Nederlandse economie flink op stoom, maar dat kan zo weer omslaan

Gebouw van De Nederlandsche Bank.Beeld anp

De Nederlandse economie moet schokbestendiger worden, vindt De Nederlandsche Bank. Schommelingen op de internationale financiële markten hebben een te grote invloed.

Het kan snel gaan. Na jaren van economische stagnatie staan alle lichten weer op groen. De Nederlandsche Bank (DNB) verwacht voor 2017 een economische groei van 2,5 procent, de hoogste in tien jaar. Ook voor de jaren daarop denkt de centrale bank dat de werkloosheid blijft dalen, de huizenmarkt het goed blijft doen en de overheid overschotten boekt.

Het is echter maar de vraag of de groei houdbaar is. "De Nederlandse economie kenmerkt zich door zijn enorme verwevenheid met de internationale financiële sector. Gaat het slecht met de huizenmarkt of met onze pensioenpotten, dan kan het sentiment zo omslaan", zegt de Groningse hoogleraar economie Dirk Bezemer. Hij wijst erop dat de daling in de consumentenbestedingen in de vier crisisjaren vanaf 2008 voor de helft werd veroorzaakt door de daling van de huizenprijzen. "Zo bezien kan je je de vraag stellen in hoeverre de huidige groei sentimentsgedreven is."

Economen wijzen al langer op de relatief grote invloed van de financiële sector op de economie. "De Nederlandse economie is een financieel waterhoofd", zegt Arnoud Boot, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. "De economie beweegt zich sterk op en neer met de huizenmarkt, de pensioenen en de zwaar belaste financiële instellingen."

Boot waarschuwde vorig jaar in een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid al voor de grote invloed van de financiële sector op de 'echte' economie. Aan de ene kant wordt er zo'n 1700 miljard aan pensioen gespaard, terwijl consumenten aan de andere kant maximaal moeten lenen om huizen te kopen.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

De huizenmarkt heeft een relatief grote invloed op de economie.Beeld ANP

Buitenlands kapitaal 

Per saldo is de Nederlander rijk, maar een probleem is dat het bezit ongelijk is verdeeld en vooral de jongeren in de schulden zitten. De bankensector vormt een risico vanwege zijn enorme omvang en de sterke afhankelijkheid van buitenlands kapitaal om de Nederlandse hypotheken te financieren. Volgens Bezemer zijn schommelingen op de internationale financiële markten daarmee van grote invloed op de rijkdom van Nederlanders, en daarmee op het sentiment en op hun gedrag. "Bewegingen op de internationale aandelenmarkten of in de rente zijn direct van invloed op onze pensioenvermogens, pensioenpremies en huizenprijzen. Bij een nieuwe kredietcrisis worden Nederlandse banken snel gedwongen om de kredietkraan dicht te draaien."

DNB-directeur Job Swank zei maandag te hopen dat de overheid maatregelen neemt om de economie meer schokbestendig te maken. Hij adviseert het kabinet om in goede tijden buffers aan te leggen, die kunnen worden aangesproken als het minder gaat. Nu leiden de uitgaven of besparingen van de overheid te vaak tot een versterking van de richting waarin de economie al gaat, een zogenoemd ''procyclisch" beleid.

Boot benadrukt dat de overheid - en de DNB als toezichthouder - niet alleen via de bestedingen maar ook via regelgeving invloed op de economische conjunctuur kan uitoefenen. "Het is zaak om de economie minder afhankelijk te laten zijn van bewegingen op de financiële markten, onder meer door de financiële sector meer weerbaar te maken. Hoewel de lessen van de kredietcrisis gelukkig nog niet helemaal vergeten zijn, dreigt de geneigdheid tot regulering bij voorspoed af te nemen." Boot betwijfelt of DNB wel voldoende heeft gewaarschuwd voor de risico's die de economie via de pensioenfondsen, de huizenmarkt en de bankensector loopt.

Bezemer is er een voorstander van dat buffereisen van pensioenfondsen worden versoepeld, zodat schokken op de financiële markten minder snel leiden tot verandering in de pensioenpremies. Ook vindt Bezemer de bankbuffers te laag. "De Nederlandse banken zijn veel te groot en vormen een risico. Ze zijn sterk vervlochten met hun toezichthouders en oefenen helaas veel invloed uit op de regelgeving."

Lees ook: Nederlandse economie op stoom

Lees ook: Het tekort aan woningen groeit in het hele land

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden