Nederlandse es zwaar onder druk

boomschimmel | Essen dreigen massaal het loodje te leggen. Ecologen vrezen dat slechts 1 tot 10 procent het overleeft.

Een hardnekkige schimmelziekte uit Zuidoost-Azië woekert door de bossen, op de erven van monumentale boerderijen en langs provinciewegen. De schimmel, Chalara genaamd, woedt in onder meer Flevoland, Groningen en Friesland en heeft door heel Nederland al zo'n 4000 hectare bos besmet. De ziekte bedreigt inmiddels het voortbestaan van de oer-Hollandse es.

"Dit probleem gaat elke grondbeheerder in Nederland aan", zegt boswachter Harco Bergman. Hij beheert het Kuinderbos in de Noordoostpolder en moet sinds de opkomst van de ziekte in 2010 jaarlijks tienduizend bomen ruimen. "De schimmel verspreidt zich via paddestoeltjes die op de bladstelen groeien", legt Bergman uit. De wind neemt de besmette sporen mee en zo raken takken besmet.

De grote, dode takken die vaak in de bomen blijven hangen zijn gevaarlijk voor fietsers, wandelaars en automobilisten, zeker met de herfst op komst. "We ruimen niet preventief, maar bij gevaar grijp ik in", zegt boswachter Bergman. "Flevoland is hard getroffen," zegt zijn collega Lammert Kragt van Staatsbosbeheer. "De ziekte is te vergelijken met de iepenziekte uit de jaren tachtig. Toen moesten tienduizenden bomen worden gekapt." Staatsbosbeheer besluit dit najaar of de besmette essen hetzelfde lot wacht.

Ook de gemeente Noordoostpolder laat 337 essen in de dorpsbossen kappen. "De loshangende takken vormen een gevaar voor de omgeving", zegt Anton Boertje, toezichthouder op het groen. "We kunnen niet anders dan de meest zieke bomen weghalen."

De prognose is dat 1 procent van de bomen het overleeft. "Elke gemeente heeft deze problemen op dit moment", zegt Boertje.

Door heel Europa heeft de es het zwaar. Er is nog geen bestrijdingsmiddel en daardoor verspreidt de ziekte zich razendsnel. In Groningen, waar de schimmel waarschijnlijk Nederland binnenkwam, is inmiddels meer dan zeventig procent van de essen aangetast.

"Voor de zogenaamde treur-es is dit zelfs 100 procent", zegt Wim Pruim van de gemeente De Marne. Langs enkele wegen waar eerst essen stonden, is nu alles kaal.

De provincie Groningen heeft daarom samen met gemeenten de stichting Bomenwacht in het leven geroepen om bomen te inspecteren en kaart te brengen welke besmet zijn. Inspectie was in de jaren tachtig succesvol in de strijd tegen de iepenziekte, en de sichting Bomenwacht hoopt dat succes te herhalen.

Ook Ron Schraven van projectbureau BTL Bomendienst gelooft dat controle op dit moment de enige remedie is. "Gemeenten kappen nu vaak veel te snel", zegt hij. "Ondanks dat de essen er niet fraai uitzien met ontbrekende takken, herstellen ze soms toch."

En van die laatste overgebleven bomen moet de es het in Nederland hebben. Volgens Staatsbosbeheer zijn de essen die resistent worden de enige hoop voor een nieuwe populatie in het Nederlandse landschap. "Gemeenten en grondbeheerders moeten daarom inventariseren hoe het met hun essen staat en een plan maken voor de toekomst", zegt boswachter Bergman.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden