Review

Nederlandse debuten: de oogst van deze lente

Elk seizoen weegt Trouw de eerstelingen van de afgelopen drie maanden. Walter Kraut selecteerde er vijf.

De meeste schrijvers debuteren als dertiger, en omdat ze meestal over zichzelf schrijven, of over leeftijdgenoten, komen er in debuten niet zo vaak oude mensen voor. Dat gebeurt wél in Anton Valens'

'Meester in de hygiëne', een van de beste debuten van het seizoen. Zijn verhalen spelen zich af onder bejaarden.

Valens voert de thuiszorgmedewerker Bonne op, 'een jongeman van achter in de twintig met een paar zenuwtrekjes, een vriendin die in de verpleging zat en een kat genaamd Willy'. En doet in wezen negen keer hetzelfde: telkens beschrijft hij hoe Bonne een nieuwe cliënt krijgt en hoe hij deze hulpbehoevende ouderen tijdens zijn schoonmaakwerk beter leert kennen. Aan het eind van elk stuk neemt hij afscheid, in de meeste gevallen omdat zijn cliënten naar een verpleeghuis moeten.

'Meester in de hygiëne' is een knap boek, want hoewel de verhalen na verloop van tijd iets methodisch krijgen, blijven ze interessant door Valens' bijna ouderwetse vermogen om dingen te beschrijven. Hij neemt de rust om de inrichting van de flats heel precies neer te zetten, als stillevens, en schildert prachtige portretten van de oudjes zelf:

,,Grijsgestoppelde wangen, een knoeperd van een neus, kleine ogen onder ongetrimde grijze wenkbrauwen met witte haren ertussen, een opgeschoren jaren dertig-kapsel rond de verweerde, donkerrode oren.” Dat Valens is begonnen als kunstschilder, verbaast me niet.

Jammer genoeg doet hij nogal halfslachtige pogingen om de verhalen met elkaar te verbinden. Er lopen weliswaar meerdere rode draden door het boek, zoals de al genoemde vriendin en Bonne's kat, maar die zijn zo slordig aan elkaar geknoopt dat het boek toch in losse stukken uiteenvalt. Na negen ouden van dagen is het ineens afgelopen.

Ook het romandebuut van Thé Lau, 'Hemelrijk', handelt over een hoogbejaarde man. De 82-jarige Casper Hemelrijk, die wordt geplaagd door herinneringen. Vóór hij trouwde is er een andere vrouw in zijn leven geweest en later is hij zijn achtjarige zoon verloren.

Lau geeft de herinneringen en hallucinaties van de dementerende Hemelrijk weer in experimenteel proza. Hij gebruikt verschillende bladspiegels, sommige stukken zijn geschreven als monologue intérieur, inclusief een overdadig gebruik van gedachtepuntjes,en de allereerste herinneringen staan genoteerd in gebroken Nederlands. ,,Was per se maar vader hier. Maar mijn vader jaag ver weg op wilde zwijnen zeg mama eerst zei ze tegen andere mama varkens. De andere mama kijk raar per se.” Zulke spielerei kan niet verhullen dat het een nogal leeg boek is, waarin nauwelijks iets gebeurt wat de aandacht vasthoudt.

Een stuk spannender is 'Het hart van Eva' van Nathalie Emanuels, dat zich grotendeels afspeelt in Suriname. Hierin geeft de schrijfster een interessant inzicht in Surinaamse rituelen en gebruiken. Een 'obio man' (medicijnman) krijgt de opdracht om met zwarte magie een vrouw uit de weg te ruimen. Hij is vast van plan de opdracht uit te voeren, tot hij de vrouw in kwestie ontmoet. Op slag is hij verliefd: ,,Een warme gloed trok van zijn hoofd naar zijn voeten, zijn gezichtshuid ontspande zich, de spieren rond zijn oogkassen en mond stonden minder strak. En hij wi¿st wat hem overkwam, dit was waar zijn voorvaderen over hadden gesproken, hij zou dit maar één keer in zijn leven meemaken. Zij was zijn liefde.” In plaats van haar te vermoorden, doet hij juist zijn uiterste best om haar in leven te houden, want hij heeft gemerkt - dat kan hij horen - dat de vrouw aan een hartkwaal lijdt.

De kracht van de roman zit hem in de couleur locale; land en gebruiken worden mooi beschreven, evenals de fantasievolle wereld van de obio man. Maar zogauw Emanuels deze paden verlaat, gaat het mis. De gevoelens van liefde en rouw zijn clichématig beschreven en het einde is wel erg zoetsappig.

Zoals Emanuels een beeld geeft van het zonnige en met bijgeloof doorspekte Suriname, zo staat Frederieke Hijinks eersteling 'Achter glas' juist met beide benen in de Nederlandse polder, waar de bange en aanhankelijke Sabine tussen de tuinbouwkassen opgroeit. Sabine vindt houvast in regels: ,,De meeste zijn er om te weten wat wel of niet kan, moet of mag als er andere mensen bij zijn.” Als ze op haar achttiende het huis uit gaat om een opleiding te volgen tot hulpverlener, blijkt het lastig om met haar nieuw verworven vrijheid om te gaan. Na een periode van relatief succes - vriend, huis, baan - gaat het toch nog mis. Sabine, die als kind al last had van een overdadige fantasie, komt terecht in een gesloten afdeling van een psychiatrische kliniek; 'achter glas' dus, zoals bij haar ouders de planten in de kassen staan. Waaróm het misgaat wordt niet helemaal duidelijk. Hijink suggereert dat een abortus ermee te maken heeft, maar ze houdt het bewust vaag. Toch komt Sabine's opname niet helemaal als een verrassing. De gekte sluimerde al vanaf het begin en Hijink laat in pakkend proza zien hoe die langzaam aan de oppervlakte komt.

Bij Nijgh en Van Ditmar verscheen al eerder Bernard Wesselings debuut 'De favoriet'; net als 'Achter glas' een staaltje Hollands realisme. Het is een chronologisch verteld verhaal over de elfjarige Bart die tijdens een lange en saaie zomervakantie de veel oudere Amerikaan Ron leert kennen. ,,Weet je, ik ben eigenlijk gewoon een kind in het lichaam van een volwassene”, zegt Ron over zichzelf. Maar de vriendschap tussen een volwassene, en een kind dat op zijn beurt graag als volwassen beschouwd wil worden, heeft natuurlijk zijn dubieuze kanten. Ook in 'De favoriet' gaat het mis. ,,Ik denk dat ik het belangrijkste vergeten was (...). Dat ik een volwassene ben en jij nog een kind”, zegt Ron nadat hij Bart 'heeft aangeraakt'.

Wesseling waakt ervoor om Ron neer te zetten als pedofiel.

En juist omdat je voor Ron niets anders dan sympathie kunt voelen, is het slot zo pijnlijk.

Drie goede debuten en twee die van iets wisselender kwaliteit; al met al geen slechte oogst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden