeger gaat het in vraag-en-antwoord-stijl over geloofspunten. En de antwoorden staan natuurlijk vast. Zegt een kind de volwassene keurig na, dan krijgen ze een pluimpje. Dat is ook de sfeer in de moskee. "Van een kind wordt verwacht dat het zich daaraan optrekt, maar dat lukt vaak helemaal niet. De nadruk ligt op het leren lezen van de Koran in het Arabisch. Voor Turkse moslims en een groot deel van de Marokkaanse moslims is dat niet hun moedertaal. Dan blijft er nog heel weinig tijd over voor de uitleg over de betekenis. Soms komt men daar in het geheel niet aan toe. Ook voor volwassenen blijven de heilige teksten vaak onbekend gebied. Met als gevolg? De enige die de Koran echt kent is de imam."

U schrijft: 'Vragen over God of Allah beantwoorden is geen makkie. Eerlijk gezegd weet niemand de antwoorden.'

"Ja. De Koran stelt zelf heel veel vragen. Die noem ik ook. Bijvoorbeeld: 'Wordt de mens zonder doel aan zijn lot overgelaten?'. Toch dammen koranleraren of ouders de vragen van kinderen vaak een beetje af. 'Daar ben je nog te klein voor', zeggen ze dan. Of: 'Dat geloven wij nu eenmaal'. Dat wilde ik niet. Ook geloof ik niet dat je alles meteen zo loodzwaar in het juiste geloof moet trekken, zo van: 'Het gaat wel om de waarheid'. Nee, je mag er ook speels mee omgaan, je mag dingen bevragen, er zelfs een beetje om lachen. Humor kan juist begrip brengen.

"In het Westen, waar moslims een minderheid zijn, hebben kinderen toerusting nodig. Hier krijgen ze veel meer vragen over wat islam nou eigenlijk is, en wat het voor hen betekent. Vragen die hun ouders in de islamitische landen van herkomst nooit kregen. Ik geloof dat kinderen recht hebben op het stellen van vragen. En ik wil dat hun vragen helemaal tot hun recht komen. Dat ze meer vragen krijgen."

De 'kinderkoran' wordt zondag 9 juli om 14.30 uur gepresenteerd in de Ulumoskee, Moskeeplein 89, Utrecht. Aanmelden via aanmelden@diyanet.nl.

Beeld RV

De Koran. Uitleg voor kinderen.

Abdulwahid van Bommel, Uitgeverij Parthenon 

408 pagina's, € 29,90, ISBN/EAN 9789079578825

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden