'Nederland is gevangen in angst'

Trouw spreekt in de aanloop naar 4 en 5 mei met politicologe Monique Samuel over vrijheid. Over Egypte, je colaatje lopend moeten drinken en kussen op straat. 'Je voelt je zó ongewenst, zo'n buitenstaander.'

INTERVIEW | MAAIKE VAN HOUTEN

Vrijheid, wat is dat eigenlijk simpel, dacht Monique Samuel zondag, toen ze lekker lag te zonnen in een park in Utrecht. Ze had luchtige, zomerse kleren aan, ze zag kinderen spelen, ze zag twee mannen zoenen.

Tegelijkertijd schoot door haar hoofd dat ze iets bijzonders meemaakte. "In Egypte zou ik nooit zo in de zon kunnen liggen", zegt ze. "Daar zie je niemand elkaar kussen, daar kun je amper hand in hand lopen als man en vrouw, laat staan als homo's." De revolutie heeft daar echt geen verandering in gebracht, weet Samuel, die anderhalve maand geleden nog in Egypte was. "Zulk soort dingen zijn zo cultureel bepaald. Het is onrealistisch te verwachten dat mensen die vrijheden van de ene op de andere dag ineens wel hebben; dat vergt een enorme mentaliteitsverandering."

Zondag had Monique Samuel-de Bruin voor het eerst sinds begin januari weer eens een vrije dag. De 21-jarige politicologe was na de eerste tekenen van de Arabische lente in Egypte een graag geziene gast op radio en televisie, waarbij haar laatste optreden bij 'Pauw en Witteman' vast de grootste verrassing was. Op de dag dat de Egyptische president Moebarak viel, liet ze haar intense vreugde zien door op tafel, midden tussen de gasten, te gaan buikdansen. "Ja, dat was het hart", zegt ze, "maar ik was wel blij dat dit gebeurde bij mijn laatste optreden en niet bij de eerste keer, zodat mensen al hadden gezien dat ik ook wel wat te vertellen heb."

Ze kan zich voorstellen dat ze door haar biculturele achtergrond gevoeliger is voor het kostbare bezit dat vrijheid naar haar idee is. "Nederlandse jongeren hebben veel te weinig door hoe belangrijk vrijheid is. Dat is niet iets voor altijd, door God gegeven. We moeten voortdurend waken dat we die vrijheid niet kwijtraken, bijvoorbeeld aan populistische bewegingen. Het politieke klimaat is nu zo dat we moeten oppassen dat de vrijheid van de een niet hoger of belangrijker is dan de vrijheid van de ander." Wat ze daarmee bedoelt, werd vorige week duidelijk toen ze sprak voor een paar honderd studenten aan de Christelijke Hogeschool in Ede. Stel je voor, zei ze, er is een beweging die reformatorische vrouwen wil verbieden een rok te dragen, die de bouw van kerken wil stoppen, die christelijke kruisjes uit het straatbeeld weert. In hoeverre, gaan jullie je dan verzetten, ga je je vrijheid verdedigen? "Nou, ze zouden misschien een keertje zeggen dat ze dat niet wilden, maar ze zouden snel in een schuilkerk zitten", zegt Samuel verontwaardigd.

Vrijheid is die jonge, hoogopgeleide leeftijdgenoten maar bitter weinig waard, concludeert ze. En de vrijheid van anderen zal ze al helemaal een zorg zijn. Wat vinden jullie van het minarettenverbod in Zwitserland, het boerkaverbod in Frankrijk, vroeg ze, wat van suggesties voor een hoofddoekverbod in de publieke ruimte in Nederland? Hun antwoord: "Dat vonden ze wat anders, moslims zijn er later bijgekomen." Die redenering - alleen wie van onze eigen bodem is kan op vrijheid rekenen - vindt Samuel helemaal verkeerd: "Het klopt niet dat je zegt dat vrijheidsrechten voor jou net iets meer gelden dan voor anderen. Zelf vind ik een hoofddoek buitengewoon storend, maar het kan een persoonlijke keuze zijn er een te dragen. We moeten oppassen niet in westerse arrogantie te vervallen door voor te schrijven wat beter is voor anderen."

Als vrouw en als christen heeft Samuel in Egypte ervaren hoe het is om anders te zijn. Ze paste ervoor een hoofddoek te dragen, ze weigerde om bij 48 graden binnen te blijven, maar ze hield wel rekening met de mores als ze naar buiten ging. Lange broek, driekwart mouwen, knoopjes tot in de hals dicht. En niet hardlopen, dat is te sensueel, en niet stilstaan om een colaatje te drinken. "Bij 48 graden wil ik een hemdje en een korte broek aan! Het is een beetje naar en vervelend om dat niet te kunnen doen. Maar dat je steeds moet blijven lopen, je ogen terneergeslagen, dat je niet even op een muurtje kan gaan zitten, dat voelt echt heel onvrij. Ik vind het niet erg om me aan te passen, maar het kan niet zo zijn dat ik me netjes bedek, en dat ze toch aan je zitten, puur omdat ik even stilsta."

Ook als christen voelde ze onderdrukking. Ze kon geen kruisje slaan op straat, de Bijbel moest thuisblijven bij haar Koptische familie. En ze maakte mee dat een vrouw in nikab in de metro een geloofsbelijdenis opzegde. "Dan moet iedereen gaan staan. Dat kon ik niet doen, want ik ben geen moslim. Daar zit je dan. Je voelt je zó ongewenst, en zo'n buitenstaander. En als het andersom was geweest, was ik gearresteerd!"

Des te prettiger vond ze het te merken dat zij en haar cameramannen bij het maken van een programma voor de EO over het nieuwe Egypte, geen strobreed in de weg werd gelegd. "We werden als koningen binnengehaald,. We konden bijna iedereen filmen, en de enkeling die niet wilde liet ons onze gang gaan, pakte niks af."

Misschien kan 11 februari, de dag dat Moebarak het hoofd boog, voortaan bevrijdingsdag worden, mijmert Monique Samuel. Dat zou geweldig zijn. Maar eerst herdenkt ze hier de doden en viert ze de vrijheid, op 4 en 5 mei. Voor haarzelf betekent vrijheid 'het doorbreken van de grenzen van de angst." Samuel: "Nederland is gevangen in angst. Voor het onbekende, voor buitenlanders, voor bezuinigingen, voor een gek in Alphen aan de Rijn. Daardoor zijn we niet vrij in ons denken, in ons handelen. Alleen als je de angst doorbreekt, kun je elkaar in de ogen kijken en de hand schudden."

Wie is Monique Samuel?
Monique Samuel-de Bruin (1989) is geboren en getogen in Amersfoort. Haar vader is een Egyptische Kopt, haar moeder een Nederlandse. Ze is interkerkelijk opgevoed en ze is nu lid van de Kerk van de Nazarener. Samuel studeerde politicologie en is aan de Leidse universiteit bezig met een master International Relations and Diplomacy. Ze schrijft columns, opiniestukken en boeken. Binnenkort komt de verhalenbundel 'Zonder verhalen kan ik niet leven' uit en in het najaar verschijnt 'Mozaïek van de revolutie', een boek over Arabische revoluties. De politicologe wil bij een internationale organisatie gaan werken of zich helemaal wijden aan het schrijverschap, waar ze nu al van kan leven.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden