Nederland pakt hard geweld soft aan

Hoe voorkom je dat jongeren de weg van de gewelddadige jihad opgaan? Welke aanpak tegen radicalisering werkt het beste? In Nederland wordt weer driftig thee gedronken - maar geld voor preventie blijft achterwege. Hoe is de aanpak in België en Frankrijk?

Direct na de aanslag in Parijs kwamen moskeebestuurders in Zuid-Holland bij burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam. "Zij vroegen of ik iets ging organiseren om over de aanslagen in Parijs te praten." Dat was vroeger wel eens anders, zegt hij. Toen moest het initiatief van hem komen.

Praten werkt, concludeert Aboutaleb. Na gebeurtenissen zoals in Parijs zijn er overal in Nederland dergelijke bijeenkomsten. Die reflex typeert de 'softe' Nederlandse manier om met radicalisering en terreurdreiging om te gaan, denkt 'deradicaliseringstrainer' Maarten van de Donk. Zulke bijeenkomsten zorgen er volgens hem voor dat burgers zich ook verantwoordelijk voelen voor hun eigen veiligheid, en daarvoor niet alleen naar de staat kijken. "Dat gevoel zit er in Nederland wel in."

Nederland heeft een langere geschiedenis met preventie dan België en Frankrijk. "Hier is dat ontstaan na de moord op Theo van Gogh in 2004. België is wat later opgeschrikt, toen ineens veel jongeren naar Syrië vertrokken. Maar sinds 2013 is er veel preventiewerk in Belgische steden, dat soms weer als voorbeeld geldt voor Nederland."

Net als in België is de preventie ook in Frankrijk later op gang gekomen, zegt Van de Donk. "Bovendien maakt de laïcité, de Franse scheiding tussen kerk en staat, religieus extremisme moeilijk bespreekbaar op scholen en in buurthuizen." De Franse staat registreert personen niet op hun religie. "Daardoor is selecteren op religieuze afkomst moeilijk." De aanpak van radicalisering is in Frankrijk bovendien zeer centralistisch geregeld. "Nu pas beginnen departementen en steden die taak op zich te nemen."

In Nederland worden lokale overheden, instanties en contactpersonen er juist bij betrokken. Volgens bestuurder Abdelhamid Taheri van de Haagse As-Soennahmoskee is de band tussen de overheid en moskeeën in Nederland veel beter dan in Frankrijk. "Hier wordt altijd de toenadering gezocht. De grote meerderheid in Nederland is altijd bereid tot overleg. In Frankrijk wordt keihard opgetreden. Verdachten worden met overmacht opgepakt. Dat leidt tot nog meer frustraties onder moslims."

Sommige moskeeën, waaronder As-Soennah, helpen actief mee in de strijd tegen radicalisme. De Rotterdamse Essalam moskee bijvoorbeeld, stuurt jongeren die op zoek zijn naar de essentie van hun geloof naar islamitisch Centrum de Middenweg, waar ze de straat opgaan om met voorbijgangers te praten over de islam. Liever dat, dan dat zij in debat gaan met PVV'ers op het internet, zegt Essalam-bestuurder Jacob van der Blom. "Dan ontbreekt het menselijk contact. Na een gesprek op straat zullen ze eerder zeggen: 'Het was toch een aardige vent'. Op het internet raken ze in een isolement."

De vraag is of het nog helpt. De NCTV meldde onlangs dat de Nederlandse jihadistische beweging minder zichtbaar is geworden. En ook bij moskeeën buitenbeeld zijn geraakt.

Overigens niet uit het zicht van de inlichtendiensten. De AIVD zegt jihadistische jongeren - de dienst schat die op enkele honderden aanhangers en enkele duizenden sympathisanten - nauwgezet te volgen. Maar dan heb je het niet meer over preventie.

Nederland kiest voor een 'brede benadering', zegt terrorismedeskundige Halim El Madkouri. "Er wordt geen heilig onderscheid gemaakt tussen radicalisering en terrorisme. In Frankrijk wel." In 2010 kwam er een knik in het beleid. De taal werd harder, veiligheid werd ondergebracht bij het ministerie van Justitie, en om Wilders geen munitie te geven zette het kabinet de islam op een laag pitje, aldus El Madkouri. "Contacten met moslimgemeenschappen werden enorm verwaarloosd. De 'zachte' aanpak had geen prioriteit meer. Totdat we eind 2011 opeens beseften: o jee, ook Nederlandse jongeren gaan naar Syrie om te vechten. We werden wakker geschud."

Sindsdien is de 'oude, beproefde' methode in ere hersteld, ziet El Madkouri. Maar veel valt nog te bezien. Zo is er een 'expertise-unit' deradicalisering opgezet bij het Ministerie van Sociale Zaken, maar zichtbare resultaten zijn er nog niet, aldus El Madkouri. "Er is gewoon minder budget dan vroeger. Voor 'zachte' programma's is nog geen vijf procent van wat er in 2005 was."

Hij vervolgt: "De jongerenwerkers die zijn wegbezuinigd, zijn nog niet teruggekomen. Terwijl zij juist cruciaal zijn. In Amsterdam, onze nationale proeftuin, waren alle professionals, zoals docenten, goed getraind. Er was een 'Informatiehuis' bij de gemeente waar je signalen kon melden. Dat huis is er nog, maar met een zeer beperkte bemensing."

Het huidige beleid komt door die geringe investering toch vaak op 'brandjes blussen' neer, zegt Habib El Kaddouri, coördinator van het Samenwerkingsverband van Marokkaanse Nederlanders,"Het is erg incidenteel. Een Ahmed Marcouch die in Slotervaart zei: we gaan de wijken in - dat gevoel van urgentie mis ik vaak. Er valt op lokaal niveau nog een wereld te winnen."

België Te laat begonnen met bestrijden van radicalisering

België is het centrum van het Europese jihadisme', aldus The Guardian. En 'België als het hart van de Europese terreur', schrijft Bloomberg. De afgelopen dagen vonden er arrestaties en huiszoekingen in de Brusselse wijk Molenbeek plaats in verband met de aanslagen in Parijs. En geen enkel ander West-Europees land heeft relatief gezien zoveel strijders aan het front in Syrië en Irak. Hoe kan dat?

Volgens radicaliseringkenners is België te laat gestart met een anti-radicaliseringsbeleid en hebben velen uit angst als racist te worden weggezet hun kop in het zand gestoken. Jan Jambon, de Belgische minister van veiligheid , wijst echter vooral de bijzonder ingewikkelde Belgische staatsstructuur als grootste boosdoener aan.

België heeft parlementen en regeringen op federaal, regionaal en gemeenschapsniveau, die er volgens Jambon voor zorgen dat het delen van informatie lastig is en bevoegdheden onduidelijk zijn. "Alleen Brussel heeft al zes politieafdelingen, 19 gemeenten en dus ook 19 burgemeesters. De aanpak is te verdeeld in Brussel", aldus Jambon tijdens een bijeenkomst van Politico een aantal dagen voor de aanslagen in Parijs.

Dat erkent ook premier Charles Michel. "We gaan met de lokale autoriteiten hard werken en de federale regering is bereid meer middelen te leveren om de situatie op het terrein in heel België te verbeteren. Er wordt ingezet op preventie, maar we moeten ook repressief optreden".

Frankrijk Strenge en repressieve anti-terreurwetgeving

De Franse president François Hollande belooft 'meedogenloos' te zijn in de strijd tegen IS. "Onze vijand is IS en die moet vernietigd worden", aldus Hollande gisteren in het Franse parlement.

Aan het front van IS vechten meer Franse jihadisten dan strijders uit andere West-Europese landen. Een groot deel van de Franse moslimgemeenschap - 7,5 procent van de gehele bevolking - ervaart geregeld discriminatie en het perspectief vanuit de banlieues is vaak minimaal.

Het land staat vooral bekend om zijn strenge en repressieve anti-terreurwetgeving. Alleen al bij een verdenking van terreur kunnen verdachten preventief tot vier jaar in de cel verdwijnen. Geen proces. Geen rechter. Daarnaast is de definitie van een terroristisch misdrijf in Frankrijk groter dan waar dan ook.

De oorsprong van dit beleid is onder andere terug te voeren op de golf van geweld die Frankrijk midden jaren negentig trof. Na het ingrijpen in de burgeroorlog van oud-kolonie Algerije werd Frankrijk speciaal doelwit van islamisten. Na verschillende aanslagen werd de wet steeds meer opgerekt en vrijheden ingeperkt.

De meest recente aanslagen doen daar weer een schepje bovenop. Hollande wil middels een grondwetswijziging het leger meer bevoegdheden geven. Daarnaast zullen er tot 2019 geen ontslagen vallen bij de krijgsmacht en komen er binnen twee jaar tijd vijfduizend extra banen bij de politie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden