Nederland is Europees kampioen flexwerken

'Op de korte termijn zijn de goedkope, tijdelijke krachten inderdaad rendabel. Maar op den duur stokt de kennisgroei van de beroepsbevolking.'Beeld anp

Dat het aantal flexwerkers in het land de afgelopen jaren drastisch is toegenomen, was al bekend. Maar dat Nederland Europees koploper dreigt te worden, is nieuw. Alleen Spanje heeft met 24 procent van de beroepsbevolking meer flexwerkers dan Nederland (21,7), blijkt uit onderzoek van de banensite Glassdoor, die zich baseert op cijfers van de Oeso. Portugal neemt met 21,5 procent de derde plek in.

Tel je het aantal zzp'ers op bij de oproepkrachten, uitzendkrachten en andere flexwerkers, dan loopt het flexibele deel van de Nederlandse beroepsbevolking nog veel verder op. Tot wel zo'n 34 à 35 procent. En daarmee stevent Nederland af op het Europees kampioenschap flexwerken. Want Spanje komt volgens cijfers van Eurostat uit 2014 dan niet verder dan 34 procent, terwijl de Portugezen een vergelijkbaar aantal zzp'ers kennen als Nederland.

Waar in buurland Duitsland, maar ook in Estland, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk, werkgevers veel minder snel wegkomen met het aanbieden van flexcontracten, maakt de Nederlandse wet dat juist gemakkelijk. Het is een trend die in de tijd van de Paarse kabinetten, twintig jaar geleden, al in gang is gezet, zegt hoogleraar Joop Schippers van de Universiteit Utrecht. "Andere landen hadden er toen geen oog voor, maar in Nederland geloofden politici dat flexwerkers goed waren voor de concurrentiepositie. Onder de ministers De Geus, Wijers en Kamp gold als mantra: je moet bedrijven zo min mogelijk in de weg leggen."

Zorgen
Deels klopt dat, weet Schippers. Op de korte termijn zijn de goedkope, tijdelijke krachten inderdaad rendabel. Maar op den duur stokt de kennisgroei van de beroepsbevolking.

Arbeidseconoom Arjan Heyma van SEO Economisch Onderzoek vult aan: "Door met flexwerkers goedkoop te produceren, leggen we de kosten voor sociale en andere voorzieningen bij de werknemer. Of er veel werknemers zullen zijn die voldoende investeren in hun eigen vaardigheden, is de vraag. Ik maak me zorgen om de zzp'ers. Vooral de ouderen. Ze kunnen wel wat, zijn aantrekkelijk. Maar als ze niet investeren in vaardigheden en kennis zijn ze straks nog verder van huis. Mijn ervaring is dat zzp'ers minder investeren in opleiding en training."

En er zijn meer beren op de weg. Neemt het aantal zzp'ers verder toe, dan legt dat een bom onder het sociale zekerheidsstelsel, zegt Heyma. Zzp'ers betalen niet of in mindere mate mee aan de sociale voorzieningen, maar steeds vaker werpen politici de vraag op of ze ook geen recht hebben op diezelfde voorzieningen. "Heeft een zzp'er bijvoorbeeld recht op een ww-uitkering? Die vraag staat haaks op het zijn van zzp'er."

Nederlandse beroepsbevolkingBeeld Trouw. Bron: CBS
Tijdelijke arbeidscontracten in Europa: als percentage van totaal aantal werknemersBeeld Trouw. Bron: OESO

Schippers vreest de toekomst van een heel andere doelgroep: jongeren die afhankelijk zijn van werkervaringsplekken waar nauwelijks loon wordt betaald. "Ik heb vrienden met afgestudeerde kinderen van 28 jaar die een marginaal loontje krijgen. Pa en ma moeten aan het eind van de maand bijspringen om de huur te betalen."

Onderbetaling
Het gevolg is de tekortschietende koopkracht waar we de afgelopen jaren mee te maken hebben gehad. Zet de trend van onderbetaling door, zegt Schippers, dan kunnen we te maken krijgen met Spaanse toestanden. "In delen van Spanje blijven volwassen kinderen thuis wonen, ze stellen relaties en het stichten van een gezin uit. Wat je ziet is dat de bevolkingsgroei stagneert en dat hoogopgeleide jongeren naar het buitenland uitwijken. In Nederland is dat nog lang niet aan de orde, maar het zou op termijn kunnen gebeuren."

Flexwerken is, nuanceert zowel Heyma als Schippers, echter niet alleen maar problematisch. Beiden zien zelfs meer heil in langdurige tijdelijke contracten dan in vaste dienstverbanden. Een vaste medewerker is weinig mobiel, investeert vanwege de baanzekerheid ook minder in zijn vaardigheden. Heyma: "Maar als een baan over tien jaar misschien wel op het spel staat, blijft hij scherp. Dan is het ook voor ouderen makkelijker om weer aan de slag te gaan."

Tijdelijke arbeidscontracten in Europa: als percentage van totaal aantal werknemers.Beeld Trouw. Bron: CBS
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden