Review

Nederland moet blijven en eigen borreltafel eerst!

’A Clockwork Orange’ van d’Electrique en The Ex, 16/5 Hoorn, 17/5 Rotterdam, 18/5 Enschede, 20+21/5 Amsterdam, tournee t/m 6/6, 020-6164004 of www.delectrique.nl.

Even ziet rebel Alex er als een overjarige dansmarieke uit, met z’n baton geheven alsof hij aan het hoofd van een fanfare staat. Maar de muziek die Alex met zijn bende maakt, is van een andere hoempapa-orde. Alex verheerlijkt geweld, maar doet dat uit oprechte weerzin tegen de schijnheiligheid van de burgerij. Want het echte en gewiekste geweld, dat zit allicht niet bij straatbendes zoals die van Alex, maar bij die miljoenen burgerlijke jaknikkers, bij al die napratende middelmaat.

Anthony Burgess schreef zijn ’A Clockwork Orange’ als rauwe pastiche op de (onvolgroeide) Britse samenleving. In de verfilming van Stanley Kubrick lopen Alex en zijn trawanten in enorme luiers rond, drinken ze babymelk, dragen ze desondanks bolhoeden en spreken ze hun eigen brabbeltaaltje.

Zomer 2005 maakte toneelgroep d’Electrique met punkband The Ex een lokatievoorstelling van ’Clockwork’ voor het Over het IJ-festival in een uitgewoonde scheepswerf. Woest en vivant, maar ook alle windrichtingen uit meanderend.

De voor theaterzalen aangepaste ’Clockwork Orange’ die nu toert, heeft een strakkere regie (opnieuw Ola Mafaalani) en zelfs een liturgie. Er is een echte voorganger, die het geweld en het kabaal onverstoorbaar voorgaat en inleidt.

Woest en vivant is ook deze ’Clockwork’, al wordt er wat minder met gruis, meel en emmers gesmeten dan in de werfvoorstelling. Ook de geluidsgolven van The Ex zijn gestileerder, niet minder luidruchtig.

Als een messias der duisternis legt Alex uit dat een ’clockwork orange’ uit het cockney de opwind- en afspeelmens is die niet verder weet te komen dan politiek correct gedrag. Zijn jeugd slaat die mens gemakshalve over, die ’ittert bonkebonkebonk in rechte lijn weg’. ,,Als mijn zoon dref genoeg was om dat te begrijpen, zou ik hem dat uitleggen. Waarom wordt er altijd naar de oorzaak van verdorvenheid, en nooit naar de oorzaak van braafheid gevraagd?”

Alex en zijn miskies slaan zwervers in elkaar en verkrachten ’ontswabberde titska’s’ bij voorkeur op de slotakkoorden van Beethovens Freude!-symfonie nr. 9. Emmerladingen bloedrode verf gaan de lucht en rondte in, neerdwarrelende papiervellen staan voor de verwoesting van de bibliotheek van de overvallen schrijver.

Aan het slot wordt zelfs de zelfverkozen muziek Alex te veel: met een betonschaar knipt hij gitaarsnaren door.

Over de hele toneelbreedte valt gestaag maar volhardend een gordijn van regen. Nog is Alex’ woede niet gestild: strompelend in de regen begint hij een litanie tegen het burgerdom. ,,Ongelooflijk dat het Nederlandse luchtruim niet gesloten wordt van die opstijgende borreltaal: ’Als het maar weer gezellig wordt’. Nederland moet blijven en eigen borreltafel eerst!”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden