Nederland moet niet meer, maar minder geld in promovendi stoppen

Het Rijk moedigde universiteiten aan om meer promovendi aan te nemen door ze daar financieel voor te belonen. Door deze perverse prikkel worden er veel meer promovendi opgeleid dan er arbeidsplaatsen zijn aan Nederlandse universiteiten Beeld ANP XTRA
Het Rijk moedigde universiteiten aan om meer promovendi aan te nemen door ze daar financieel voor te belonen. Door deze perverse prikkel worden er veel meer promovendi opgeleid dan er arbeidsplaatsen zijn aan Nederlandse universiteitenBeeld ANP XTRA

Een jonge wetenschapper heeft nauwelijks nog kans op een beurs, schrijft Trouw op 4 april. Er wordt terecht opgemerkt dat de competitie voor individuele beurzen bij de nationale onderzoeksfinancier NWO moordend is geworden, zegt Hans van Eyghen, promovendus filosofie aan de VU.

Van de 1126 aanvragen dit jaar werd slechts 14 procent gehonoreerd. Dat deze situatie op termijn niet houdbaar is hoeft weinig betoog.

In het artikel worden twee oplossingen genoemd. Universiteiten dienen aan voorselectie te doen zodat alleen de beste voorstellen worden ingediend bij NWO en er moet meer geld komen van de overheid.

Glazen bol

De eerste oplossing is er geen, maar verlegt het probleem. De competitie zal niet minder moordend worden als jonge wetenschappers voortaan twee selectierondes door moeten. Integendeel, wanneer elke Nederlandse universiteit slechts een beperkt aantal voorstellen mag doorgeven, zal de competitie zich deels verplaatsen naar de universiteit. Jonge wetenschappers zullen het moeten opnemen tegen hun collega’s om één van de gelukkigen te worden die doormag naar NWO.

Men hoeft geen glazen bol te hebben om te zien dat dit de werksfeer en collegialiteit niet ten goede zal komen. Zo is het nu gebruikelijk dat collega’s commentaar geven op elkaars onderzoeksvoorstellen en elkaar helpen die te verbeteren. Met een interne selectieronde komt dit wellicht onder vuur te liggen.

De tweede oplossing ligt voor de hand: met meer geld kunnen meer jonge wetenschappers worden aangenomen en vermindert de competitie. Hoewel meer geld voor onderzoek inderdaad ademruimte kan geven, is het de vraag of zoiets verdedigbaar is. Nederland komt net uit een lange economische crisis. Tijdens besparingen werd vooral de zorg hard getroffen. Op onderwijs werd ook gekort, maar het effect was niet zo voelbaar. De zware bezuinigingen in de zorg verklaren waarschijnlijk deels het dramatisch verlies van de PvdA bij de verkiezingen. Een nieuwe regering doet er goed aan eerst andere broodnodige investeringen te doen alvorens te investeren in onderzoek.

Kern van het probleem

De kern van het probleem is dat onderzoek misschien wel te veel geld krijgt in plaats van te weinig. Sinds 2000 is het aantal promovendi in Nederland meer dan verdubbeld. Als deel van het Europese Bolognaproces heeft Nederland ingezet op hoger onderwijs. Het Rijk moedigde universiteiten aan om meer promovendi aan te nemen door ze daar financieel voor te belonen. Door deze perverse prikkel worden er veel meer promovendi opgeleid dan er arbeidsplaatsen zijn aan Nederlandse universiteiten. De overheid heeft deze moordende competitie dus grotendeels zelf gecreëerd.

Zoals vaak was dit effect onbedoeld. Een achterliggend idee was dat promovendi ook nuttig kunnen zijn buiten de universiteit en zo bijdragen aan de omvorming van Nederland tot een kenniseconomie. Tijdens het promotietraject wordt er echter nauwelijks aandacht besteed aan vaardigheden voor een carrière buiten de academie. Promoveren geldt nog steeds als voorbereiding op een wetenschappelijke loopbaan.

Zolang dit niet verandert zijn promovendi met te veel. De oplossing is dus niet meer geld voor onderzoek maar eerder minder geld. Beloon universiteiten niet langer voor het aannemen van promovendi. Stap ook af van de idee dat promoveren een voorbereiding is op een wetenschappelijke carrière. Het moet mogelijk worden om promoveren te combineren met stages of opleidingen waar promovendi vaardigheden opdoen die nuttig zijn buiten de academie. Stop dus bovenal met symptoombestrijding en pak de kern van het probleem aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden