'Nederland zet zwaar diplomatiek geschut in met MH17-beschuldiging'

Premier Mark Rutte reageerde vrijdag in Nieuwspoort op het nieuwe onderzoeksrapport naar de crash van vlucht MH17. De minister-president brak een bezoek aan India af om vrijdag de ministerraad over de conclusies van het internationale onderzoeksteam voor te zitten. Beeld ANP

Nederland en Australië stellen Rusland als staat aansprakelijk voor het neerhalen van de MH17. Een zwaar diplomatiek middel, zegt Eric de Brabandere, hoogleraar internationale geschillenbeslechting aan de Universiteit van Leiden.

Wat is precies staatsaansprakelijkheid? “De procedure staat helemaal los van de vraag wie als persoon verantwoordelijk is voor het neerhalen van het vliegtuig”, zegt De Brabandere. Het is een aparte en bovendien vrij lastige juridische procedure, maar volgens minister Blok van buitenlandse zaken wel noodzakelijk.

Want na de conclusies van het Joint Investigation Team (JIT) acht de Nederlandse regering bewezen dat Moskou verantwoordelijk is voor de inzet van de Buk-installatie. Blok schrijft in zijn brief dat Rusland het internationaal recht schendt en overweegt daarom het geschil voor te leggen aan een internationale rechter of organisatie die daartoe bevoegd is. 

“Het wordt heel lastig”, zegt De Barbandere op de vraag hoe kansrijk deze procedure is. “Stel dat Nederland het geschil uitvecht voor het Internationaal Gerechtshof (IGH), één van de bevoegde instanties voor een conflict tussen staten, dan is het nog maar zeer de vraag of het daadwerkelijk tot een zaak komt.”

Binnen het internationaal recht moeten twee staten namelijk instemmen met een procedure. Dat gaat Rusland nooit doen, zeker niet in deze zaak. Het erkent bovendien de algemene bevoegdheid van het gerechtshof niet, zegt De Brabandere.

Nederland kan zich ook beroepen op internationale arbitrage, een procedure waarbij geen rechters, maar wel deskundigen oordelen. “Maar ook hier geldt: alle partijen moeten instemmen”, legt De Brabandere uit.

Deelonderwerpen

De laatste jaren zoeken staten die een geschil uitvechten voor het IGH naar uitwegen. Zo daagde Oekraïne vorig jaar Rusland voor het gerechtshof vanwege inmenging in Oost-Oekraïne en de annexatie van de Krim. Het land baseerde zich op specifieke deelonderwerpen, zoals discriminatie en terreurfinanciering, omdat Rusland internationale verdragen daarover wel erkent. Zo kan een zaak alsnog voor het gerechtshof komen.

“Nederland en Australië zouden ook naar zo’n soort constructie kunnen zoeken, maar het hof is er niet dol op. Staten kunnen verdragen namelijk niet misbruiken. Dus dan zouden Nederland en Australië moeten bewijzen dat er daadwerkelijk sprake is van terreurfinanciering of discriminatie en dat is in het geval van de MH17 heel lastig”, zegt De Brabandere.

Als het juridisch dus zo moeilijk wordt, waarom zouden Australië en Nederland deze stap dan nemen?  “Zo’n formele ingebrekestelling is een zwaar diplomatiek drukmiddel”, zegt De Brabandere. “Waarschijnlijk hopen de twee landen dat Rusland daardoor in beweging komt.” Bijvoorbeeld door te erkennen dat Rusland betrokken was of door een naam van een persoon te noemen die de Buk-installatie bediende. 

Uitzonderingen

Als Rusland niet meewerkt, kunnen alsnog tegenmaatregelen worden overwogen, zegt De Brabandere.

“Maar het blijft lastig, want wie ga je straffen? We weten waar de Buk vandaan kwam, maar we weten niet of die Russische raket is afgevuurd met medeweten van de regering. In principe is het zo dat de staat aansprakelijk is voor de handelingen van het leger, maar er zijn uitzonderingen op deze regel. En die zal Rusland altijd naar voren brengen.”

Dat gebeurde vrijdag meteen al. Rusland zegt dat het type Buk-raket waarmee MH17 beschoten is al sinds 2011 niet meer in gebruik is bij het Russische leger. Ze werden toen vervangen door nieuwere versies. Oekraïne zou de oude Buks hebben overgenomen. 

Lees meer over het onderzoek naar MH17 in ons dossier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden