Nederland staat vierde op de lijst van belastingparadijzen en dat scheelt miljarden

Paradise Papers Beeld Trouw

Nederland blijft een belastingparadijs. Een nieuw lek kan bedrijven miljarden opleveren, zegt Oxfam Novib. 

Nederland is een plaatsje gezakt op de ranglijst van belastingparadijzen die is samengesteld door Tax Justice Network. Een paar jaar geleden stond Nederland nog op een derde plaats stond op een soortgelijke lijst van OxfamNovib, nu op de vierde, ná de Britse Maagdeneiland, Bermuda en de Kaaimaneilanden, maar vóór bekende fiscale vrijhavens als Zwitserland, Luxemburg en Ierland.

Volgens ontwikkelingsorganisatie OxfamNovib, dat deel uitmaakt van het internationale samenwerkingsverband Tax Justice, is er weinig veranderd aan de vele fiscale mogelijkheden die Nederland biedt aan internationaal opererende bedrijven. De hoge plaats op de ranglijst van 64 belastingparadijzen komt “doordat in Nederland winsten grotendeels onbelast kunnen blijven en de huidige regels tegen belastingontwijking tekort schieten”, aldus OxfamNovib.

Fictieve kosten

Specifiek vraagt de organisatie aandacht voor een omstreden manier van belastingontwijking, die eigenlijk alleen door Nederland wordt aangeboden, de zogeheten informeelkapitaalstructuur. Die houdt in dat bedrijven fictieve kosten mogen aftrekken van hun winst. Bijvoorbeeld als het bedrijf een renteloze lening krijgt van een buitenlandse zustermaatschappij. De Belastingdienst redeneert dan dat dit eigenlijk niet kan: een onafhankelijke marktpartij zou daarvoor wel een rente rekenen. En dus mag het bedrijf rente die het niet betaalt, toch aftrekken van de belastbare winst.

Die truc wordt niet alleen gebruikt bij leningen. Een populaire manier is om via informeel kapitaal merk- en patentrechten in Nederland te stallen. Als die kosteloos naar Nederland worden overgeheveld, mag het bedrijf daarvoor een fictieve vergoeding aftrekken van de belastbare winst. Onder meer drankenbedrijf Diageo en koffieketen Starbucks gebruiken die structuur.

Het mooie voor bedrijven van deze structuur is dat de verlaging van de winst in Nederland eenzijdig is. De niet betaalde rente over een lening of niet betaalde vergoeding voor een merkrecht wordt in Nederland van de winst afgetrokken, maar wordt in het buitenland niet belast. Daarmee verdwijnt winst feitelijk in het niets: er vindt nergens nog heffing plaats.

Over dit soort afspraken van de Belastingdienst met bedrijven is de afgelopen jaren daarom al veel te doen geweest. Dat komt doordat Nederland het buitenland niet informeerde over de eenzijdige verlaging van de winst die hier plaatsvindt. En dat terwijl in de belastingafspraken is opgenomen dat bedrijven ten opzichte van buitenlandse belastingdiensten openheid van zaken moeten geven.

Ruim anderhalf jaar geleden stelden hoogleraar belastingrecht Jan van de Streek van de Universiteit van Amsterdam en universitair hoofddocent belastingrecht Jan Vleggeert van de Universiteit Leiden al grote vraagtekens bij deze gang van zaken. De afspraken van de Belastingdienst met bedrijven zijn volgens hen nietig als bedrijven zich niet aan de afspraak van het inlichten van de buitenlandse belastingdiensten hebben gehouden. Er is mogelijk zelfs sprake van verboden staatssteun door Nederland aan de betrokken bedrijven, aldus Vleggeert.

Volgens het ministerie van financiën hoeven bedrijven alleen ‘desgevraagd’ buitenlandse belastingdiensten te informeren, dus als zij gevraagd worden naar de fiscale voordelen in Nederland. Daarmee ging het ministerie voorbij aan het feit dat buitenlandse belastingdiensten geen weet konden hebben van die voordelen, omdat Nederland ze ook niet informeerde.

Volgens OxfamNovib bestaat het gevaar dat bedrijven nu en volgend jaar massaal overstappen op informeelkapitaalstructuren. Het zou namelijk een simpele voortzetting zijn van de nu zeer populaire CV/BV-structuur, die vanwege wetswijzigingen vanaf 1 januari 2020 zijn aantrekkelijkheid verliest. OxfamNovib rekent op een jaarlijks belastinglek van vijf tot tien miljard euro als Nederland geen maatregelen neemt om de informeelkapitaalstructuur minder aantrekkelijk te maken.

Vooralsnog voelt de regering daar weinig voor, blijkt uit recente uitspraken van het ministerie van financiën. Financiën erkent dat de informeelkapitaalstructuren ‘kunnen knellen met de aanpak van belastingontwijking’, maar dicht het lek nog niet. Staatssecretaris Snel wil eerst een onderzoek laten doen, waarvan de resultaten pas in 2020 worden verwacht.

Lees ook:

Deals die de fiscus met buitenlandse bedrijven sloot, zijn mogelijk ongeldig

De Belastingdienst hield bedrijven niet aan de voorwaarden die de dienst zelf aan afspraken stelde. Daardoor zijn de zogeheten rulings met bedrijven mogelijk ongeldig, zeggen belastingwetenschappers

Waar je je Nike’s ook koopt, de kassa rinkelt in Holland

Vergeet Bermuda, ga naar Nederland. Nike deed het in 2014, blijkt uit de Paradise Papers. Om te profiteren van een unieke fiscale constructie, en de politieke onwil om die af te schaffen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden