Nederland verbaast Europa

De andere Europese landen kijken met verwondering naar de verkiezingsuitslag in Nederland. 'Zelfs in het tolerante juweeltje Holland' breekt radicaal rechts door. Dat de 'flamboyante' Pim Fortuyn 'aan de boom heeft geschud, maar het fruit uiteindelijk wordt verzameld door een saaie christen-democraat van 45 jaar' is al helemaal paradoxaal.

FRANKRIJK

Wat moesten de Fransen nog weten over de toestand in Nederland na het voorpagina-artikel van Cees Nooteboom in Le Monde, dinsdag, en live-radiouitzendingen uit Amsterdam?

,,Eén ding staat vast'', schreef Nooteboom, ,,de reacties na Fortuyns dood van vele Nederlanders, maar eveneens van in elk geval een deel van de allochtone bevolking, kloppen niet met het beeld van een Nederlandse Haider of Le Pen, en evenmin met dat van een gewone extreem-rechtse partijleider, laat staan een racist, zoals het een deel van de buitenlandse pers heeft behaagd dat te presenteren.''

Fortuyn is geen onbekende voor de Fransen, die na de verrassende doorbraak van de extreem-rechtse presidentskandidaat Jean-Marie Le Pen bij de Franse presidentsverkiezingen op zoek gingen naar lotgenoten, of vermeende lotgenoten in Europa. Frankrijk is niet het enige land waar extreem-rechts groeit ten koste van links, was de boodschap, en dan verscheen de kale schedel in beeld. De media plaatsten Fortuyn zonder al te veel nuanceringen in de extreem-rechtse hoek.

Het imago van Nederland als 'vreedzaam land van tolerantie en consensus' (Libération) heeft schade opgelopen. Onder de kop 'Niemand beschouwt zichzelf als racist, maar...' heeft de linkse ochtendkrant een reportage over deze ,,surrealistische verkiezingen in het teken van de bliksemsnelle opkomst van een partij zonder hoofd, zonder geschiedenis, zonder structuur en zonder een duidelijke ideologie''.

Het CDA behandelen de Franse media als bijverschijnsel.

BELGIü

,,Mensen als Jospin en Kok behoren tot de meest integere politici die je je kunt inbeelden. Blijkbaar bestaat daar op dit moment weinig appreciatie voor. Maar ik denk dat het niet lang duurt, voordat er in Nederland met een gevoel van nostalgie aan Wim Kok wordt teruggedacht.''

Karel Van Miert, Vlaams sociaal-democraat en voormalig eurocommissaris, betreurt het forse verlies van de Nederlandse politieke geestverwanten. Maar de PvdA heeft het volgens hem ook aan zichzelf te danken. ,,Paars was een beetje zelfgenoegzaam. De coalitie had te weinig oog voor de pijnpunten, waarmee de burgers te maken hebben.''

De Belgische premier Guy Verhofstadt zegt niet bang te zijn voor het voortbestaan van zijn eigen paarsgroene coalitie. De voorzitter van de Vlaamse christen-democratische CD & V, Stefaan De Clerck, put hoop uit de grote winst van het CDA. Die toont volgens hem aan dat er ook voor zijn eigen (oppositie)partij een weg terug is naar de macht.

De Standaard meent dat het Nederlandse volk zijn regenten een heilzame les heeft gegeven, en dat de kiezers geen klootjesvolk zijn dat domweg achter de rattenvangers aanholt. Volgens politiek commentator Yves Desmedt van De Morgen zijn de Nederlanders nu de morele superioriteit van het gidsland kwijt. ,,Die schok verteren wordt nog moeilijker dan deze uitslag.''

In alle reacties wordt ook gewezen op het gevaar van een regering met de LPF. ,,De incoherente Lijst Pim Fortuyn is een tijdbom onder de coalitie waar ze deel van uitmaakt'', schrijft de Financieel Economische Tijd.

ITALIü

In Italië is de belangstelling voor 'de aardbeving Fortuyn, die openlijk homofiele politicus' groot. Gisteren hadden de meeste landelijke dagbladen dan ook uitgebreide commentaren. ,,De xenofobie, de angst voor mensen die heel anders zijn dan wij, breidt zich in Europa steeds verder uit. Pas geleden met Le Pen in Frankrijk en nu in Nederland'' schrijft de grootste krant Il Corriere della Sera. ,,En dat is symbolisch omdat l'Olanda uiterst beschaafd, diep tolerant en vooruitstrevend sociaal-democratisch is. Kortom: een juweeltje.''

Het linkse dagblad La Repubblica merkt op dat ook Nederland wordt meegezogen door de rechtse wind die over Europa waait. Dankzij Pim Fortuyn, die ,,rechts een ziel en charisma gaf en die daarom meer leek op Silvio Berlusconi dan op Le Pen of Haider''. De krant verbaast zich erover dat de ,,anti-establishment revolutie nu juist het CDA aan de macht heeft gebracht, de meest traditionele en oudste partij van Nederland.'' Dat de 'flamboyante' Fortuyn ,,aan de boom heeft geschud maar het fruit uiteindelijk wordt verzameld door een saaie christen-democraat van 45 jaar'' vindt La Repubblica curieus.

Het gematigde La Stampa rept over emotioneel stemgedrag. ,,Het instorten van de PvdA kan niet op een rationele manier worden verklaard. Die partij heeft acht jaar lang grote economische resultaten geboekt.'' De krant voorziet grote problemen nu Nederland in handen zal zijn van ,,de zonderlinge en bizarre personages van de LPF: ex-modellen en porno-uitgevers''.

SCANDINAVIü

,,Het Pim-effect. Een nieuw politiek schoonmaakmiddel, dat al vóór het tellen van de stemmen zijn werking heeft getoond in het anders zo vredige, politiek correcte en voorspelbare land'', zo omschreef de Deense krant Jyllands-Posten de opkomst van de LPF. Een ander, ongewild ,,Pim-effect'' dat de laatste dagen veel aandacht kreeg is de verscherpte bewaking van de Deense premier Fogh Rasmussen. De Zweedse en Noorse premiers werden al dag en nacht bewaakt.

Een ,,duidelijke draai naar rechts in Nederland, zoals eerder gezien in Oostenrijk, Italië en Denemarken.'' ,,Een sensationele uitslag'', aldus de Scandinavische pers. ,,Het succes van de LPF laat zien hoe makkelijk het stemgedrag te beïnvloeden is door charismatische individuen met gevoel voor marketing. Eenlingen die de media kunnen bespelen en snel kunnen doorbreken met één onderwerp dat eenvoudig te begrijpen is'', aldus de Deense krant Politiken.

,,Verkiezingen in de schaduw van een vertrouwenscrisis'', kopte de Noorse krant Aftenposten. Volgens deze krant hebben de Nederlandse kiezers geen vertrouwen meer in de gevestigde politici omdat die de ideologische scheidslijnen tussen de partijen hebben uitgevlakt. Hierdoor is de keerzijde van de medaille van het consensusmodel zichtbaar geworden: een ontbrekende politieke legitimiteit.

Alf Svensson, de partijleider van de Zweedse christen-democraten deed gisteren een dringende oproep: ,,Ik hoop werkelijk dat het CDA de partij van Pim Fortuyn buiten de regering houdt. Ik kan me niet voorstellen dat het CDA vreemdelingenhaat of beperking van vrijheid van godsdienst zou rechtvaardigen'', zei Svensson tegen de Zweedse krant Dagens Nyheter.

DUITSLAND

,,Nu is het genoeg geweest met de successen van rechts-populisten en ultra-conservatieven in Europa.'' Secretaris-generaal Franz Müntefering van de Duitse SPD reageerde gisteren geschokt op het verlies van de Nederlandse zusterpartij PvdA.

Het Groene parlementslid Reinhard Loske zei op de radiozender Deutschlandfunk: ,,Dit is nu de negende regering van de vijftien in de Europese Unie die naar rechts gaat. De globaliseringsangst ontlaadt zich momenteel naar rechts.'' Positief aan de Lijst Pim Fortuyn noemt Loske dat deze partij de dingen ,,zij het gedeeltelijk ook op kwalijk populistische wijze, openlijk bespreekt''.

Berichtten veel Duitse media direct na de moord op Pim Fortuyn nog dat diens partij een racistische en rechts-radicale inslag had -sommige spraken zelfs van rechts-extremisme- inmiddels blijken Duitse media daar gematigder over te denken. Twee artikelen over Fortuyn die de in Duitsland hogelijk gewaardeerde Nederlandse schrijvers Mulisch en Nootenboom in Duitse bladen geschreven hebben, zullen daaraan bijgedragen hebben. Ook de tv-beelden, gisteren op tal van Duitse journaals, van João Varela van de LPF hebben de aantijgingen van racisme minder overtuigend doen blijken.

Persattaché Jan Boeles van de Nederlandse ambassade in Berlijn ontwaart momenteel twee tendensen in de Duitse berichtgeving: ,,Er zijn mensen die nu afrekenen met Nederland, die vinden dat dat land toch al nooit heeft gedeugd. Maar er is ook een tendens, en die gaat denk ik de overhand krijgen, dat wat in Nederland is gebeurd serieus moet worden genomen, dat men ervan kan leren.''

GROOT-BRITTANNIü

De Britse media hebben keurig objectief verslag gedaan van de uitkomst, zonder daar veel commentaar of opinie aan te verbinden. In Groot-Brittannië rijst wel voorzichtig de vraag hoe lang de eigen politiek nog bestand is tegen een opkomst van rechts, nu ook in Nederland de omslag een feit is.

De overwinning van het CDA bevestigt de Europees-wijde omslag naar centrum-rechts, schrijft The Guardian. Ook The Times onderstreept dat Nederland evengoed bereid was geweest Kok te wippen als de Pim-factor niet had meegespeeld. ,,De kiezers in Europa zijn bereid te geloven dat de toenemende immigratie de boosdoener is van de afbrokkelende sociale voorzieningen. De vergrijzing met daaraan gekoppeld een krakende gezondheidszorg en pensioensysteem zorgt voor een spanningsveld die de bezorgdheid van velen doet omslaan in woede. Een tendens die in Groot-Brittannië evengoed steeds meer zichtbaar wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden