Nederland is straks geen domineesland meer (Gerectificeerd)

De dominee en de pastoor worden zeldzaam. De terugloop in roepingen en de leegloop van kerken maken dat Nederland minder een domineesland wordt.

Zowel de protestantse als de rk dienaren des Woords worden steeds schaarser. De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) kent op dit moment 2197 predikanten, ruim een kwart minder dan in 1990. Aan rk zijde is de ontwikkeling nog sterker: het aantal actieve priesters is de afgelopen vijfentwintig jaar gehalveerd. Als deze trend zich doorzet, zijn er over een kwarteeuw geen priesters meer en nauwelijks nog dominees.

De oorzaken zijn bekend: de ontkerkelijking neemt toe, het aantal theologiestudenten loopt terug.

De 'volledige' geestelijke wordt zeldzamer, ten gunste van de parttimer. En van de pastoraal werker. Aan protestantse zijde zijn er ongeveer 1000, de rk kerk telt er volgens de recentste cijfers (uit 2002) 774. Deze niet-academisch geschoolde kerkelijk werkers houden zich veelal bezig met jeugdwerk en pastoraat. Zij zijn niet bevoegd om voor te gaan in de viering van de eucharistie of het Heilig Avondmaal.

Sinds de Reformatie dienen protestantse dominees een academische theologiestudie te hebben afgerond. Daarmee kunnen zij aan de slag in een kerkelijke (wijk)gemeente die grotendeels autonoom is.

Deze traditionele definitie van het predikantschap werd onlangs op de vergadering van de protestantse synode (landelijke kerkvergadering) ter discussie gesteld: is de huidige tijd niet geschikter voor multifunctionele teams van predikanten en pastoraal werkers die samen meerdere gemeentes dienen?

Dat mag zo zijn, maar het onderscheid tussen predikant en pastoraal werker moet scherp blijven. ,,De essentie van het predikantschap zoeken we in het openbare ambt van Woord en Sacrament'', stelt een adviesrapport dat de synode liet opstellen. Oftewel: alleen de academisch geschoolde theoloog houdt het exclusieve recht om de sacramenten te bedienen.

Voor taken die niet direct te maken hebben met 'Woord en Sacrament' zijn hbo-opgeleide pastoraal werkers geschikt. Zij kunnen zich nuttig maken op het gebied van bijvoorbeeld kerkmuziek, pastoraat en godsdienstonderwijs.

Door de taken van de predikant en de pastoraal werker duidelijk te scheiden, denkt de PKN in beide professies 'vakmensen' te krijgen. Of het probleem daarmee wordt opgelost, blijft de vraag.

Christiaan Rensink, directeur van de Bond van Nederlandse Predikanten, staat 'flegmatiek' tegenover de dalende trend van het aantal predikanten. Maar, zegt hij, negatief hoeft die neergang niet te zijn. ,,Omvang is een institutioneel gegegeven. Belangrijker is het geestelijke aspect: dat de kerk present is in de wereld, bij rouw en trouw.''

Met minder mensen kan de 'kwaliteit' van de kerk ook op peil blijven, denkt Rensink. ,,Als je maar zichtbaar blijft. We moeten voorkomen dat mensen gaan vragen: de kerk, waar was die ook alweer voor?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden