'Nederland lijdt aan efteling-isering'

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - De Nederlandse samenleving wordt geteisterd door een 'efteling-isering'. Volwassenen zijn de puberteit niet voorbij en geven hun verantwoordelijkheden in relaties en tegenover de maatschappij maar al te gauw op zodra ze het niet meer 'leuk' vinden.

Die kritiek uitte de Rotterdamse socioloog prof. A. Zijderveld gistermiddag bij de presentatie van het boek 'De verweesde samenleving' van oud-hoogleraar en tegenwoordig fulltime congresspreker Pim Fortuyn.

In het boek roept Fortuyn de opstandige generatie van de jaren zestig op, haar verantwoordelijkheid eindelijk te aanvaarden en normen en waarden te stellen in een samenleving waar de individualisering dreigt door te schieten tot egoïsme. Voor het bedenken van nieuwe normen en samenlevingsvormen verwacht hij vooral veel van de kerken en het CDA, immers de schatbewaarders van het geestelijk erfgoed waarop de Europese cultuur gestoeld is: jodendom, christendom en humanisme.

Het 'pretparksyndroom' dat Zijderveld in Nederland en elders in de westerse wereld ontwaart, uit zich bijvoorbeeld in het feit dat het weekeinde steeds belangrijker en het werk onbelangrijker wordt. Verder citeerde Zijderveld met instemming de pedagoge Lea Dasberg, die vindt dat ouders tegenwoordig kinderen veel te kinderlijk behandelen.

“We onthouden ze de verantwoordelijkheden die ze, hoe kleinschalig ook, al zeer snel moeten leren kennen, en verwennen ze als troeteldiertjes. De opvoeding verwordt dan tot het klaarstomen voor de maatschappij als een grote, leuke Efteling. Natuurlijk is de echte wereld daarbuiten - de wereld van banen en werkloosheid, van maatschappelijke conflicten, van macht en machtsstrijd - helemaal geen Efteling. En menige jongere, jong volwassene en oudere jongere raakt dan ook vroeg of laat het spoor bijster. De verzorgingsstaat moet dan vervolgens deze verweesden met uitkeringen opvangen.”

Opdringen

Veel ouders-van-nu zijn volgens Zijderveld de puberteit nooit doorgekomen. “Ze dringen zich aan hun kinderen op als hun beste vrienden. Het in vele opzichten noodzakelijke en leerzame generatieconflict is zo niet meer mogelijk.”

Hij verweet de politici medeschuldig te zijn aan de eftelingisering van de samenleving, door mee toe doen aan kinderachtige spelletjes op de televisie in plaats van zich toe te leggen op het politieke handwerk. En de parlementaire pers, zeker die van de televisie, brengt alles wat op het Binnenhof gebeurt als spektakel en entertainment, foeterde Zijderveld. “Als dan al gauw blijkt dat al dat gepraat en gezwoeg in en om het kabinet en het parlement helemaal niet zo 'leuk' is en de bevolking zich teleurgesteld tot het echte entertainment wendt, roept men verschrikt dat er een 'kloof tussen burgers en politiek' is ontstaan. Met een volwassen democratie heeft dit weinig meer te maken.”

Willen Fortuyns hoge verwachtingen van de kerk uitkomen, dan zullen christenen eerst een voorbeeld moeten nemen aan de moslim-gemeenschap in West-Europa die 'trouw en fier' zijn cultuur en godsdienst bewaart, zei de Amsterdamse priester dr. Antoine Bodar. Ten onrechte zijn veel christenen sinds de jaren zestig “de eindeloze relativiteit van de wereldgodsdiensten” aan gaan hangen. Relativisme getuigt volgens hem “van minachting jegens godsdienstigheid, een laatdunkendheid die zich laat vergezellen door onachtzaamheid en verwaarlozing. Cultuurrelativisme en geloofsafval leiden, mits te ver doorgevoerd, tot cultuurverlies.”

Oud-bisschop H. Ernst van Breda pleitte ervoor, de ethiek tot uitgangspunt te nemen in opvoeding en publiek debat, in navolging van de joodse filosoof Levinas. Ernst ontkende dat hij daarmee de religie inruilt voor de ethiek. “De ethiek is geen vervanging, maar toegang tot de godsdienst. De ethische relatie, waarin ik mijn op mijzelf gerichte bestaan verander in een bestaan van toewijding, als reactie op de roep die in het gelaat van de ander tot mij komt, geeft niet alleen kennis van de mens, maar ook kennis van God. Ethiek is een optiek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden