Nederland weet nog niet wat fraude is

Wellicht was het door SP'er Marijnissen aangekaarte onderwerp (Is Nederland een fraudeland?) te breed voor één debat. De discussie tussen het kabinet en de fractievoorzitters schoot in ieder geval alle kanten op.

Cees van der Laan en Lex Oomkes

DEN HAAG - Voor premier Balkenende zijn het voorbeelden van dezelfde kwaal. Het ontduiken van de leerplichtwet door allochtonen en de boekhoudfraude bij Ahold komen uiteindelijk in zijn visie voort uit een tekortschietend waardenbesef.

,,Als dat tekortschiet, plukken we daar als samenleving de wrange vruchten van'', meent Balkenende. ,,Een pluriforme samenleving kan niet gedijen als er geen overeenstemming is over welke waarden ons binden.''

Dat de premier echter vervolgens het voorbeeld van de ontdoken leerplichtwet gaf, kwam hem te staan op een sneer van de oppositie. ,,Wat heeft dit met Ahold te maken?'', vroeg PvdA-fractievoorzitter Bos. Zijn GroenLinks-collega Halsema zag er het bewijs in dat het kabinet met twee maten meet. ,,Nu hebben we eindelijk eens een debat over fraude door organisaties, overheidsorganen en bedrijven, en dan gebruikt u het onderwerp alleen maar als een voorzet voor een uiteenzetting over normen en waarden. U bevestigt hiermee de stelling dat er met twee maten wordt gemeten.'' LPF-fractievoorzitter Herben trachtte het antwoord te geven. ,,Allochtone ouders hebben zich aan de leerplichtwet te houden, net als toplieden bij bedrijven en (semi-)overheidsinstellingen niet boven de wet staan.''

Overheersend was de constatering, van vrijwel de hele Kamer en het kabinet, dat Nederland geen fraudeland is. Zelfs SP-fractievoorzitter Marijnissen, de initiatiefnemer van het debat, wilde niet (meer) aan die typering. Met uitzondering van Herben. ,,Nederland fraudeland? Het is veel erger: Nederland anarchieland.''

Het kabinet repte vrijdag in een brief aan de Kamer ter voorbereiding op het debat over de 'integriteitsparadox'. Het aantal organen dat toezicht houdt neemt sterk toe. Die organen rakelen zaken op en daardoor kan het lijken dat er meer fraude is dan vroeger. Maar Balkendene meende gisteren ook dat ,,wie de zaken van het afgelopen jaar op een rij zou zetten, tot de conclusie kan komen dat deze te verontrustend zijn om te blijven zitten''. Daarmee doelt hij op affaires bij Ahold, in de bouw, zorg, hoger onderwijs en, op ander niveau, de 'vrijstaatjes' van Hells Angels en woonwagenbewoners.

De voorbeelden waren het kabinet al voorgehouden door de Tweede Kamer, vanuit zowel de oppositie- als de coalitiepartijen. De oppositie ziet ze in het perspectief van een 'erosie van de publieke moraal', zoals SP-leider Marijnissen het probleem karakteriseerde. Hij noemt ook de oorzaak: een terugtredende overheid, het marktdenken en een 'ieder voor zich mentaliteit'.

Bos ziet een relatie met de enorme bezuinigingsplannen van de kabinetten-Balkenende: ,,Er wordt aan mensen gevraagd in te leveren, terwijl elders het geld over de balk wordt gesmeten.''

Verhagen (CDA) ziet de ophef over graaiende managers, directiestoelen van 2000 euro en uitkeringsfraude zonniger. ,,Het heeft ook een mentaliteitsverandering in de samenleving veroorzaakt, waarbij we bepaalde gedragingen niet meer pikken.''

De vraag waar het bij fraude over gaat, wordt door elke kamerfractie anders beantwoord, de oorzaken zijn voor iedere fractie ook anders. En dus ook de oplossingen die worden aangedragen. De lijst voorstellen om de zaken aan te pakken is lang. Bovendien heeft het kabinet al veel maatregelen aangekondigd of in gang gezet. ,,We komen van ver, als het gaat om transparantie. Dit zal nog wel een tijdje pijn doen'', voorspelt minister Brinkhorst (economische zaken). ,,We worden steeds meer een gewoon landje.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden