Opinie

Nederland moet terug in voorhoede drugsdebat

Wietplanten.Beeld anp

HUGO VAN AALDEREN   Het inzicht dat criminalisering van drugsgebruik tot hoge kosten voor de maatschappij leidt, wint snel terrein. Als voormalig gidsland mist Nederland nu de boot, vindt Hugo van Aalderen.

De regering Obama heeft recentelijk aangekondigd de strafmaten voor drugsgebruik en drugshandel te verzachten. Daarmee komt de veertigjarige 'War on Drugs' eindelijk tot een eind. Het is een formalisering van de wereldwijde kentering die gaande is in de omgang met drugsgebruik.

Een paar voorbeelden: twee Amerikaanse staten, Washington en Colorado, hebben besloten de teelt van wiet te reguleren. Mexico en Colombia overwegen om in navolging van Uruguay cannabisgebruik te legaliseren.

Ook in Europa nemen landen als Tsjechië en Portugal stappen om drugsgebruik uit de criminele sfeer te halen. Nu duidelijk is dat deze oorlog niets opbrengt en slechts leidt tot grote maatschappelijke kosten, wijzigen steeds meer overheden hun koers.

Belangrijk hierbij is dat geen van deze overheden de heilstaat predikt. Drugsgebruik brengt risico's met zich mee, waarvan gezondheidsrisico's voor de gebruiker het zwaarst wegen. Door de nieuwe koers zullen deze risico's niet verdwijnen. Maar het inzicht dat criminalisering tot hoge maatschappelijke kosten leidt - overvolle gevangenissen, onbeheersbare illegale handel, gezondheidsrisico's ¿ wint snel terrein.

Uniek beleid
Dan Nederland. In de jaren zeventig van de vorige eeuw, waarin grootschalig en openlijk drugsgebruik wereldwijd sterk opkwam, was Nederland - in Europa althans ¿ de morele waakhond. Als klein en welvarend land ontwikkelde Nederland op tal van terreinen eigenstandig en progressief beleid. Nederland liep voorop met de legalisering van abortus, euthanasie en het homohuwelijk. In deze vrijzinnig liberale traditie kwam ook het Nederlandse drugsbeleid tot stand.

Van het eigenstandig cannabisbeleid tot aan het verspreiden van schone spuiten aan heroïnegebruikers ¿ Nederland ontwikkelde een uniek beleid, pragmatisch laverend binnen de speelruimte van internationale verdragen en vanuit de overtuiging dat botweg criminaliseren geen oplossing was voor een maatschappelijk probleem. Verstandig uitgangspunt daarbij: drugsgebruik is niet uit te bannen.

Wij maakten onderscheid in gevaarlijke en minder gevaarlijk drugs. Het bekendste voorbeeld is het Nederlandse coffeeshopbeleid, dat weliswaar met voor- en achterdeur een grote tweeslachtigheid kent, maar het gebruik van cannabis uit de criminele sfeer houdt. Met een focus op gezondheid en een open houding jegens de risico's leidde dat niet tot meer cannabisgebruikers per hoofd van de bevolking dan in het merendeel van onze buurlanden.

Drugstoerisme
De uitzonderingspositie zadelde Nederland met een aantal specifieke problemen op. De voor- en achterdeurconstructie is een beleidsmatig en juridisch gedrocht dat al veel langer meegaat dan beleidsmakers ooit hadden gedacht. Het schemergebied tussen legaal en illegaal waarin het cannabisbeleid zich heeft gepositioneerd, maakt het beleid kwetsbaar in het maatschappelijk debat.

Problemen die voortkomen uit de Nederlandse eigenstandige positie, zoals drugstoerisme, worden keer op keer aangegrepen om het beleid ter discussie te stellen. In een onbeholpen poging lokale overlast in te dammen is het cannabisbeleid verder aangekleed met de wietpas en het 'ingezetenencriterium' dat overigens staatsrechtelijk een dubieus precedent schept.

Hoewel dit beleid niet houdbaar lijkt, gaat het kabinet nog verder. De focus verschuift naar veiligheid, criminalisering en repressie. Het kabinet wil cannabis met een hoger THC-gehalte dan 15 procent op lijst 1 zetten, waarin deze stof strafrechtelijk wordt gelijkgesteld met heroïne. Daarbij werkt het ministerie van justitie hard aan een wetsvoorstel, waarbij ook de 'voorbereidende handelingen' - denk aan lampen en growkits - voor de teelt strafbaar worden. Wetenschappelijke onderbouwing voor dit wetsvoorstel ontbreekt.

Pragmatische aanpak
Beide maatregelen zijn moeilijk uitvoerbaar, maar ze drukken cannabisgebruik in de illegaliteit. Nederland lijkt blind voor het feit dat er wereldwijd erkenning komt voor de meerwaarde van een pragmatische aanpak. Een aanpak waarin Nederland zelf altijd voorop liep. Het is verbijsterend dat onze regering het roer omgooit. In plaats van de focus op criminalisering zou het kabinet de vruchten moeten plukken van bewezen effectief beleid. Nederland moet terug in haar voorhoederol in het mondiale debat over drugsbeleid en met internationale partners in discussie gaan over de meerwaarde van de Nederlandse aanpak.

Niet om hiermee drugsgebruik te propageren of de risico's te bagatelliseren. Wel om wereldwijd te komen tot een aanpak waarbij tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten realistische resultaten worden behaald die binnen handbereik liggen: een lagere drugsgerelateerde criminaliteit, een regulering van de kwaliteit en de verspreiding van cannabis, lagere maatschappelijke kosten en een betere gezondheid voor cannabisgebruikers.

 
Problemen die voortkomen uit de Nederlandse eigenstandige positie, zoals drugstoerisme, worden keer op keer aangegrepen om het beleid ter discussie te stellen.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden