Nederland is 's nachts te licht

RHEDEN - Natuur wordt leuk als het donker wordt, zegt Jan Gorter, duisternisspecialist van Natuurmonumenten. Schimmen, geluiden, geuren; een zuchtje wind van een vleugelslag -in het duister zorgt de natuur voor extra spanning.

Het is maanloos, maar toch wil het in nationaal park de Veluwezoom niet echt donker worden. Arnhem werpt een lichtkoepel op en als je je omdraait, schemert Apeldoorn door de stammen. Het industrieterrein en de wegen liggen kilometers weg, maar zijn vanaf het uitkijkpunt scherp zichtbaar. De lampen van een schijnen als heldere sterren.

Jan Gorter: ,,Bijna nergens is het hier nog echt donker; overal zie je wel kunstlicht. De uitstraling ervan is in Europa de laatste 25 jaar jaarlijks met zes tot negen procent toegenomen en die trend zet nog door. De sterrenhemel is in veel delen van Europa steeds slechter te zien. Er groeit een generatie kinderen op die nog nooit de Melkweg heeft gezien. Veel mensen vinden dat een verschraling van het leven.'

Al dat nachtelijk kunstlicht heeft negatieve effecten, zoals op de gezondheid van mensen. ,,Als je de nacht opheft, word je ziek. De Gezondheidsraad denkt dat buitenverlichting, door verkorting van de nacht en avond, tot stress en aantasting van de gezondheid leidt. Verlichte tuinbouwkassen zorgen voor aanwijsbare overlast. Duisternis is de helft van de schepping, mensen hebben er recht op. Het onderwerp leeft: sinds Natuurmonumenten er zeven jaar geleden aandacht voor is gaan vragen, krijgen wij wekelijks reacties.'

Al die verlichting is ook slecht voor de natuur. Onderzoek geeft aan dat plaatselijke opheffing van de nacht vrijwel elke diersoort verstoort. Gorter: ,,Merels worden te vroeg wakker en gaan zingen, waarbij ze hun energie verdoen. Rijkswaterstaat heeft aangetoond dat wegverlichting leidt tot minder broedgevallen van grutto's in de omgeving. Uilen worden vaker verkeersslachtoffer. En bij planten wordt door het licht de hormoonhuishouding beïnvloed; de assimilatiebelichting in kassen is daar op gebaseerd. Voor dieren ligt het nog gevoeliger dan voor mensen, want wij kunnen de gordijnen dichttrekken -dieren niet.'

Natuurmonumenten bepleit meer terughoudendheid bij het verlichten en meer zorgvuldigheid. Veel licht komt daar waar het niet nodig is of schijnt als het niet nodig is, zoals lichtreclames. Met betere technieken kan worden voorkomen dat licht naar de hemel of opzij straalt. Volgens verlichtingsdeskundigen kan Nederland met technische middelen twee keer zo donker worden.

Het Centrum voor milieurecht van de Universiteit van Amsterdam heeft voor Natuurmonumenten en de Gelderse Milieufederatie onderzocht welke wettelijke mogelijkheden er zijn lichtvervuiling tegen te gaan. De regelgeving blijkt erg versnipperd en de mogelijkheden worden door rijk, provincies en gemeenten onvoldoende benut.

Natuurmonumenten meent dat de regelgeving moet worden aangescherpt om het donkere landschap te behouden. Gorter: ,,Niet al het licht moet uit, we hoeven de lampen niet te doven. Nachtverlichting wordt toegepast vanwege zichtbaarheid, veiligheid en bedrijfsvoering. Wat we willen, is dat duisternis als waarde wordt erkend en dat lichtvervuiling in en rond natuurgebieden wordt teruggebracht. Om te beginnen moet de Veluwe tot 'donkertegebied' worden uitgeroepen, zodat ervaring kan worden opgedaan met de invulling van beleid dat is gericht op het behoud van donker landschap.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden