Nederlander slikt steeds makkelijker zware en verslavende pijnstillers

Verpakkingen van het pijnstillend opiaat Oxycodon. Artsen waarschuwen voor het groeiend aantal verslaafden aan de pijnstiller. Beeld ANP

Steeds meer Nederlanders raken verslaafd aan oxycodon. Huisartsen maken zich zorgen. De minister niet.

Aan de zware en verslavende pijnstiller oxycodon hielden tot wel 280 mensen vorig jaar een vergiftiging over, 6,5 keer zoveel als tien jaar geleden. Dat staat in antwoorden die minister Bruno Bruins (zorg, VVD) geeft op Kamervragen over een vermeende epidemie van het morfineachtige medicijn. Het aantal vergiftigden loopt ongeveer gelijk op met het toegenomen gebruik in die tien jaar.

Nieuw is de observatie niet, dat Nederland in navolging van Amerika steeds massaler grijpt naar opiaten als oxycodon, morfine en fentanyl (waaraan zanger Prince overleed). Wel dat de toename maar niet uit de stroomversnelling komt. Slikten in 2008 nog 94.000 mensen oxycodon tegen de pijn, vorig jaar waren dat volgens Stichting Farmaceutische Kengetallen 490.000.

Pijnprikkels

Opiaten versperren pijnprikkels de weg naar de hersenen. De patiënt voelt die dan tijdelijk niet of op zijn minst minder goed. Maar het verslavingsgevaar is vergelijkbaar met dat van een ander opiaat: heroïne.

Niet iedereen lijkt daarover in paniek. Staatssecretaris Paul Blokhuis (CDA) stelde in februari dat maatregelen voorlopig niet nodig zijn (zie kader). Als redenen voor de sterke toename in opiatengebruik noemde hij de nare bijwerkingen van andere soorten pijnstillers als Ibuprofen. Ook merkte hij zowel bij arts als patiënt meer aandacht voor pijnbestrijding. De antwoorden van minister Bruins ademen deze week evenmin veel onrust uit.

Maar volgens huisarts Jos van Bemmel in Amersfoort schrijven artsen oxycodon veel te snel voor. Hij werd wakker geschud door een zestienjarige patiënte van hem, die het medicijn vorig jaar mee naar huis kreeg van het ziekenhuis. Aanleiding voor het paardenmiddel: haar amandelen waren geknipt. De artikelen die Van Bemmel daarover schreef waren aanleiding voor het Nederlands Huisartsen Genootschap om de richtlijnen voor pijnbestrijding aan te scherpen.

Als belangrijkste reden voor het grootverbruik noemt hij de Amerikaanse farmaceut Purdue Pharma, die oxycodon in 1996 in de markt zette als een wondermiddel zonder gevaarlijke bijwerkingen. "Ze logen dat ze barstten, bleek achteraf. Maar dat wisten artsen toen nog niet."

Positief imago

Nederlandse huisartsen als hijzelf kregen destijds tijdens nascholingen te horen hoe goed en veilig je er pijn mee kunt bestrijden. Toen het bedrijf toegaf daarover te liegen in 2013, volgde een flinke boete, ruim een half miljard. Van Bemmel: "Maar het kwaad was geschied, het positieve imago ingesleten." Volgens hem zijn er geen nieuwe nascholingen geweest om het verslavingsgevaar alsnog aan artsen over te brengen.

Als tweede reden noemt Van Bemmel het feit dat je in elke supermarkt ook al best sterke pijnstillers als Ibuprofen kunt kopen. "Eenmaal bij de huisarts vraagt de patiënt dan natuurlijk om iets sterkers."

Verder lijken ziekenhuizen te concurreren op het gebied van pijnbestrijding: 'Kom bij ons, u hoeft geen pijn te lijden'. Sinds 2014 kan iedereen in het zogenoemde Kwaliteitsvenster zien hoe goed ziekenhuizen scoren op allerhande onderdelen, waaronder pijnbestrijding. Minister Bruins ziet dat niet als perverse prikkel om veel opiaten voor te schrijven. De score geeft alleen aan of ziekenhuizen de ervaren pijn meten, schrijft hij aan de Kamer. Niet hoe hoog de pijn dan was, en met welke middelen die werd ingedamd.

'Er is controle en geen zwarte markt'

De hoofdreden dat staatssecretaris Paul Blokhuis geen maatregelen neemt tegen het toenemende gebruik, schrijft hij begin dit jaar: de Nederlandse oxycodongebruikers zitten 'in het medische circuit'. Dat wil zoveel zeggen als: er is controle op vanuit artsen en apotheken. Blokhuis laat de ontwikkelingen van oxycodongebruik in de gaten houden door drie monitorsystemen: het Drugs Informatie en Monitoring Systeem (Dims), de Monitor Drugs Incidenten en het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem. Het Dims ziet geen oxycodon op de zwarte markt, en Blokhuis hoort evenmin van een toename van opiatenverslaafden in de zorg.

Lees ook:
Hoe weten medicijnen de weg door je lichaam?
Je slikt een pilletje tegen de pijn, maar hoe gaat dat dan verder, vraagt een lezer.

'Sinds ik elke dag wat wietolie slik, lijkt de pijn iets af te nemen'
Ze schieten als paddestoelen uit de grond: de Social Clubs van Rinus Beintema waar patiënten heel goedkoop aan wietolie kunnen komen. Tegen pijn en andere kwalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden