Nederlanders zetten eerste stap naar malariavaccin

Een malariamug op de huid van een onderzoeker in Nairobi. Beeld EPA

De weg naar een werkzaam malariavaccin is nog lang, maar de stap die Nederlandse onderzoekers hebben gezet, biedt perspectieven. 

Voor het eerst hebben zij mensen ingeënt met een genetisch verzwakte malariaparasiet. De ingreep bleek veilig: de negentien proefpersonen werden er niet ziek van. De vraag is nu: biedt het vaccin ook bescherming?

Hoofdonderzoeker Robert Sauerwein beseft dat het doel nog ver verwijderd is. Het zou niet de eerste keer zijn in de afgelopen decennia dat een hoopgevende aanpak van malaria strandt. De hoogleraar medische microbiologie van het Nijmeegse Radboudumc wil het vaccin nu, samen met collega’s uit Leiden, in een drievoudige dosis testen op een grotere groep. 

Bij deze 48 proefpersonen moet blijken of de verzwakte parasiet een immuunreactie oproept zodat het vaccin beschermt tegen echte malaria. Sauerwein: “De aanpak is bij muizen succesvol gebleken, de dieren waren voor 90 procent beschermd. Maar ja, muizen zijn geen mensen, het zou niet de eerste keer zijn als het daar op strandt.”

Wisselend succes

Jaarlijks overlijden zo’n half miljoen mensen aan malaria, voornamelijk kinderen en bijna allemaal in Afrika. De infectieziekte wordt op tal van manieren bestreden. Met klamboes of bestrijdingsmiddelen, door het uitzetten van steriele muggen, met de inzet van medicijnen of de ontwikkeling van vaccins. Met wisselend succes; alle ingrepen bijeen hebben de incidentie van malaria in de afgelopen tien jaar gehalveerd.

De aanpak om de parasiet genetisch te verzwakken, is nieuw. Althans, niemand is er nog zo ver mee gekomen. Sauerwein gelooft erin, aan dit resultaat is tien jaar gewerkt. “Maar we zijn er nog niet. Als we malaria willen uitroeien, zal het vaccin die effectiviteit van 90 procent, die het bij muizen had, ook in de volgende fase moeten bewijzen. Vervolgens moet het ook bij kinderen veilig en effectief zijn. En dan ook nog eens in Afrika waar de ziekte een heel andere dynamiek heeft dan in ons lab. Daar word je dagelijks gebeten, door muggen met allerlei varianten van de parasiet. Het vaccin moet ook daar tegen kunnen.”

'Hoopgevend concept'

Martin Grobusch, hoogleraar tropische geneeskunde aan het AMC, vindt het te vroeg om van een doorbraak te spreken. “Het is een hoopgevend concept, het is zeer zinvol om verder te testen, maar over dat vervolg valt nu nog geen zinnig woord te zeggen.”

De strijd tegen malaria verloopt voorspoediger dan die tegen de andere grote infecties, tbc en hiv. “Maar het ideale malariavaccin, dat net zo goed beschermt als bijvoorbeeld het mazelenvaccin, zal waarschijnlijk onhaalbaar zijn.” Binnenkort wordt voor het eerst een malariavaccin op grote schaal in de praktijk getest, in drie Afrikaanse landen. Het zogeheten RTS,S-vaccin biedt voor een beperkte duur en voor hooguit 50 procent bescherming. Of het Nederlandse vaccin dat zou kunnen verbeteren, moet nog blijken. En dat duurt nog zeker drie tot vijf jaar. “Maar dan moeten alle test succesvol zijn en optimaal verlopen.”

Lees ook: Kreupele parasiet brengt malariavaccin eindelijk dichterbij

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden