Opinie

Nederland moet van zijn verslaving aan aardgas af

De centrale in Cuijk maakt gebruik van houtsnippers voor de opwekking van elektriciteit.Beeld anp

JAN ROTMANS   Nederland snelt richting het energieravijn en heeft geen plan B. Maar het is nog niet te laat om over te schakelen, stelt hoogleraar Jan Rotmans.

Eindelijk is energie dan een belangrijk thema in Nederland. Er waren wat aardschokken en een opstand in Groningen voor nodig, maar nu dringt dan toch door dat Nederland op een levensgroot probleem afstevent. Decennia lang heeft Nederland zich gewenteld in de luxe van de grootste gasbel in Europa. Het heeft Nederland tot een welvarend en sociaal stabiel land gemaakt: bijna de helft van de 500 miljard aan gasinkomsten tot dusverre ging naar de sociale zekerheid, het openbaar bestuur en veiligheid. Het geld werd helaas niet besteed aan het opbouwen van een nieuwe energie-infrastructuur.

Dat is verbazingwekkend omdat onze gasbel over vijftien jaar leeg is en wij nog steeds geen alternatief hebben. Nederland snelt richting het energieravijn en heeft geen plan B. Zelfs Aboe Dhabi, waar voor nog minstens honderd jaar olie in de grond zit, heeft al een plan B en werkt al aan grootschalige thermische zonne-energieopwekking.

Hoe komen we in vijftien jaar van onze aardgasverslaving af? Dat vraagt om een radicale ommezwaai: plan B. De twee grootverbruikers van aardgas zijn de gebouwde omgeving (50 procent) en de industrie (35 procent). De overige 15 procent wordt gebruikt door elektriciteitscentrales. Plan B gaat dus over het verduurzamen van de gebouwde omgeving en de industrie in vijftien jaar.

Verspilling
Allereerst de industrie en dan vooral de energie-intensieve industrie. Verduurzamen van de industrie betekent eigenlijk drie dingen: efficiënter met energie omgaan, energie duurzaam opwekken en het productieproces fossielvrij maken. Minder verspilling van energie in de industrie is essentieel; nog steeds gaat 20 procent verloren in de vorm van warmteverlies. De afgelopen tien jaar is veel te weinig energiebesparing gerealiseerd in Nederland, gemiddeld iets meer dan 1 procent per jaar. Dit zou kunnen verdubbelen, in elk geval minstens 2 procent per jaar.

Voor de industrie is vooral het veranderen van de productieprocessen belangrijk. Niet langer processen gebaseerd op koolstof, maar op biomassa (tweede generatie biomassa). Niet langer fossiele brandstoffen als aardgas verbranden, maar groene grondstoffen gebruiken. Niet langer olieraffinage in de petrochemische industrie, maar bioraffinage.

Dit kost tijd en vraagt om een slim en hybride innovatiebeleid van bedrijven en overheid. De Green Chemistry Campus in Bergen op Zoom is hiervan een prachtig voorbeeld. We hebben alleen tientallen van dit soort voorbeelden nodig.

Loskoppelen
De gebouwde omgeving leunt loodzwaar op aardgas. In de jaren 60 hebben we 90 procent van onze woningvoorraad aangesloten op aardgas. In datzelfde tempo kunnen we het grootste deel van onze woningvoorraad loskoppelen van het aardgasnet en energieneutraal maken. Dat geldt ook voor gebouwen, scholen, ziekenhuizen, et cetera. Technisch kan het al, met behulp van smart grids, isolatie, warmtepompen en zon/wind. Het hangt ook niet op techniek, maar op de opschaling. Het Energieakkoord schiet hierin schromelijk tekort. Het project Stroomversnelling laat zien dat het veel sneller op grotere schaal kan.

We kunnen in vijftien jaar tijd de industrie en gebouwde omgeving aardgasvrij maken. Technisch is het mogelijk. Het hangt op het slim en innovatief organiseren en het creëren van de juiste prikkels. Via een groen industriebeleid dat de energie-intensieve industrie uitdaagt. En een transitieplan voor de gebouwde omgeving.

Uiteraard vraagt dat om grootschalige investeringen, maar het betaalt zichzelf dubbel en dwars terug, in de vorm van werkgelegenheid (tienduizenden banen), radicale innovatie en een nieuwe economische structuur, de 'biobased' economie. De urgentie is er. Dat vraagt om een aanzienlijk hoger ambitieniveau. En een 'upgrading' van het huidige energieakkoord, want dat gaat nog uit van nog eens vijftig jaar aardgasgebruik.

Jan Rotmans: hoogleraar duurzaamheid en transities, Erasmus Universiteit Rotterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden