Nederland lokt Turkse reactie uit door minister naar herdenking Armeense genocide te sturen

Bij de honderdjarige herdenking in 2015 was de Franse president François Hollande als enige West-Europese leider aanwezig. Verder op de foto: de Armeense first lady, de presidenten van de oosters-orthodoxe landen Servië, Cyprus en Rusland en uiterst rechts de leider van de Armeens-Apostolische Kerk, Karekin II. Beeld AFP

Een Nederlandse minister moet in april aanwezig zijn bij de herdenking van de Armeense genocide in Jerevan. Die langgekoesterde wens van de ChristenUnie kan op steun rekenen van de drie andere coalitiepartijen VVD, CDA en D66. 

Ook gaat het parlement nog explicieter dan voorheen uitspreken dat er vorige eeuw sprake is geweest van een volkerenmoord. 

Het onderwerp ligt diplomatiek uiterst gevoelig, omdat Turkije fel tegen iedere vorm van internationale erkenning van de genocide is.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog vermoordde het Ottomaanse Rijk, voorloper van het moderne Turkije, anderhalf miljoen van zijn Armeense christelijke burgers. Wetenschappers zijn het er in grote meerderheid over eens dat het hier om genocide ging, maar de Turkse regering ontkent dit nog altijd.

Vanwege de diplomatieke gevoeligheid spreekt het kabinet niet van de Armeense genocide, maar wordt de term ‘de kwestie van de Armeense genocide’ gebruikt. Dat er nu een kabinetslid naar de herdenking gaat, is volgens ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind een belangrijke stap vooruit. “Daar wordt niet een ‘kwestie’ herdacht , maar een genocide.”

Eigenlijk zou Voordewind met steun van de coalitiepartners deze week een motie aan de minister van buitenlandse zaken voorleggen, maar vanwege het vertrek, afgelopen dinsdag, van Halbe Zijlstra gebeurt dit waarschijnlijk tijdens een debat volgende week. De Kamer vraagt de regering ook om in de toekomst iedere vijf jaar bij de herdenking in Armenië aanwezig te zijn.

De tekst loopt door onder de foto.

De herdenking in 2015. Beeld EPA

Door een minister naar de plechtigheid in Jerevan te sturen, zal Nederland in Europees verband voorop gaan lopen bij herdenking van de genocide. Bij de honderdjarige herdenking in 2015 was de Franse president François Hollande als enige West-Europese leider aanwezig. Frankrijk herbergt een omvangrijke Armeense gemeenschap en erkent ook de genocide expliciet. Verder waren er twee jaar geleden vooral leiders aanwezig van oosters-orthodoxe landen zoals Servië, Cyprus en Rusland.

Reactie Turkije

Turkije reageert doorgaans fel op een land dat stappen zet richting erkenning van de genocide. Toen het Duitse parlement dit twee jaar geleden deed, volgden tegenmaatregelen. Parlementariërs mochten geen bezoek meer brengen aan de Turkse luchtmachtbasis van waaruit Duitse straaljagers tegen Islamitische Staat opereerden. Uiteindelijk verplaatste Duitsland zijn missie naar een basis in Jordanië.

Die mogelijke Turkse reactie, op een moment dat de bilaterale betrekkingen tussen Ankara en Den Haag zich al op een dieptepunt bevinden, is voor Voordewind geen reden van zijn wens af te zien. “We mogen de geschiedenis niet ontkennen uit angst voor sancties. Ons land herbergt nota bene de hoofdstad van het internationale recht, dus we moeten niet bang zijn om ook hierin recht te doen. Wij erkennen de geschiedenis. Dat is iets anders dan het uitslaan van vijandige taal, zoals Turkije eerder richting Nederland deed.”

Net zoals de Duitse Bundestag dat deed, zal de Tweede Kamer in een tweede motie ook expliciet erkennen dat sprake was van een genocide. Een motie uit 2004 liet dat meer impliciet doorschemeren, door voorafgaand aan het woord genocide niet van een ‘kwestie’ te spreken.

Voor één wens heeft de ChristenUnie nog geen draagvlak in de coalitie gevonden. Het kabinet mag blijven spreken van de ‘kwestie van de genocide’ en hoeft dus niet tot expliciete erkenning over te gaan. Een regeringsuitspraak zou de hoofdprijs zijn, omdat op het internationale toneel de regering, en niet het parlement, namens een land spreekt. Maar een kabinetsafvaardiging betekent volgens Voordewind ook veel. “Deelnemen aan de officiële herdenking is een serieus signaal.”

Lees ook:

De Nederlandse musical 'Bloedbroeders' speelt zich af tegen de achtergrond van de Armeense genocide in 1915. De regisseur is van Turkse komaf en een acteur heeft Armeense voorouders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden