Nederland leest De Grote Eén

Uit de vergetelheid hoeft W.F. Hermans nog niet te worden gehaald. Zijn naam circuleert nog steeds op leeslijsten van middelbare scholieren, zijn boeken worden nog altijd herdrukt. Maar een gangbaar gespreksonderwerp is zijn werk niet meer.

Daar komt verandering in, als het aan de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) ligt. Die deelt 'De donkere kamer van Damokles' gratis uit tijdens de zevende editie van 'Nederland leest' in november.

Is het niet een beetje een saai boek om met zijn allen te gaan lezen?

Juist niet, denkt Gijs Schunselaar, adjunct-directeur van CPNB. "Het is niet alleen een mooi boek, maar in dit geval ook nog eens heel spannend. Ik vind het zelfs een van de beste thrillers ooit geschreven."

De thriller in een notendop: sigarenhandelaar Osewoudt voert tijdens de Tweede Wereldoorlog opdrachten uit voor zijn dubbelganger, de verzetsman Dorbeck. Na de oorlog overheerst de twijfel: bestond de dubbelganger echt of was hij slechts een hersenspinsel? Was Osewoudt een verzetsheld of een landverrader?

Het boek deed bij het verschijnen in 1958 nogal wat stof opwaaien. Sommige critici noemden het een meesterwerk. Maar Hermans' sombere wereldbeeld, zijn schildering van het verzetsdecor, zijn sarcasme ten opzichte van het socialistisch idealisme, schokten.

Nog steeds roept het werk discussie op, vindt Schunselaar: "De twijfels in het boek confronteren je met jezelf: kun je de waarheid wel kennen? Wat is goed en fout?"

Hermans wordt doorgaans onder 'De Grote Drie' van de naoorlogse Nederlandse literatuur geschaard, samen met Harry Mulisch en Gerard Reve. De vraag is steevast waarom Jan Wolkers of Hella Haasse niet tot dit exclusieve gezelschap zouden mogen behoren. Schunselaar ziet niet veel in dat debat. "Ik zie liever elk jaar De Grote Eén. De Grote Eén van dit jaar is dan W.F. Hermans."

Waarom moet Nederland dit jaar juist deze Grote Eén lezen? "Hermans heeft een bijzonder imposant oeuvre van romans, essays, poëzie, polemieken en brieven geschreven. In al dat werk zie je dat Hermans een bijzonder misantropisch, somber wereldbeeld had. Dat maakt zijn werk voor veel mensen zo bijzonder. Hij raakt altijd essentiële thema's aan."

Niet alleen zijn werk was opvallend, ook de man zelf. Hermans vertrok als lector van de Universiteit van Groningen na een ruzie - inspiratie voor 'Onder professoren'. Hij weigerde diverse prijzen, waaronder de P.C. Hooftprijs voor zijn hele oeuvre, nadat bleek dat hij 10.000 gulden minder kreeg dan hem in eerste instantie in een brief was beloofd.

"Hij was niet onomstreden en ging, waar hij dat nodig vond, de discussie aan. Een aansprekend figuur, in combinatie met zijn heerlijk geschreven boeken. Ik hoop dat meer mensen hem leren kennen en door dit gratis boek op het spoor worden gezet van misschien nog een ander boek."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden