Nederland notoire dwarsligger in aanpak van belastingontwijking

Er is achttien jaar in Europees verband over de aanpak van belastingontwijking gesproken. Dat ging stroef, en het ging vaak ook niet. Over draaischijven, rulings en mismatches.

Binnen de Europese Unie is 18 jaar lang in verschillende besloten commissies tussen topambtenaren gesproken over de aanpak van belastingontwijking. Aangezien belastingen een zaak zijn van nationale staten en niet van de EU, liep de aanpak van de ontwijking door multinationals met behulp van lidstaten al die jaren stroef, of hij mislukte.

De Duitse omroep NDR kreeg documenten van die EU-commissies over de hele periode in handen, en deelde die via het internationale consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ met Trouw en het platform voor onderzoeksjournalistiek Investico.

Uit die documenten blijkt dat er een stroomversnelling ontstaat. Uit nog niet bekendgemaakte interne voorstellen wordt gepoogd tot een minimumtarief van 10 procent te komen voor belasting op royalty's en rente in alle landen van de Europese Unie. Als de lidstaten akkoord gaan, geven ze een belangrijk stuk soevereiniteit prijs aan Europa om ervoor te zorgen dat winsten niet weglekken naar landen met het laagste belastingtarief.

Om zover te komen is er 18 jaar lang gewerkt aan plannen om belastingontwijking tegen te gaan in Europa en dat was een lastige weg met veel valkuilen en obstakels. Nederland wist veel kuilen te graven en blokkades op te werpen, en verbeteringen tegen te houden. Tot het afgelopen jaar, toen Nederland ambtelijk binnen de EU de kar ging trekken om belastingontwijking via een minimumtarief in de EU aan te pakken. Politiek ligt een dergelijke aanpak gecompliceerder. Een aantal voorbeelden hoe het jarenlang ging of - beter gezegd - niet ging.

undefined

De Nederlandse draaischijf

Multinationals gebruiken Nederland als doorvoerhaven om geld onbelast Europa in en uit te krijgen. Hiermee wordt belasting in andere Europese landen ontweken.

Een aantal Europese landen wil al jarenlang afspraken om deze vorm van belastingontwijking tegen te gaan. Zij willen dat bedrijven niet langer gebruik kunnen maken van bijvoorbeeld Nederland om dat geld onbelast Europa in en uit te krijgen.

Uit de documenten blijkt dat Nederland jarenlang dwarslag, om de Nederlandse fiscale draaischijf te verdedigen. In 2010 ontkende Nederland simpelweg het probleem van belastingontwijking via uitgaande betalingen - geld dat onbelast Europa verlaat - en blokkeerde het ieder voorstel om dit aan te pakken. In 2015 probeerde Nederland opnieuw besprekingen over dit onderwerp te blokkeren. Onder druk van Duitsland zwichtte Nederland uiteindelijk en het onderwerp staat nu wel op de agenda.

In 2010 blokkeerde Nederland ook een voorstel om inkomende betalingen - geld dat onbelast Europa binnenkomt - aan te pakken. Onder druk stemde Nederland uiteindelijk toch in en namen de Europese landen een niet-bindende richtlijn aan. In het voorjaar van 2016 evalueerde de Europese Commissie de Nederlandse deelnemingsvrijstelling, waarbij de winst van een buitenlandse dochter onbelast overgemaakt kan worden naar het moederbedrijf in Nederland Zo komt de winst onbelast Europa binnen en kan belasting in andere Europese landen worden ontweken. Uit de evaluatie blijkt dat Nederland niet genoeg heeft gedaan om belastingontwijking via de deelnemingsvrijstelling te voorkomen.

undefined

Rulings

Brussel steggelt al jaren over het uitwisselen van rulings, belastingafspraken tussen nationale belastingdiensten en bedrijven over het tarief voor zo'n ondernemer. Hoewel de landen in 2002 al afspraken elkaar rulings toe te sturen, gebeurde dit jarenlang niet. Eind 2015 werden bindende afspraken gemaakt voor het verplicht uitwisselen van rulings. Nederland sprak zich in 2015 uit tegen monitoring van deze afspraken.

Nederland had eerder voorgesteld om alleen rulings uit te wisselen voor bedrijven met een omzet van meer dan vijftig miljoen euro. Uitwisseling van alle rulings zou niet mogelijk zijn, omdat "het huidige IT-systeem daar niet geschikt voor is".

Nederland heeft in 2016 laten weten dat het de richtlijn inmiddels heeft geïmplementeerd. Andere landen, waaronder Duitsland, hebben om onduidelijke redenen nog niets uitgewisseld.

Afgelopen voorjaar spraken de lidstaten over richtlijnen voor een Europees gecoördineerd rulingbeleid. Hier lagen grote Europese landen zoals Duitsland, Frankrijk en Spanje dwars. Het is onduidelijk wat Nederland van dit voorstel vindt.

undefined

Gaten in belastingstelsels tussen landen

Omdat nationale belastingstelsels vaak niet op elkaar aansluiten, ontstaan gaten, zogenaamde mismatches. Multinationals maken gebruik van deze gaten om belasting te ontwijken. Veel Amerikaanse multinationals maken gebruik van een zeer profijtelijk gat tussen de Amerikaanse en de Nederlandse wetgeving.

In 2015 kwamen de Europese landen tot niet-bindende regels om mismatches voor winstbetalingen binnen Europa aan te pakken. Daarmee moet een aantal gaten tussen Europese belastingstelsels worden gedicht. De Brusselse werkgroepen hebben nog geen akkoord bereikt over gaten tussen Europese en niet-Europese belastingstelsels. De mismatches tussen Nederland en de Verenigde Staten, waar bijna alle Amerikaanse multinationals gebruik van maken, blijven voorlopig bestaan.

Aan deze productie werkten mee: Jan Kleinnijenhuis, Erik van Zwam (beiden Trouw) en Karlijn Kuijpers (Investico)

undefined

Wiebes: niemand begrijpt Apple-zaak

De Europese Commissie maakt onvoldoende duidelijk op grond van welke regels de Amerikaanse technologiegigant Apple 13 miljard euro achterstallige belasting plus rente aan de Ierse fiscus moet betalen. "De Apple-zaak is verwarrend", zei staatssecretaris Wiebes (financiën) zaterdag in Bratislava.

De EU-ministers van financiën ('ecofin') spraken in Slowakije onder meer over belastingontwijking. EU-commissaris Vestager (mededinging) besliste eind augustus dat de Ieren jarenlang illegale belastingdeals hebben gesloten met Apple. Zowel Apple als de Ierse regering gaat tegen het besluit in beroep. "De hele ecofin begrijpt geen hout van wat de crux is in deze zaak", zei Wiebes na afloop. "De informatie en communicatie laat te wensen over. Dat de Ierse fiscus belastingen moet terugvorderen over winsten die elders zijn behaald, is ook juridisch vreemd."

Den Haag heeft zelf een rechtszaak tegen de commissie lopen bij het Europese Hof van Justitie. Nederland moet 25,7 miljoen euro belasting terugvorderen van Starbucks omdat volgens Vestager de regels voor verrekenprijzen binnen het concern onjuist zijn toegepast.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden