Nederland levert verdachten genocide uit aan Rwanda

Volkerenmoord Vanwege twijfels over een eerlijk proces in Rwanda werden verdachten van de genocide eerder in Nederland berecht. Na toetsing bij rechtbank en Hoge Raad worden ze nu toch uitgezet.

Zaterdagavond tien over zeven landde het KLM-toestel met aan boord Jean Baptiste M. en Jean Claude I. op het vliegveld van Kigali. Het tweetal werd vervolgens geboeid afgevoerd naar een speciale afdeling van de gevangenis in de Rwandese hoofdstad.

De vlucht van zaterdag betekende niet alleen dat de mannen hun vrijheid verloren, maar is ook een markering van het veranderde beleid in Nederland bij het uitleveren van verdachten van de genocide die in 1994 plaatsvond. Verdachten van die volkerenmoord die naar Nederland waren gevlucht, werden eerder voor de Nederlandse rechter gebracht. Van een uitlevering aan Rwanda kon geen sprake zijn, daarvoor werd er te veel getwijfeld aan de kansen op een eerlijk proces in Rwanda.

De 40-jarige Jean Claude I. woonde jarenlang in Voorburg. Hij zou, zo luidt de aanklacht, leider zijn geweest van de zogeheten Interahamwe militie en in die rol heeft hij aanvallen uitgevoerd op Tutsi's. Ze werden opgejaagd, uit hun huizen gehaald en gedreven naar plekken waar ze uiteindelijk werden afgemaakt. Niet zelden werden slachtoffers levend begraven, zo luidt de gruwelijke verdenking. Op 11 april 1994 bestormden de milities het terrein van de technische school in Kigali. Er vielen in een keer duizenden doden. Voor die verdenkingen deden de Rwandese autoriteiten op 25 september 2013 een uitleveringsverzoek.

Een jaar eerder werd eenzelfde verzoek gedaan voor Jean Baptiste M. (57). In 1999 wist hij naar Nederland te komen en werd hij hier herenigd met zijn gezin. In 2007 kreeg hij een verblijfsvergunning.

Die werd vier jaar later echter ingetrokken. De Immigratie en naturalisatiedienst (IND) zag te veel redenen om hem niet voor een verblijfsvergunning in aanmerking te laten komen. M. zo luidt het uitleveringsverzoek zou als politiek leider van een extremistische Hutu-partij betrokken zijn geweest bij het opstellen van dodenlijsten, van het leveren van wapens en van aanvallen op Tutsi's. In januari 2014 werd hij in Nederland aangehouden.

Rwandese rechtssysteem

Volgens commentaren in de Rwandese pers, zoals KTpress, hebben beide mannen vervolgens elke mogelijkheid in Nederland benut om aan een proces in Rwanda te ontsnappen. Beiden hebben zich inderdaad stevig verzet tegen hun uitlevering. Ze vreesden dat een eerlijk proces in Rwanda onmogelijk zou zijn. De verzoeken tot uitlevering werden bij de rechtbank en de Hoge Raad getoetst. De rechtsgangen leidden er uiteindelijk toe dat de minister van veiligheid en justitie besloot op het uitleveringsverzoek in te gaan.

Nog even leek het tij te keren toen de rechter in kort geding vond dat een eerlijk proces niet haalbaar was omdat rechtsbijstand voor de beide verdachten niet voor handen was. Volgens advocaat Bart Stapert is het besluit van de minister ook tegen de wens van de Tweede Kamer. Een krappe meerderheid wil nog altijd berechting in Nederland.

Stapert haalt ook de Nederlandse officier van justitie Martin Witteveen aan. Die heeft het Rwandese rechtssysteem een jaar lang kunnen volgen en kwam volgens Stapert niet tot een andere conclusie dan dat eerlijke berechting kansloos is.

Nederland wil geen veilige haven zijn voor oorlogsmisdadigers en speurt actief naar verdachten en levert die uit aan het land waar de misdaden zijn gepleegd. In het geval van Rwanda doen ook Denemarken, Noorwegen en Zweden dat. Echter, Frankrijk en België leveren geen verdachten uit aan Rwanda.

andere verdachten in nederland

Volgens de Rwandese dienst die daders van de genocide uit 1994 tracht op te sporen, zitten er nog 15 verdachten in Nederland. Het ministerie van Veiliheid en Justitie en het Openbaar Ministerie willen dat cijfer niet bevestigen omdat het hier gaat om opsporingsinformatie. Bij de genocide die duurde van april tot half juli 1994 kwamen tussen de 500.000 en 1 miljoen Tutsi's en gematigde Hutu's om. Het Rwanda Tribunaal kwalificeerde de moorden als genocide.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden