Nederland is op zoek naar de nieuwe toerist - zal die minder worden gehaat?

Beeld studio vonq

Nederland trekt steeds meer toeristen, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek deze week. Meer dan een half miljoen Nederlanders heeft een baan dankzij vakantievierende reizigers.

In het centrum van Amsterdam zullen sommige bewoners met genoegen hebben gekeken naar een lijstje dat de Britse online krant The Independent een paar maanden geleden publiceerde. Hun stad werd toch maar mooi genoemd als een van de bestemmingen waar toeristen het meest worden gehaat. Dat soort reclame hadden ze in Volendam en Giethoorn ook wel gewild. Toeristen, je kunt ze niet genoeg ontmoedigen, denken Nederlanders die zich figuranten voelen in het decor dat ooit hun stad of dorp was.

Nederland is de laatste decennia uitgegroeid tot een toeristenland. Op Noordwest-Europese schaal dan. In landen als Spanje, Italië of Griekenland komt al snel 20 procent van het nationale inkomen uit toerisme, in Nederland is dat 3,9 procent. Tien jaar geleden was dat nog 3 procent. Dat lijkt een kleine toename, die 0,9 procentpunt, maar is het niet. Van 3 naar 3,9 is namelijk een stijging van 30 procent in tien jaar.

Brakende Brit

Waar komt die groei vandaan en moeten we dat willen, Nederland als toeristenland? Afgaande op het gemopper uit de Amsterdamse binnenstad niet. "Er heerst daar een levendig debat", zegt Jos Vranken, de directeur van het Nederlandse Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC). "Dat kleurt de discussie over het belang van toerisme voor heel Nederland en dat is jammer." Natuurlijk begrijpt hij dat bewoners van toeristische 'hotspots' in Nederland klagen. Niemand wil een brakende Brit op de stoep of een Chinees in zijn voortuin die een foto maakt van de Friese staartklok aan de muur.

Toch zijn dat de uitzonderingen. Vorig jaar kreeg Nederland bezoek van bijna zestien miljoen buitenlandse toeristen van wie het merendeel zich prima gedraagt. Al zorgen de Duitsers, Britten, Amerikanen, Chinezen en andere bezoekers wel voor drukte. "Maar drukte en overlast worden nog wel eens door elkaar gehaald," zegt Vranken. Daarbij, de toerist die voor drukte zorgt bent u ook zelf. Het merendeel van het toerisme in Nederland bestaat uit vakantiegangers of dagjesmensen die eropuit gaan in eigen land. Naar Amsterdam bijvoorbeeld, naar Kinderdijk of Bergen aan Zee.

De voordelen van toerisme voor Nederland zijn veel groter dan de nadelen, zegt Vranken. Hij doelt op het geld en de extra banen dat Nederland aan het toerisme overhoudt. Het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte deze week bekend dat buitenlandse toeristen vorig jaar 21 miljard euro uitgaven. Dat geldt komt ten goede aan de B.V. Nederland. Toeristen uit eigen land gaven 45 miljard euro uit. Deze groep zorgt voor versterking van de lokale of regionale economie. Het geld blijft immers binnen Nederland, het wordt alleen op een andere plek uitgegeven.

Ook de werkgelegenheid stijgt door vakantievierders en recreanten uit binnen- en buitenland. Ruim 540.000 Nederlanders hebben werk dankzij de toeristensector, goed voor 6,4 procent van alle banen in Nederland.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld studio vonq

Meldpunt misstanden

Maar er is twijfel over de kwaliteit van deze banen. De cijfers van het CBS laten zien dat een groot deel van de werknemers in de toerismebranche in deeltijd werkt, geregeld ook op een flexcontract. Dat is het meest zichtbaar in Amsterdam. Het CNV opende eind vorig jaar een meldpunt voor misstanden in de Amsterdamse horeca. Op plekken waar veel toeristen komen zouden restauranteigenaren en caféhouders hun medewerkers uitbuiten. 

Ook de lokale PvdA meldt dat er veel mis is. Schoonmakers in hotels en personeel op riviercruiseschepen die aanleggen in Amsterdam zouden te weinig verdienen en nauwelijks rechten hebben. PvdA-raadslid Dennis Boutkan schreef eerder dit jaar in Het Parool een opiniestuk over de 'schrale banen' in de toerismesector. "De toeristenbusiness is big business en dat gaat helaas soms over de ruggen van medewerkers."

De misstanden komen vooral voor in de lager betaalde banen. Toch bieden deze banen ook kansen, schrijft Ecorys. Het researchbureau onderzocht de bijdrage van de toerisme-industrie aan de werkgelegenheid. Het rapport is uit 2010, maar volgens Vranken staan de conclusies nog altijd overeind. Ecorys signaleert dat laagopgeleiden minder werk vinden in traditionele sectoren als de industrie en de landbouw. 

Toerisme biedt kwetsbare groepen als laagopgeleiden en herintreders nieuwe kansen, schrijven de onderzoekers. "Dat blijft wel eens onderbelicht", zegt Vranken. "Je kunt de banen in de toeristische sector kwetsbaar noemen, maar dat type werkgelegenheid is niet minder waardevol."

De komende jaren zal de werkgelegenheid daar alleen maar groeien. Alle prognoses gaan uit van meer bezoekers. Dat komt volgens het NBTC door de aantrekkende economieën in Europa, toenemende koopkracht en de relatief goedkope euro. Belangrijk voor de trend is de opkomst van prijsvechters als Ryanair. In 2000 boekten 7 miljoen passagiers een ticket bij de toen nog onbekende Ierse budgetmaatschappij. Vorig jaar stapten 120 miljoen toeristen in de toestellen van de grootste prijsvechter van Europa. Veel passagiers van Ryanair boeken stedentripjes naar bijvoorbeeld Lissabon, Barcelona, Madrid, Milaan, Dublin en Amsterdam dus.

Ook belangrijk: de Chinezen. De middenklasse in China krijgt meer geld en kan zich een ticket naar Europa veroorloven. Zoveel Aziatisch bezoek als Venetië, Parijs en Londen ontvangt Nederland niet, toch steeg het aantal Chinese toeristen dat in de eerste vier maanden van dit jaar op Schiphol landde met 20 procent vergeleken met dezelfde periode in 2016. Ook Indiërs weten Nederland beter te vinden: in de eerste maanden van dit jaar steeg hun bezoekersaantal met 19 procent. Dat komt door nieuwe luchtvaartverbindingen tussen Schiphol en India die de afgelopen jaren zijn geopend. In oktober dit jaar komt er opnieuw een rechtstreekse verbinding bij.

Schade beperken

Het is fijn om populair te zijn, zolang het maar niet verandert in een juk, zoals in Venetië. Of zoals in Volendam, Giethoorn en Kinderdijk. Nu heeft het molendorp in Zuid-Holland iets gevonden om de schade door te grote aantallen nieuwsgierigen te beperken. "Het is bijzonder dat er nu mensen in China wakker worden en uitkijken naar hun reis naar Europa en een foto willen maken van de molens in het landschap van Kinderdijk", zegt Vranken. "Maar het gaat wel om een kwetsbaar gebied. Daarom is er geïnvesteerd in vervoer over water. Dat scheelt in het aantal bussen dat over de dijk moet rijden. Bijkomend voordeel is dat via het water Rotterdam en Kinderdijk met elkaar zijn verbonden. Dat maakt beide plaatsen aantrekkelijker voor toeristen."

Het NBTC probeert de toeristen zoveel mogelijk te spreiden over Nederland. Dus niet alleen het Van Gogh-museum aanprijzen, maar ook het Gemeentemuseum in Den Haag, het Groninger Museum en het Noordbrabants Museum.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Beeld studio vonq

Amsterdam zelf probeert de bezoekers ook zo 'breed mogelijk te informeren', zegt Janine Fluyt van Amsterdam Marketing. "Bijvoorbeeld door ook te vertellen wat bezoekers kunnen zien in Den Haag. En natuurlijk promoten wij Zandvoort als Amsterdam Beach en prijzen we het Muiderslot in Muiden aan als Amsterdam Castle. De spreiding is niet zozeer bedoeld voor mensen die voor het eerst naar Amsterdam komen. Die gaan toch voor de toptien aan bezienswaardigheden. Maar toeristen die voor de tweede of derde keer komen, willen wel buiten de stad kijken."

Omdat het met de aanloop toch wel goed zit, richt Nederland toeristenland zich niet meer op zoveel mogelijk mensen binnenhalen. Een paar maanden geleden zei de directeur van Amsterdam Marketing Frans van der Avert op het World Tourism Forum in Zwitserland dat zijn stad is gestopt met acties om meer toeristen binnen te halen. "We willen de kwaliteit van toeristen verbeteren. Toeristen die geïnteresseerd zijn en die de stad niet alleen maar als feestdecor willen gebruiken."

Toeristhatende steden

Het waren onder meer deze woorden waardoor The Independent Amsterdam op het lijstje plaatste van toeristhatende steden. Jos Vranken gebruikt bijna dezelfde woorden als Van der Avert. Hij spreekt over waarde. Dat is belangrijker dan volume. De waarde van de nachtbraker op de Oudezijds Voorburgwal in Amsterdam is gering, die van de cultuurreiziger juist groot. Hij geeft meer geld uit en doet dat ook nog eens op plaatsen met culturele waarde, zoals musea.

Hoe krijg je ze naar Nederland, die hoogwaardige toerist? Vranken heeft wel een idee. Hij denkt daarbij aan de iets oudere Duitser, een groeiende groep. "Elk jaar komen er ongeveer 4,5 miljoen Duitsers naar Nederland", zegt Vranken. "Best veel op een Nederlandse bevolking van 17 miljoen. De Duitsers zijn van oudsher gericht op de kust. Nu heeft ook de wat oudere Duitser interesse in kunst en cultuur. Maar als die Duitser aan cultuur denkt, denkt hij aan Italië of Frankrijk, niet aan Nederland, terwijl wij hem voldoende kunnen bieden. Daarom zijn wij samen met musea de Kunst Holland campagne gestart. Dat draagt bij aan waardevergroting en spreiding."

Reizen is voor West-Europeanen een verworvenheid. Dat is anders in delen van Azië en Oost-Europa waar vakantie nog een luxe is. Wie reizen als luxe ziet, doet dat anders dan de toerist die twee of drie keer per jaar op vakantie gaat. Voor Aziaten en Oost-Europeanen is veel zien in korte tijd belangrijk. Zij gaan dus voor de 'hotspots'. Bucketlistreizigers wordt deze groep ook wel genoemd. Zij willen molens en tulpen zien en niemand brengt hen van dat idee af.

Maar er komt een nieuw soort toerist aan. Dankzij de technologie. Iedereen kent de reisleiders met bordjes waar groepen toeristen in ganzenpas achteraan hobbelen. Dat is de ouderwetse toerist. De nieuwe, moderne reiziger kiest liever zelf zijn bestemming en zijn manier van vervoer. Het aandeel van deze zelfstandige reiziger ten opzichte van de groepen stijgt. Vooral dankzij de technologie. Iedereen kan via de mobiele telefoon de kortste weg van De Dam naar De Dijk in Volendam vinden, met de auto en openbaar vervoer. Recensiesites vertellen waar je moet eten, waar goede hotels zijn, enzovoort. Deze toeristen hebben een minder vastomlijnd schema in hoofd en zijn sneller te beïnvloeden om van gebaande paden af te gaan, zegt Vranken. "En belangrijk, zij zijn ook makkelijker te verleiden om meer geld uit te geven."

Zo min mogelijk overlast

De nieuwe toerist, spreidingsbeleid, waarde boven volume, het helpt allemaal om Nederland als toerismeland te verbeteren, met zo min mogelijk overlast voor bewoners. Maar de echte structurele oplossing zit hem vooral in de planologie. De overheid werkt aan de Nationale Omgevingsvisie die Nederland klaar moet maken voor het komende decennium. "Als je de startvisie leest, gaat het over de 900.000 nieuwe Nederlanders die er in 2030 bij zijn gekomen. Dat betekent nogal wat voor de openbare ruimte, mobiliteit en infrastructuur. Maar wat ik niet teruglees zijn de 7 tot 8 miljoen bezoekers die we tegen die tijd jaarlijks extra ontvangen. Deze bezoekers zijn hier niet 365 dagen per jaar, maar als zij er zijn creëren zij een piek in de ruimte, infrastructuur en mobiliteit. Dat moet ook op de agenda staan. Zolang dat niet het geval is, is Nederland geen echt toeristenland."

Beeld studio vonq
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden