Nederland telt in 2019 25 minder gemeenten, door recordaantal herindelingen

Mariska Sloot, drijvende kracht achter het 'Harense verzet' tegen de fusie met Groningen.Beeld reyer boxem

Op Nieuwjaarsdag telt Nederland 355 gemeenten, 25 minder dan op 1 januari dit jaar. Dat is de grootste daling sinds 2001. Dit jaar kwamen er twaalf gemeentelijke herindelingen tot stand, waarbij 37 gemeenten met samen 900.000 inwoners betrokken zijn, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. 

Zo verdwijnen zelfstandige gemeenten als Spaarnouwde, Ferwerderadiel, Onderbanken en Ten Boer en Haarlemmerliede.

Opvallend is dat ook een provinciegrens wijzigt. Dat gebeurde sinds 1830 maar zeven keer. De Zuid-Hollandse gemeenten Leerdam en Zederik vormen samen met het Utrechtse Vianen de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden en die ligt vanaf 1 januari in de provincie Utrecht. De gemeente Het Hogeland (provincie Groningen) wordt de tweede grootste in landoppervlak, na Súdwest-Fryslan.

Vooral kleinere gemeenten fuseren als blijkt dat ze te weinig slagkracht hebben om hun nieuwe takenpakket uit te voeren. Soms gebeurt dat onder druk van hun provincie. Zo zijn gemeenten sinds 2015 verantwoordelijk voor de jeugdzorg en zorg voor langdurig zieken en ouderen. Voorheen was dat het Rijk. Logischerwijs daalt dan ook het aantal gemeenten met minder dan 25.000 inwoners. Nog maar een derde van de gemeenten is zo klein. In 1999 was dat nog bijna driekwart. In 1960 waren er in totaal nog bijna 1000 gemeenten.

Het vorige kabinet van VVD en PvdA streefde in het regeerakkoord naar gemeenten van 100.000 inwoners of meer. Het initiatief daarvoor moest zoveel mogelijk uit de gemeenten zelf komen. Het huidige kabinet noemt dat streefcijfer niet meer. Wel gaf Rutte III de provincies meer macht bij herindelingen: ook zij mogen het initiatief nemen, als gemeenten dat zelf niet doen. Onder andere de provincies Groningen, Brabant en Zuid-Holland spelen vaker een actieve rol.

De negen nieuwe samengestelde gemeenten die Nederland vanaf 1 januari rijker is zijn: Noardeast-Fryslân, West Betuwe, Vijfheerenlanden, Hoeksche Waard, Molenlanden, Altena, Beekdaelen, Het Hogeland en Westerkwartier. Daarnaast gaan Ten Boer en Haren op in Groningen, Haarlemmerliede in Haarlemmermeer en Noordwijkerhout in Noordwijk. 

Lees ook: En gestaag groeien de gemeenten door

Het plan van het kabinet-Rutte II om naar gemeenten met minimaal 100.000 inwoners toe te werken, werd in 2012 afgebrand. Ondertussen gaan de herindelingen wel rustig door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden