Nederland telt ruim zestig websites die 'vals nieuws' verspreiden

Iedereen kan er intuinen en velen doen dat ook: nep-berichten die de opstellers ervan vervolgens veel geld opleveren via 'clicks'.

Ook Sylvana Simons tuinde er in. Ze haalde de quote van Donald Trump zelfs aan toen ze vorige week aanschoof bij 'Pauw'. Eind jaren negentig zou de aanstaande president hebben gezegd dat de Republikeinen de domste groep stemgerechtigden in Amerika vormen. Een opvallende uitspraak, die sinds de verkiezingen in de VS op allerlei websites verscheen.

Een duidelijk voorbeeld van nepnieuws, stelt Peter Burger, die aan de Universiteit Leiden onderzoek doet naar 'broodje-aapverhalen'. "Die woorden hebben Trumps mond nooit verlaten. Sterker nog: het interview waaruit de quote kwam, bestaat niet eens. Toch is het bericht veelvuldig gedeeld en geliked."

Journaalflash, brekendnieuws, trendviraal: Nederland telt ruim zestig websites die dit soort nep-nieuws verspreiden - voornamelijk via Facebook. Dat blijkt uit inventarisatie van Hoax-Wijzer, een collectief dat onjuiste berichtgeving in kaart brengt en internetters waarschuwt voor deze zogenoemde 'hoaxes'. Hoax-Wijzer deelt satirische nieuwssites als De Speld níet in bij nepnieuwspagina's omdat ze een wezenlijk andere intentie hebben: ze spelen op een ludieke wijze in op de actualiteit.

Dat doen valsnieuwsmedia ook, stelt Burger. "Maar het draait daar niet om amusement, maar om geld. De mensen achter die sites zijn parasieten, die nep-berichten schrijven, enkel en alleen om zoveel mogelijk lezers te verzamelen. Want hoe meer 'clicks', des te hoger zijn de advertentie-inkomsten voor de mensen achter de nepnieuwspagina's."

Om die reden is het onderwerp van nep-nieuws vaak spectaculair en schokkend, met sensationele, maar meestal misleidende koppen als 'Hij Deed Dit, En Je Gelooft Nooit Wat Er Toen Gebeurde'. "Dat soort berichten lokt de meeste bezoekers en stimuleert een sneeuwbaleffect. Want wanneer een groot aantal Facebookgebruikers plotseling op een artikel klikt, verschijnt het bericht bovenaan allerlei andere tijdlijnen."

Vooral onjuist medisch of politiek nieuws blijkt populair. Als voorbeeld noemt Burger de ophef die ontstond nadat op internet circuleerde dat HEMA halal-rookworsten verkocht. Meer recentelijk geloofden lezers dat de politie een zesjarig meisje had verwijderd tijdens de Sinterklaas-intocht in Meppel, omdat haar gezicht zwart was geschminkt. Het bericht bleek van A tot Z verzonnen.

Hoe kan het dat dit soort vals nieuws zo succesvol circuleert? "De ontwikkelingen rondom vluchtelingen, Zwarte Piet en moslims: het bevestigt het beeld en de angst van mensen die op deze artikelen klikken. En het zijn zeker niet alleen de laagopgeleiden die dat doen. Vooral nepgezondheidsnieuws slaat ook goed aan bij hogeropgeleide mensen."

Uit onderzoek van persbureau Reuters bleek deze maand bijvoorbeeld dat inaccurate berichten over zika op Facebook veel vaker zijn gelezen dan 'echte' nieuwsartikelen over het virus. "Bij gekke waarschuwingen over ziekten, inentingen en medicatie denken mensen vaak 'better safe than sorry'. Toch maar even lezen: je weet immers maar nooit of er een kern van waarheid inzit."

Hoewel hij vaak moet lachen om de malle berichten die hij voorbij ziet komen, vindt Burger de toename van het aantal valse nieuwsberichten wel zorgelijk.

"Dit soort sites kan met hun artikelen maatschappelijke onrust veroorzaken. Zo verspreiden sommige bewust nieuws dat anti-moslim is, als een soort propaganda. Bovendien kunnen die neppe medische berichten gevaarlijk zijn voor de gezondheid. We moeten niet alles geloven wat we lezen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden