column

Nederland kan wel een Macron of Trudeau gebruiken

Rob de Wijk Beeld Foto: Jörgen Caris

Justin Trudeau in Canada, Emmanuel Macron in Frankrijk en Leo Varadkar in Ierland. Zijn dit voorbeelden van het nieuwe type leider in de westerse wereld? Het zou maar zo kunnen.

In mijn laatste boek voorspelde ik dat een hele generatie politici van het toneel zou worden gevaagd, omdat ze geen antwoord hebben op de grote uitdagingen van deze tijd. Mijn redenering was dat het de laatste eeuwen niet eerder is voorgekomen dat zoveel uitdagingen samenvallen: klimaatverandering, onrust in het Midden-Oosten en Afrika die tot een vluchtelingencrisis leidde, terroristische aanslagen, oplopende spanningen met Rusland en de verschuiving van de economische, dus politieke macht naar China, waardoor de wereld ingrijpend verandert en het Westen niet langer bepalend in de wereld is. De economische crisis heeft dit veranderingsproces versneld en tastte de welvaart van grote groepen, inclusief de middenklasse, aan.

Op dit soort uitdagingen wordt in de geschiedenis op twee manier gereageerd: vasthouden aan het oude of aanpassen. Uiteraard is aanpassen noodzakelijk, maar aanpassen doet pijn. Traditionele partijen die uitgaan van ideologische beginselen missen aanpassingsvermogen.

Communisten, socialisten en traditionele liberalen benadrukken waarden die in diskrediet zijn geraakt: het communisme en socialisme door de ondergang van de Sovjet-Unie en het neoliberalisme als gevolg van de financiële crisis. Ook de ideologie van nationalisme en protectionisme van radicaal rechtse en linkse populisten heeft geen antwoord. Die partijen kijken slechts terug en willen houden wat er te behouden is.

 Nieuwlichters

Maar de nieuwe realiteit ontkennen helpt niet. Het is dringend tijd voor iets nieuws. En dat is precies wat Trudeau, Macron en Varadkar begrijpen. Ik zou ze nieuwe liberale pragmatisten willen noemen. Maatschappelijk zijn ze liberaal. Trudeau noemt zich een ‘feminist’ en wekte de woede van conservatieve katholieken over zijn abortusstandpunt. Macron steunt tegen de zin van veel Fransen homorechten en Varadkar is openlijk homo. Sociaal-economisch zijn het compromisbereide, op de buitenwereld gerichte politici, op wie geen etiket valt te plakken, en die op een pragmatische wijze liberale beginselen in een sociaal jasje verpakken. Zij begrijpen dat ze mensen mee moeten krijgen in aanpassingen die pijn doen.

Macron zet in op verkleining van de overheid, verlaging van de belastingen en verandering van de starre Franse arbeidsmarkt door deze flexibeler te maken. Hoe de nieuwe leiders hun ideeën in de praktijk brengen, is afhankelijk van de situatie van hun land. In Frankrijk met zijn enorme staatsschuld en hoge werkloosheid is een andere aanpak vereist dan in een land waar de boel beter op orde is. Waar het om draait is hun houding in de politiek.

Kiezers beginnen dit te begrijpen. In Frankrijk hebben die zich afgekeerd van de traditionele partijen omdat ze geen oplossing hebben. Tegelijkertijd zijn de kiezers bevreesd voor nieuwlichters. Daarom blijven ze massaal thuis en kiest de rest overweldigend voor Macron.

Wie zal de nieuwe Macron of Trudeau van Nederland zijn? Jesse Klaver? Absoluut niet, ondanks zijn meet-ups. Klaver is representant van een links-ideologische getuigenispartij die niet past bij het nieuwe pragmatische liberalisme van het midden, waar D66 nog het dichtste bij in de buurt komt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden