'Nederland loog tegen Papoea's'

AMSTERDAM - Nederland heeft eind jaren zestig nauw met Indonesië samengewerkt om ervoor te zorgen dat de voormalige kolonie Nieuw-Guinea zich gladjes zou aansluiten bij de republiek Indonesië. Garanties aan de Papoea's telden daarbij nauwelijks.

Dat concludeert de historicus dr. Hans Meijer van de Rijksuniversiteit Leiden. Hij bestudeerde vertrouwelijke, diplomatieke documenten uit de periode 1962-1969, afkomstig uit het privé-archief van de voormalige Nederlandse ambassadeur in Jakarta, Schiff.

De documenten werpen een nieuw licht op de toezeggingen die Nederland in 1962 aan de Papoea's deed toen het zijn kolonie afstond. ,,Naar buiten toe toonde Nederland zich sterk begaan met de Papoea's. Maar achter de schermen was het al direct vanaf 1962 'ons probleem niet meer'. Diplomaten zeiden dat letterlijk. Men wilde, pragmatisch, Indonesië te vriend houden. Nederland zou geen ophef meer maken'', zegt de werkzame onderzoeker. Meijer is gespecialiseerd in de Nederlands-Indonesische diplomatieke betrekkingen.

In 1962 stond Nederland, onder grote internationale druk, zijn laatste kolonië in Azië af. Als voorwaarde bedong de regering dat er een volksraadpleging zou komen. Nieuw-Guinea mocht pas aan Indonesië worden overgedragen nadat ook de Papoea's zelf in een 'Daad van Vrije Keuze' waren geraadpleegd. Premier De Quay zei dat Nederland de Papoea's ,,niet in de steek zou laten''. De Papoea's hadden van Nederland -vandaag precies veertig jaar geleden- net een eigen 'parlement' gekregen. De kolonie was op weg naar onafhankelijkheid.

Meijer concludeert dat Nederland achter de diplomatieke schermen nooit meer heeft aangedrongen op een eerlijk referendum, al beweerde de regering van wel.

VERVOLG OP PAGINA 5

Luns wilde geen wrijvingen

Meijer: Papoea's voelen zich met recht in steek gelaten

Nieuw-Guinea

VERVOLG VAN PAGINA 1

Meijer vond in het privé-archief van oud-ambassadeur Schiff stukken over een begin 1969 in Den Haag gesloten diplomatiek 'herenakkoord' tussen Nederland en Indonesië. In dat jaar zou eindelijk het referendum worden gehouden. Indonesië vroeg Nederland om vooral niet te kritisch te zijn over de uitvoering. ,,Luns beloofde dat'', zegt Meijer. ,,Hij wilde geen wrijvingen.''

Meijer vond ook notulen uit de ministerraad van februari 1969. Daarin erkent minister van buitenlandse zaken Luns onomwonden dat het dan op handen zijnde referendum een schijnvertoning is. ,,Indien de Papoea's de vrije keuze zouden hebben, is het wel zeker (dat zij), gezien hun behandeling, tegen Indonesië zouden stemmen. (...) Het enige wat Nederland kan doen is trachten Indonesië te bewegen een min of meer aanvaardbare schijn van een echte volksraadpleging op te bouwen.''

In mei 1969 troffen Luns en zijn Indonesische ambtsgenoot Adam Malik elkaar in het geheim in Rome. Na afloop gaven ze een communiqué uit waarin Nederland zei er 'alle vertrouwen' in te hebben dat Indonesië het referendum ,,volgens de regels zou uitvoeren''. In werkelijkheid had achter gesloten deuren Nederland opnieuw beloofd een oogje dicht te knijpen, als het bedrog niet te opzichtig zou zijn. Uiteindelijk stemde in de zomer van 1969 een groep van 1026 door Indonesië geselecteerde Papoea-kiesmannen vóór aansluiting bij Indonesië.

,,Ook bij de afhandeling bij de Verenigde Naties, eind 1969, heeft Nederland hand- en spandiensten verricht voor de Indonesische zaak'', zegt de historicus. ,,Over de tekst van de rede van Luns was uitgebreid vooroverleg. Luns wilde, al was het maar om het gezicht van Nederland te redden, zeggen dat er 'twijfel' bestond over de eerlijkheid van het referendum. Maar Indonesië accepteerde dat niet. En zo geschiedde: Luns zwakte het af tot 'enige twijfel'.''

Meijer zegt dat de Papoea's zich met recht in de steek gelaten voelen. In opdracht van de regering is ook de historicus prof. P.Drooglever bezig met een feitenonderzoek naar de Nederlandse rol bij de overdracht van Nieuw-Guinea. Hij heeft volgens Meijer opdracht gekregen om vooral geen haast te maken met zijn onderzoek. ,,Vanwege, nog steeds, de gevoelige diplomatieke relaties met Indonesië''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden