Nederlander leidt snelle beursgang Belgische Telecom Alweer een cultuurschok voor Belgacom

Wat doet de Nederlander en schaakmaecenas Bessel Kok aan de top van een Belgisch telecombedrijf? Een pensioenpotje vullen, nervositeit van werknemers ondervangen en leiding geven aan de privatisering, die onder meer moet dienen om een deel van het begrotingstekort van de Belgen te dichten. Vanwege mogelijke betrokkenheid van Belgacom bij de exploitatie van sexlijnen loopt Kok bovendien kans binnenkort voor de rechter te verschijnen.

Belgacom zit nog midden in die cultuurschok, en nu moet er alweer geprivatiseerd worden. En dat niet alleen: de Belgische regering wil nog dit jaar een deel van de opbrengsten hebben om het gat in de begroting te dichten.

De snelle veranderingen leiden tot nervositeit in de onderneming, zegt Kok: “Ik ben jaloers op Nederland, waar de PTT vijf jaar de tijd heeft gekregen om de beursgang voor te bereiden.” Belgacom belandt in de Belgische privatiseringsgolf terwijl de onderneming nog bezig is het zwemmen onder de knie te krijgen.

“De voorloper van Belgacom, de Regie voor Telegrafie en Telefonie RTT, was in de jaren zestig een fantastische telefoonmaatschappij. Maar de RTT raakte daarna in de problemen. Mensen moesten soms een jaar op een telefoonaansluiting wachten. En het mobiele telefoonnet was tot voor kort de grap van de dag.”

Met de omzetting van de RTT in de zelfstandige onderneming Belgacom moest alles op zijn kop. Toen Kok twee jaar geleden kwam, vond hij bij de 26 000 personeelsleden een enorme wil tot verandering. “Die mensen zijn niet gek. De RTT had de naam een luie, ingeslapen onderneming te zijn. In zijn kritiek is de Belgische klant keihard. Dat begon de mensen die hier werkten de keel uit te hangen.”

“Alles moest worden omgegooid. En net nu we daarvan de vruchten beginnen te plukken, krijgen we een nieuw probleem: we moeten privatiseren. Mijn angst is dat we teveel vragen van deze jonge onderneming.”

Vanaf de dag dat Bessel Kok bij Belgacom binnenstapte heeft hij gepleit voor de oprichting van een pensioenfonds. Een unicum in Belgie, waar niets wordt gespaard voor de oude dag en de pensioenen die betaald moeten worden gewoon onder de lopende uitgaven vallen. “Wij Nederlanders zijn van die keurige, spaarzame calvinisten. Dat ligt ons wel: een potje maken.”

Potje

Kok is druk doende met zo'n potje voor Belgacom. Er zit inmiddels meer dan een miljard gulden in, maar de reserveringen zullen nog moeten groeien. “Het is voor mij een van de belangrijkste punten in de hele privatiseringsoperatie. Het personeel wil zekerheid voor de toekomst. Er was een grenzeloos vertrouwen in de overheidspensioenen van de oude RTT. Als er nu particulier kapitaal in de onderneming komt, kan er wantrouwen groeien onder het personeel. Ik wil daarom voor het eind van het jaar een echt pensioenfonds op poten hebben.”

De Belgische overheid wil op termijn maximaal 49 procent van Belgacom verkopen. Beursgang is het scenario, tot tevredenheid van Kok. Maar, een in Belgie bekend fenomeen steekt ook hier de kop op: de financieringsbehoefte van de nationale overheid. De Belgische regering zoekt naar mogelijkheden om nog dit jaar een deel van het begrotingstekort te dichten met de privatisering van Belgacom, zoals zij dat vorig jaar deed met de verkoop van de ASLK-bank aan Fortis, waarin de Nederlandse verzekeraar Amev participeert.

De verantwoordelijke minister, de Waalse socialist Elio di Rupo, mikt op een 'integration strategique'. Belgacom moet, net als alle andere Europese telefoonmaatschappijen, op zoek naar strategische partners, omdat de telecommunicatie in de Europese Unie vrijgemaakt wordt. Het idee is om die strategische partners meteen een minderheidsbelang te laten nemen in Belgacom. Kok: “Het idee heeft opzien gebaard omdat dat in Europa nog nooit is vertoond. We spreken met vele ondernemingen over operationele samenwerking. Maar de combinatie met een participatie is nieuw.” France Telecom liet via het dagblad Le Figaro alvast weten geinteresseerd te zijn.

Een andere mogelijkheid is het ten gelde maken van een deel van de Belgacom-dochter die zich bezighoudt met de mobiele telefonie. Die dochter is voor 25 procent in handen van het Amerikaanse PacTel. De samenwerking is een succesverhaal. Belgacom en PacTel hebben in enkele maanden tijd de mobiele telefonie in Belgie volwassen gemaakt.

Kok: “Ze kunnen me alles verwijten als ik weg ga, maar die operatie heeft in een jaar tijd een toegevoegde waarde gecreeerd van meer dan een miljard gulden.” Kok spreekt vurig over de samenwerking met de Amerikaanse partner: “De ideale cultuurschok! En daarin zijn Belgen heel goed: de improvisatie. Ze zeuren niet, maar vinden hun weg in een nieuwe structuur. In drie maanden tijd haalden we 25 000 klanten binnen.”

Mocht het dit jaar niet komen tot de strategische verkoop van een deel van Belgacom zelf, dan overweegt de Belgische regering om 24 procent van de mobiele telefonie-dochter naar de beurs te brengen, daarmee zelf een meerderheidsbelang houdend.

De telecommunicatiesector in Europa is volop in beweging. Iedereen bereidt zich voor op het afschaffen van de monopolies en het vrijmaken van de markten. De schermutselingen tussen de nationale, al dan niet geprivatiseerde ondernemingen, zijn talrijk. Het grote schaakbord, zegt Bessel Kok, die in de schaakwereld een grote naam geniet als de oprichter van een associatie voor grootmeesters (en nu met lede ogen moet toezien hoe de grootmeesters elkaar in rivaliserende organisaties te lijf gaan).

Kok blijft opvallend rustig onder de roerige beweging in de Europese telecommunicatie. “Het probleem is niet wie het met wie gaat doen. Het probleem van allianties in Europa is het operationeel maken. De samenwerking tussen Duitsland en Frankrijk lijkt vooral een politieke alliantie. Het is opvallend hoe weinig aandacht er wordt besteed aan het operationeel maken van zo'n verbond.”

De kans dat het zal komen tot een Nederlands-Belgische alliantie acht Kok klein: “Ik heb begrepen dat de deur dicht zit in Nederland”. De Nederlandse PTT heeft een samenwerking met collega-ondernemingen uit Zweden, Zwitserland en Spanje in Unisource. Kok: “Unisource blijft voor ons een potentiele kandidaat. Maar ik heb begrepen dat die een soort ledenstop heeft afgekondigd, om de huidige samenwerking eerst in praktijk om te zetten.”

Kok zegt bij het voorbereiden van de privatisering veel steun te krijgen van de Nederlanse PTT Telecom, maar strategisch liggen beide ondernemingen niet dicht bij elkaar: “We zijn competitief, Nederland en Belgie. Bovendien zijn we bij Belgacom aan het onderzoeken of we uit onze positie in het centrum van Europa, in Brussel, niet een groter rendement kunnen halen. Meer kan ik daarover niet zeggen.”

De Europese Commissie heeft weer eens een magische datum vastgesteld: in 1998 moet het telefoonverkeer in de Europese Unie volledig openstaan voor de vrije mededinging. Kok lacht: “Op 1 januari 1998 verandert er helemaal niets. We zullen dan midden in een proces zitten dat nu al begonnen is. De markt zal bepalen hoe de liberalisering zal verlopen. Omdat de markt altijd nieuwe methodes vindt om regels en monopolies te ontlopen. Grote ondernemingen, ook hier in Belgie, krijgen nu al bezoek van British Telecom, die aanbiedt om al hun telefoonverkeer te verzorgen via Londen. Dat mag ook.”

“De verkoop van apparatuur is al vrij. De calling card wint terrein. Dus als we over liberalisering praten hebben we het alleen nog over het nationaal telefoonverkeer. Maar ook daar krijg je, lang voor 1998, eenzelfde evolutie als in het internationaal verkeer. Bij voorbeeld vanwege de mobiele telefoon, die onderschat wordt als concurrent van het vaste net. Het mobiele telefoonverkeer is nu al overal vrij, behalve in Nederland en Belgie. Maar ook de Belgische regering werkt aan een wetsontwerp om het mobiele telefoonverkeer uit de publieke dienstverlening te halen.”

Het klassieke toekomstbeeld is dat de golf van privatiseringen van telefoonmaatschappijen gevolgd zal worden door fusies, concentratie. Een Europese operator met een Amerikaanse partner en een alliantie in het Verre Oosten. Is dat realistisch? , vraagt Kok zich af: “Ik heb het idee dat er tegen het eind van de eeuw een tegenkracht zal komen. Niet dat de klok wordt teruggedraaid, maar dat de vraag zal worden gesteld: waar zijn we mee bezig? De vraag naar de bescherming van de gebruiker. Een boeiende vraag: heeft meneer Jansen in Appelscha recht op een telefoonaansluiting? Heeft hij het recht een brief te ontvangen? Er zal een tegenkracht komen als het recht op communicatie niet meer gegarandeerd is vanwege de vrije spelregels. Waar stopt de privatiseringsgolf in Europa: bij de telefoon, bij de begrafenis, bij de politie?

Sexlijnen

Hoewel Kok toegeeft onder druk te staan van de snelle veranderingen bij Belgacom, geniet hij. Kok was lange tijd topman van Swift, het wereldwijde computernetwerk voor banken. Hij leidt nu een onderneming in een totaal andere sector. Spannend. En het spannendste moet nog komen. Bessel Kok loopt de kans binnen enkele maanden voor de rechter te moeten verschijnen vanwege de roze lijnen, de sexlijnen. Een vervelende affaire, zegt hij: “Ik heb twee jaar geleden de controle - middels afluisteren - op erotische lijnen uitgeschakeld. Dat heeft geleid tot een explosie van roze lijnen. En nu onderzoekt justitie de betrokkenheid van Belgacom bij de exploitatie van die lijnen. Tien dagen geleden stonden er dertig rechercheurs voor mijn deur.”

“Er komt binnen enkele weken een proefproces waarin moet worden vastgesteld of ik door mijn beslissing van twee jaar geleden medeverantwoordelijk ben voor illegale praktijken, namelijk het verspreiden van (erotische) boodschappen die door de wet worden verboden. Dat zou betekenen dat de distributeur medeverantwoordelijk is voor de boodschap.”

“Dat kan een belangrijk proces worden, niet alleen voor Belgacom, maar ook voor boekhandels, de pers etcetera. Toen de controle via afluisteren nog bestond werden we door de linkse pers in Belgie afgeschilderd als rechtse censuurrakkers. Nu zwijgt die pers in alle talen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden