Nederland kan nog veel leren van Hollywood

Addy Weijers vond in de VS de antwoorden op vele vragen over de prioriteiten die daar aan tv-drama worden gesteld. Wil Nederland zich daaraan spiegelen dan zal dat, denkt hij, op veel terreinen een totaal andere aanpak betekenen. Een van de zaken die Nederland van de Amerikanen zou moeten overnemen is afzien van het laten schrijven van een dramaserie door één auteur, hoogstens twee.

FRED LAMMERS

“Door een serie toe te vertrouwen aan een schrijversteam win je aan kwaliteit. Aan de andere kant moeten schrijvers meer naar waarde worden geschat. Dat zij, zoals nu gebruikelijk is, na het schrijven van een script er nauwelijks meer aan te pas komen, is uit den boze. Ze worden vaak zelfs van de set geweerd als ze hun tekst hebben ingeleverd. Dat heb ik zelf ondervonden in 'Plantage Allee'. Schrijvers komen, als ze het eindproduct op de televisie zien, vaak tot de teleurstellende conclusie dat ze weinig meer van hun bedoelingen herkennen. Hun geesteskind is verknald door zwakke regisseurs die het beter denken te weten en het kiezen van de verkeerde acteurs. Dat je in Nederland alsmaar hoort dat er zulke slechte scenario's worden geschreven, vind ik daarom vaak te gemakkelijk geredeneerd.”

In de VS zul je tevergeefs zoeken naar de eenzame schrijver die op een zolderkamertje aan zijn briljante scenario werkt. Daar ontstaat een scenario in teamverband. Weijers: “Soms werken er wel 25 schrijvers aan in gemeenschappelijke sessies. Voor een scenario bestaat een heilig respect. Daar mag niemand meer aan tornen. Iedereen draagt ideetjes aan hoe het wel of niet zou moeten lopen met gebeurtenissen en vooral plots, het pitchen. Dat is ideeën mondeling aan elkaar verkopen. Je probeert je idee zo naar voren te brengen dat je collega-schrijvers er enthousiast over zijn. Een van de teamleden, en dat hoeft niet noodzakelijkerwijs degene te zijn die met het idee is gekomen, gaat er verder mee aan de slag. Hij of zij krijgt dan het story-credit. De anderen werken er wel aan mee om zo'n serie verder uit te werken. Maar degene die de eerste verhaallijn uitwerkt, heeft het gemaakt en wordt ernaar betaald.”

“In Amerika winnen mensen Emmy Awards met scenario's waarin bijna geen woord door henzelf is geschreven. Schrijvers worden in Amerika vorstelijk betaald. Maar artistieke pretenties kunnen zij zich niet veroorloven. De centrale figuur waarmee zij krijgen te maken is de executive-producer. Die draagt de eindverantwoordelijkheid voor het scenario en de uitvoering ervan tot een uitzendklaar product. Hij stelt de medewerkers van de serie aan, zoals de cameraman. Zo'n figuur wordt in de VS belangrijker gevonden dan een regisseur. Een cameraman is immers verantwoordelijk voor de stijl van filmen en de continuïteit ervan. Regisseurs wisselen vaak per aflevering. Die executive-producers worden dan ook als goden geëerd.”

Aan de pilot, een eerste aflevering van een beoogde televisieserie, wordt in Amerika miljoenen besteed. Vaak is dat weggegooid geld, want slechts een klein percentage haalt de eindstreep en brengt het tot een goedlopende serie. Om zoveel mogelijk kans te hebben met een blijvertje te komen worden van pilots minstens acht versies gemaakt en soms in de dertig. Een uiterst flexibele houding is dan van alle betrokkenen gewenst. Ideeën worden vaak drastisch aangepast, zo ook de karakters. Weijers: “In 'NYPD-Blue', bij ons 'New York Police', begon Dennis Franz in een ondergeschikte rol. Hij zou in de eerste aflevering al sterven. Maar toen ze bij het draaien zagen hoe schitterend hij het aanpakt en wat voor een prachtige acteur hij is, gooiden ze het concept radicaal om. Dennis loopt nu al jaren mee en is in de serie de absolute hoofdpersoon geworden.”

In Nederland doet zich dat ook wel voor. 'Zeg 'ns Aaa' was een serie die werd opgezet rond Sjoukje Hooymaayer. Carry Tefsen trok echter alle aandacht naar zich toe.

De casting wordt in Amerika zo belangrijk gevonden dat ze op het laatste moment personages soms helemaal veranderen als ze geen geschikte acteur kunnen vinden voor een bepaalde rol. “Bij alles wordt er rekening mee gehouden dat als een acteur in de praktijk niet goed functioneert je hem of haar er gemakkelijk uit kunt schrijven. Dat gebeurt dan ook regelmatig. Ze modderen niet lang aan. Met het ontslaan van acteurs zijn ze in Amerika heel makkelijk. Voordat je het weet, vlieg je er weer uit. Acteur zijn is in de VS een onzeker bestaan. Er is zo'n enorm aanbod dat slechts vijf procent van de acteurs en actrices werkt. Alleen de heel goeden komen er bovendrijven. Wat mij vooral opvalt in Amerika is dat acteurs in een andere rol echt totaal anders zijn. Hier is het toch in veel gevallen meer van hetzelfde.”

Maar slaan acteurs aan bij het publiek, dan worden ze extreem machtig en kunnen ze gigantische honoraria vragen. “Als je in een serie een rol van betekenis gaat spelen, stijgt je marktprijs snel en word je binnen de kortste tijd heel duur. In Hollywood wordt macht uitgedrukt in geld. Zo vragen de zes hoofdacteurs in 'Friends' nu honderdduizend dollar per aflevering per persoon en ze krijgen dat geld ook.

In vergelijking met de VS worden in Nederland scenarioschrijvers erg slecht betaald. Het basissalaris van een Nederlandse acteur is echter hetzelfde als dat van een Amerikaanse acteur. “Het deel van het budget dat in Amerika aan het schrijven van een serie wordt besteed, is veel hoger dan bij ons. Onze cultuur is anders. Wij willen in dramaseries als 'Tijd van leven' dat een auteur een stempel op zo'n product kan drukken, omdat wij dat een belangrijke culturele uiting vinden. In Amerika maken ze dat soort programma's niet omdat zo'n persoonlijk stempel daar niet haalbaar is. Een tiendelige serie schrijven gaat nog, maar het is niet vol te houden als persoonlijk schrijver jaar in jaar uit 26 afleveringen te schrijven.”

Dramaseries zoals de Nederlandse publieke omroep die maakt zoals 'De Partizanen', 'Dagboek van een herdershond', 'Terug naar Oosterdonk' en nu weer 'Oud geld', komen in Amerika weinig voor. “De industrie in Amerika is gericht op het maken van langlopende series. Als je eenmaal het vertrouwen van de kijker gewonnen hebt voor een serie probeer je die in stand te houden totdat de rek er helemaal uit is. In kortlopende miniseries zien ze geen brood. Dat zie je aan 'Dallas' en 'ER', die het jaren uithouden. Ze hebben daar standaardformules voor. Na 66 afleveringen begint een serie financieel interessant te worden. Dan kun je die heel goed verkopen aan lokale kabelstations. Die gaan zo'n serie dan herhalen. Maar dan moeten ze even vooruit kunnen. Daarvoor is 66 het getal waarvan men uitgaat. Als een serie de 66ste aflevering beleeft, wordt de vlag altijd uitgestoken. Vanaf dat moment is alles wat er mee gebeurt pure winst.”

“In Amerika is televisiedrama iets dat alsmaar doorgaat. Van de lopende series houdt 85 procent het jarenlang uit. En dat zonder dat het rommel wordt. Wat ik heel opmerkelijk vind in Amerika is dat de series die daar populair zijn, zoals 'ER', zo'n enorm hoog niveau hebben. De series die in Nederland populair zijn, zoals 'Goede tijden, slechte tijden', worden hier op prime time uitgezonden. In Amerika komen soaps overdag op het scherm, omdat ze op prime time de zaak niet kunnen trekken. Wat dat betreft hebben Amerikaanse kijkers een wat betere smaak. Er wordt wel altijd geroepen dat Amerika zo commercieel is, en ze hebben daar ook een hoop rotzooi, maar bijna alle populaire comedies in Amerika, zoals 'Cheers' en 'Roseanne', zijn van een enorm hoog gehalte.”

“'ER' heeft in Amerika een marktaandeel dat schommelt tussen de 35 en 40 procent. In Nederland wordt het goed bekeken, maar het haalt toch niet de kijkdichtheid en waardering van Amerika. Een successerie als 'Goede tijden, slechte tijden' komt op zeventien procent. Op zich is het opmerkelijk dat zoveel Amerikanen op 'ER' afstemmen, want het is geen gemakkelijk product. Het heeft soms veertien verhaallijnen in één aflevering. Het gaat razendsnel. Dat pleit voor de intelligentie van de Amerikanen. Als je dat succes vergelijkt met 'Pleidooi', daar keek maar vijf procent naar. Dat is erg laag terwijl het toch een serie was die goed in elkaar zat.”

De tegenvallende belangstelling voor een interessante serie als 'Terug naar Oosterdonk' schrijft Weijers toe aan het feit dat de kijkers die zien als een Belgische serie. “'Tijd van leven' was destijds de meest succesvolle serie, op de soaps na, terwijl het in het dialect was en heel erg traag gefilmd. Het droeg duidelijk het stempel van: wij vinden dat we dit moeten maken. En toch werd het populair. Dat succes was, denk ik, te danken aan het feit dat het erg goed was geschreven en geregisseerd en goed geacteerd. Er is heel lang aan gewerkt om die serie optimaal te krijgen. Er was bij hoge uitzondering ook intens overleg tussen de scenarioschrijver en de regisseur. Dat is er aan af te zien. Het ging bovendien over normale mensen. Een nadeel van 'Pleidooi' was dat het allemaal toch een soort, om het onvriendelijk te zeggen, D66-ers uit een hogere klasse betrof. Ik houd meer van down to earth-karakters, niet mensen uit zo'n hoog milieu. Series met mensen zoals negen van de tien Nederlanders zijn, die zich geen zorgen hoeven te maken over de vraag of ze tonnen of zelfs miljoenen zullen erven.”

Voorspellen of een serie aanslaat kan niet, vindt Weijers. “Je kunt niet zeggen: ik stop deze ingrediënten erin en dan krijgen we een succesvol product. Je kunt wel zeggen dat als een bepaald concept voor een serie als 'Toen was geluk heel gewoon' aanslaat, je binnen dat stramien moet blijven schrijven. Dat verklaart het succes van 'Zeg 'ns Aaa'. Maar hoe je kunt zorgen dat kijkers van personages gaan houden, blijft de vraag. We weten dat niet precies, al hebben we er wel ideeën over. Zelf heb ik er een hekel aan als mensen heel slecht zijn en ik niet snap waarom ze zo slecht zijn.

Ik heb er ook een hekel aan als mensen als personages het type ideale schoonzoon zijn en dat blijven. Mensen behoren zwakheden te hebben, dan herken je er wat in. Je wilt gewoon niet naar de absolute held kijken en evenmin naar de absolute slechterik. Bij 'Unit 13' heb ik vaak het gevoel dat het net Bassie en Adriaan is. Schurken zijn slecht omdat ze nu eenmaal slecht zijn, terwijl het toch zeer interessante personages kunnen zijn. Kijk maar naar de Godfathers. Dat zijn allemaal puur slechte mensen en toch begrijp je iets van ze. Hoe slecht JR in 'Dallas' ook is, toch begrijp je dat die man alles doet om maar liefde te krijgen van zijn vader. Je hoopt dat hij geweldig op zijn sodemieter zal krijgen, maar toch heeft hij iets dat je herkent. Het knappe in 'Toen was geluk heel gewoon' is dat er bijna geen grappen in worden gemaakt, de situatie is gewoon grappig. Die aanpak is erg Amerikaans.''

Wat Addy Weijers in de VS opviel is dat politieseries populair blijven. Dit in tegenstelling tot series over advocaten. Zelf werkt Weijers op het ogenblik ook aan een politieserie. Het zal wel 2000 worden eer daar iets van is te zien. Wat Nederland volgens Weijers zo snel mogelijk van de Amerikanen zou moeten overnemen, is grotere budgetten uittrekken voor het schrijven van dramaseries. “En ons spiegelen aan hun aanpak van langlopende series. Wij maken een soort speelfilms in tien afleveringen. Een speelfilm is een éénmalig, uniek product. Des televisies is dat het evenals een krant steeds weer terugkomt. Dat verklaart het succes van soaps, het steeds weer een nieuwe richting inslaan. In Amerika begrijpen ze de aard van het medium beter.”

En wat wij vooral niet moeten overnemen van de Amerikanen is de beperkte visie op de wereld. “We moeten ook geen series gaan maken die op een populair item zijn gefocust, zoals 'Baywatch' en 'Silk Stalkings', waarbij het alleen maar om seksuele uitstraling gaat. Amerikanen zijn ontzettend hypocriet. Dat moeten we ook zeker niet overnemen. Er mag niks en dus suggereer je meer en meer. Blote billen blijven zolang in beeld tot je eindelijk kunt zien dat de dame in kwestie toch iets aan heeft. Dan kunnen ze je niets maken, want ze heeft immers een slipje aan. Die hypocrisie is verschrikkelijk. Ze gedragen zich soms als kinderen van zes. Hun charme is echter weer dat ze zo open zijn en geen geheimen hebben over hun privé-leven. Preuts met betrekking tot seks en open als het over geld en zo gaat.

Bij ons lopen we topless over het strand, maar niemand mag weten wat we verdienen.''

De Amerikanen in Hollywood zijn op hun beurt jaloers op Nederland. “Dat bij ons schrijvers kunnen zeggen hoe het moet gebeuren en dat men daar dan niet aankomt. Dat wij bij de publieke omroep geen rekening hoeven te houden met het marktaandeel, dat je kunt maken wat je interessant vindt inplaats van wat commercieel scoort wekt eveneens verbazing. Dat moeten we ook beslist zo houden. We moeten televisie blijven maken voor alle leeftijdsgroepen. Ouderen hebben daar evenveel recht op als yuppen, ook al hebben die meestal meer geld uit te geven. We betalen in Nederland allemaal evenveel kijkgeld. Dan mag het er uiteindelijk niets toe doen wat de grootste gemene deler is. Ik ben er op tegen dat de publieke omroep zegt dat ze ook de jeugd wil hebben. Ik zeg niet dat je er niks voor moet doen, maar de jeugd heeft Veronica. Iemand van 70 heeft net zoveel recht op een programma dat hen aanspreekt als iemand van 25.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden